بزرگترین شعرا (معرفی بزرگترین شاعران ایران )

[Bauokstoney]

خراتی، رضا

( ملیت: ایرانی قرن: 12 )

(س دوازدهم ق)، ترانه‏ساز. از اهالى كجور مازندران بود. ترانه‏هاى وى در گرگان و مازندران شهرت داشته است. پیش از آن كه آقا محمد خان قاجار به سلطنت برسد، رضا در مازندران و گرگان از ندیمان خان قاجار و انیس مجلس بزم او بوده و با ترانه‏هاى خود او را سرگرم مى‏داشته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ موسیقى (498/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خراس هروی، حسین‏علی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. وى از فرهیختگان فصیح زبان و ملیح بود و از جمله شاعران هرات. این رباعى از اوست: تا آتش عشقت به دل افروخته‏ام چون شمع همه سوختن آموخته‏ام اى آنكه دل چو سنگ و آهن دارى مى‏كن حذر از دود دل سوخته‏ام

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تحفه سامى (163)، الذریعه (755/9).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خراسانی خان لاری

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. وى از اعیان لار و شاگرد جلال‏الدین دوانى بود. او در اكثر علوم تبحر داشت. خراسانى خان مدت طولانى در هندوستان و سایر بلاد به سیاحت پرداخت. وى كه با سام‏میرزا معاصر بوده، شعر را نیك مى‏سروده و «شعرش خالى از نمك» نبوده است. از اوست: دلا هرگز منه از كوى دلبر یك قدم بیرون كه باشد كشتنى مرغى كه آید از حرم بیرون

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تحفه سامى (111)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (425/2)، الذریعه (290/9)، كاروان هند (371/1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خراسانی کوکب

( ملیت: ایرانی قرن: 16 )

از زنان شاعر. وى از اهالى خراسان بود. رباعیات و شعر زیر از اوست: گل صبحدم از شاخ برآشفت و بریخت با باد صبا حكایتى گفت و بریخت بد عهدى عمر بین كه یك هفته ز شاخ گل سر زد و غنچه كرد و بشكفت و بریخت چشم بد روزگار دیدى كه چه كرد بى‏مهرى آن نگار دیدى كه چه كرد از حرف رقیب عاقبت خونم ریخت دیدى كه چه كرد یار دیدى كه چه كرد به من چشم عنایت دارد آن ماه اگر بر هم گذارد آسمان چشم تاریخ تولد، وفات و یا زندگى او معلوم نیست.

برگرفته از کتاب: مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی

منابع زندگینامه: منبع: زنان سخنور، 107 / 2.

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خراسانی، امیر محمدتقی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر و صوفى. از سادات صحیح النسب و مردى مهذب و درویش مسلك بود. شعر نیز مى‏سرود و تنها اندكى از رباعیات او باقى مانده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (582).

فعالیتها: • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

خراسانی، حسن

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر. از نزدیكان شیخ جعفر سروقد بود كه در زمان شاه عباس اول از خادمان حرم امام رضا (ع) بود. حسن بعد از مدتى به اصفهان رفت و از آنجا به هندوستان سفر كرد و گویا در آن سامان درگذشت. از اوست: چون شمع از حجاب برافروختى چرا خود را گداختى و مرا سوختى چرا

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى نصرآبادى (130 -129)، الذریعه (241/9)، فرهنگ سخنوران (257)، كاروان هند (324/1)، لغت نامه (ذیل/ حسن خراسانى).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خراسانی، خلیل

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(وف ح 1060 ق)، شاعر. وى در خراسان متولد شد و در هندوستان نشو و نما یافت. وى در زمان نگارش «مرآت الخیال» در عظیم‏آباد پنته سكونت داشت. میرزا محمد خلیل در نظم و نثر استاد بوده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (302/9)، فرهنگ سخنوران (316)، كاروان هند (386 -385 /1)، مخزن الغرائب (105/2)، مرآت الخیال (255 -250)، نتایج الافكار (220 -219).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خراسانی، علی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(ز 896 ق)، شاعر و خطاط. از مشاهیر فضلاى خراسان بود و انواع خطوط را نیكو مى‏نوشت و طبع شعرى نیز داشت. به هنگام تالیف تذكره «مجالس النفائس» هنوز مى‏زیست. بیت زیر از اوست: سویم گذرى شبى عجب نیست یك شب مه هزار شب نیست

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (455 -454 /2)، مجالس النفائس (149).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خراسانی، عماد

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

به گفته شاعر و نویسنده خوش‏ذوق معاصر مهدى اخوان ثالث: «صحبت از عماد و شعر او كه امروز از مشاهیر غزل‏سرایان است و اجلى و اعرف از این گفتگوها خلاف قاعده معروف، تعریف خواهدبود.» «او سعى داشته است تا احساس و نازك خیالى‏هاى یك شاعر، ظرافت هنرمندى وارسته، صلابت مردى واقعلى، استغناء طبع عارفى به دنیا پشت پا زده و بالاخره مردى و مردمى را با هم داشته باشد، از وزش نسیم و دیدار لاله و لاله‏رویى، خندان شده، طبع سحارش به جنب و جوش و تكاپو مى‏افتد، گه‏گاه كه حالى و حالتى دارد، با صداى گرم و شورانگیز نغمه سر مى‏دهد، بر آهنگهاى موزون دوستان موسیقیدان خود شعر مى‏گذارد، سپس ترانه و آهنگ را با ودیعتى كه طبیعت در حنجره او نهاده همراه مى‏كند و بر حالتى كه تا اعماق وجود شنونده اثر مى‏گذارد، ناله و نغمه را به دست امواج سپرده، به گفته هم‏شهریش «بهار» داد دل مردم خردپیشه و هنرمند را از زمانه مى‏گیرد. عماد خود گه‏گاه در اشعارش اشاراتى به صداى خویش دارد از آن جمله غزلى كه مطلعش این است: گاه اگر مى‏خواست دل تركد صدایى داشتم باز خون‏آلود و اشك‏افشان نوائى داشتم خلاصه زندگیش را كه بررسى مى‏كنى و روحش را كه در ترازوى معیارها و ضوابط این ایام قرار مى‏دهى، به روحانى بودائى یا ارتدكس كشیشى مى‏ماند كه نه تنها از بهشت رانده شده بلكه اقامت در میان جنگل آدمیان را بر صومعه سقف فروریخته حصار آب برده ترجیح داده است. عماد همانند تنى چند از همشهریان و پیش‏كسوتان خود، آثار زیبایى به لهجه خراسانى دارد كه از لطافت و شیرینى خاصى برخوردار است از آن جمله است «یره‏گه»- «بهارمو»- «سفر»- «خان داداش» كه یكى دو قطعه آن به وسیله خوانندگان معروف خوانده شده، نقل از مقدمه دیوان- شكوه‏الدین محلاتى «مش عماد حالش اگه خوب باشه شعر بد نمیگه» «نه كه شعر بد نمیگه، خوب چیه، محشر میكنه» هر چند غزل‏هاى عماد عموماً از شور و حال و تازگى محتوا و مضمون مایه‏ور است و این خود تعیین‏كننده‏ى سبك اختصاصى او در بین سایر غزل‏سرایان است، لیكن تعدادى از این غزل‏ها آنچنان در بین مردم شعردوست، شهرت یافته كه كمتر كسى است كه آن را نشنیده و یا ابیاتى از آن را به خاطر نداشته باشد. از آن جمله غزل‏هایى با مطلع: دوستت دارم و دانم كه تویى دشمن جانم از چه با دشمن جانم شده‏ام دوست ندانم گرچه مستیم و خرابیم چو شبهاى دگر باز كن ساقى مجلس سر میناى دگر هیچكس نیست در این دشت مگر كوه كه آنهم انعكاس غم ما هست گرش هست صدایى اى آسمان مگر دل دیوانه منى كاین گونه شعله مى‏كشى و نعره مى‏زنى من مستم و تو نعره‏زن امشب حكایتى است میخانه‏ات كجاست كه سرخوش‏تر از منى عماد خراسانى در سرودن انواع مثنوى نیز داراى استعداد شگرف و منظومه‏هاى مشهور و پراحساسى است كه در عین حال كه از سادگى و روانى ویژه‏اى برخوردار است از فصاحت و شورحال نیز خالى نیست مثنوى مشهور «بر مزار خیام» با مطلع: «خیام بوى عشق، دهد خاك كوى تو» نیز یكى از شاهكارهاى شعر معاصر است كه در تاریخ فرهنگ این سرزمین جاودان خواهد ماند. در مجموعه سخن اهل دل این‏گونه از عماد خراسانى یاد شده «شاعر شوریده و سوخته‏دل معاصر عماد خراسانى با صفایى در وجود او سراغ داریم و با شور و حالى كه سروده‏هایش دارند مشهورتر از آن است كه در این مختصر به معرفى او بپردازیم او به سال 1300 شمسى در مشهد متولد شد و چند سالى است كه در تهران مقیم شده است بخشى از اشعار او (در دو مجموعه) به چاپ رسیده و مى‏توان گفت كه بیشتر غزلیات وى نقشبند دل و جان صاحبدلان است». ما عاشقیم و خوش‏تر از این كار، كار نیست. یعنى به كارهاى دگر اعتبار نیست دانى بهشت چیست كه داریم انتظار جز ماهتاب و باده و آغوش یار نیست فصل بهار فصل جنون است واین سه ماه هر كس كه مست نیست یقین هوشیار نیست سنجیده‏ام، ما به جز از موى و روى یار حاصل ز رفت و آمد لیل و نهار نیست خندید صبح بر من و بر انتظار من زین بیشتر ز خوى توام انتظار نیست دیشب لبش چو غنچه تبسم به من نمود اما چه زود زانكه به یك گل بهار نیست بر ما گذشت نیك و بد اما تو روزگار فكرى به حال خویش كن این روزگار نیست بگذر ز صید و این دو سه مه با عماد باش صیاد من، بهار كه فصل شكار نیست «ساز شكسته» دوستت دارم و دانم كه تویى دشمن جانم از چه با دشمن جانم شده‏ام دوست ندانم غم اینست كه چون ماه تو انگشت نمایى ورنه غم نیست كه در عشق تو رسواى جهانم دمبدم حلقه‏ى این دام شود تنگتر و من دست و پایى نزنم خود ز كمندت نرهانم سر پرشور مرا نه، شبى اى دوست بدامان تا شوى فتنه ساز دلم و سوز نهانم ساز بشكسته‏ام و طایر پر بسته نگارا عجبى نیست كه اینگونه غم‏افزاست فغانم نكته‏ى عشق ز من پرس به یك بوسه كه دانى پیر این دیر جهان مست كنم گرچه جوانم سرو بودم سر زلف تو پیچید سرم را یاد باد آن همه آزادگى و تاب و توانم آن، لئیم است كه چیزى دهد و باز ستاند جان اگر نیز ستانى ز من، این دل نستانم گر ببینى تو هم آن چهره بروزم بنشینى نیم شب مست چو بر تخت خیالت بنشانم كه تو را دید كه در حسرت دیدار دگر نیست «آرى آنجا كه عیانست چه حاجت به بیانم» بار ده بار دگر اى شه خوبان كه بترسم تا قیامت بغم و حسرت دیدار بمانم مرغكان چمنى راست بهارى و خزانى من كه در دام اسیرم چه بهارم، چه خزانم گریه از مردم هوشیار خلایق نپسندند شده‏ام مست كه تا قطره اشكى بفشانم ترسم اندر بر اغیار برم نام عزیزت چه كنم بى‏تو چه سازم شده‏اى ورد زبانم آید آن روز عمادا؟ كه ببینیم تو گویى: شادمان از دل و دلدارم و راضى ز جهانم «شمع و پروانه» چون نكو مى‏نگرم شمع تو، پروانه تویى راز شیرینى این عالم افسانه، تویى حرم دیر تویى، كعبه و میخانه تویى لب دلدار تویى، طره‏ى جانانه، تویى

برگرفته از کتاب: مردان موسیقی سنتی و نوین ایران (جلد سوم)

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خراسانی، فاطمه

( ملیت: ایرانی قرن: 7 )

ز 644 ق، از زنان متنفذ و شاعر. وى از اهالى خراسان بود. به نوشته جهانگشاى جوینى، پس از آنكه مغولان مشهد را تسخیر كردند. فاطمه را جزو اسیران به قراقروم آوردند. وى در بازار آن شهر شاگرد زن دلالى بود و با توركیناخاتون، همسر اوگتاى قاآن آمد و رفت داشت و بتدریج نفوذ فراوانى كسب كرد و محرم اسرار اندرون گردید. بزرگان دست نیاز به سوى او دراز مى‏كردند و گروهى از سادات مشهد به نزد وى رفتند و از همراهانش گردیدند پس از اینكه گیوك خان (649 -647 ق) به سلطنت رسید یكى از اهالى سمرقند علیه او نزد گیوك خان سخن‏چینى كرد و اظهار داشت كه كوتان، برادر خان را سحر كرده است. بعد از مرگ كوتان، گیوك خان فاطمه را احضار كرد اما توركینا خاتون مانع مى‏شد. سرانجام او را دستگیر كردند و پس از مقابله با مرد سمرقندى چند شبانه‏روز وى را آزار و شكنجه دادند و منافذش را دوختند و در آب انداختند و همه خویشاوندان و همراهانش را دستگیر كرده و شكنجه نمودند. دو رباعى زیر از اوست: آراسته باغ و عندلیبان سرمست یاران همه از نشاط گل باده‏پرست اسباب فراغت همه درهم زده است بشتاب كه جز تو هر چه مى‏باید هست اى از تو وفا و مهربانى نایاب بى‏عیش تو لذت جوانى نایاب وصل تو حیات جاودانى لیكن یابنده آب زندگانى نایاب

برگرفته از کتاب: مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی

منابع زندگینامه: منابع: «پرده‏نشینان سخنگوى»، آریانا، سال دهم، شماره دهم، 38 -37؛ تذكره حسینى، 253 -252، الذریعه، 802 / 9؛ ریاض‏الشعراء (عكسى)، 332؛ زنان سخنور، 17 / 2؛ زن در ایران عصر مغول، 120 -18، شمع انجمن، 369؛ صحف ابراهیم، ش 192؛ كارنامه زنان مشهور ایران، 75؛ مخزن‏الغرایب، 292 / 3.

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خراسانی، قاسم

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(ز 928 ق)، خطاط و شاعر. وى وزیر دیوان بدیع‏الزمان میرزا گوركانى بود و بعدها به ملازمت درومیش‏خان شاملو درآمد. وى نستعلیق و تعلیق را خوش مى‏نوشت و شعر فارسى و تركى نیز مى‏سرود و معمایى و منشى بود. از آثار وى: «دیوان» شعر؛ یك نسخه «دیوان» هلالى، در كتابخانه‏ى دانشگاه استانبول، به قلم كتابت جلى خوش، با رقم: «مشقه قاسم الفقیر».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (579 -578 / 2)، الذریعه (865 / 9)، لغت‏نامه (ذیل/ قاسم)، مجالس النفائس (170).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خرامی تبریزی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

ز 957 ق، از زنان شاعر. وى اهل تبریز بود. به نوشته سام میرزا در تحفه سامى وى «به صباحت و ملاحت شهره‏ى شهر است و به حسن رفتار و شیرینى گفتار آشوب دهر. حافظ كلام‏اللَّه مجید نیز هست.» در این كتاب اشاره‏اى به جنسیت او نشده اما توصیفاتى كه از وى شده سبب گردیده تا تذكره‏هاى متاخر او را جزو زنان شاعر بدانند. بیت زیر از اوست: مى‏روم از كوى جانان با دل افكار خویش زانكه پر شد دامنم از دیده‏ى خونبار خویش[1] (ز 597 ق)، شاعر. از زنان شاعر اهل تبریز بود كه قرآن را از حفظ مى‏خواند و خوش اخلاق و شیرین بیان نیز بود. نام او در تذكره زنان شاعر آمده اما، در هیچ تذكره یا منابع دیگرى به جنسیت او اشاره نشده است. از وى دیوان اشعارى به جاى مانده. بیت زیر از اوست: مى‏روم از كوى جانان با دل افگار خویش زان كه پر شد دامنم از دیده‏ى خونبار خویش[2]

برگرفته از کتاب: مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی

منابع زندگینامه: [1] منابع: تحفه سامى، 260، تذكره شعراى آذربایجان، 200 -199 / 2؛ دانشمندان/ آذربایجان، 134؛ الذریعه، 290 / 9؛ زنان سخنور، 191 / 1؛ سخنوران آذربایجان، 332. [2] تاریخ نظم و نثر (697)، تحفه سامى (261 -260)، تذكره‏ى شعراى آذربایجان (200 -199/ 2)، دانشمندان آذربایجان (134)، الذریعه (290/ 9)، زنان سخنور (191/ 1)، سخنوران آذربایجان (332)، گلزار جاویدان (442/ 2)، مشاهیر زنان (87).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرد شیرازی، اسداللَّه‏

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1280 -1196 ق)، شاعر. در اصفهان متولد شد. پدرش صدراعظم فتحعلى‏شاه بود. وى در شانزده سالگى به حكومت قم منصوب شد و در هجده سالگى به حكومت بروجرد، لرستان و خوزستان رسید بعد از عزل شدن پدرش از صدارت به امر فتحعلى‏شاه، خرد را از هر دو چشم نابینا كردند و مدت یازده سال در اصفهان توقیف بود. بعد از آن مدت بیست و یك سال در بروجرد زندگى كرد و پس از آن به شیراز رفت و تا پایان عمر همان جا زندگى كرد. خرد گاهى شعر مى‏سرود. در سال 1239 ق تاریخ مختصرى مشتمل بر چهار باب در ذكر نسبش كه به حاجى قوام‏الدین شیرازى از اعیان شیراز مى‏رسد نوشته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: شرح حال رجال (114 -113 /1)، مرآت الفصاحه. (189 -187).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرد شیرازی، اصغر

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(تو 1300 ق)، نویسنده و شاعر، متخلص به خرد. معروف به عرب. وى از اوان كودكى شعر مى‏گفت و از اول عمر به كار آزاد اشتغال داشت. وى مدتى با مدیر روزنامه «شفق» و روزنامه «همه» همكارى مى‏كرد و مدیر روزنامه «مرد بازار» بود. از آثار وى: «زلزله»، مجموعه اشعارى كه در روزنامه‏ها چاپ شده؛ «گلزار عشق»، مراثى ائمه اطهار. همچنین اشعار و سرودهاى مهیج فراوان دارد و ادبیات انقلابى «غوغاى رستاخیز» او مشهور است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (431 -426 /2) مولفین كتب چاپى (627 -626 /1).

فعالیتها: • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

خرد مازندرانی، علیمردان

( ملیت: ایرانی قرن: 12 )

(وف 1198 ق)، شاعر. وى اهل نور مازندران بود. از زادگاهش به اصفهان رفت و در آنجا به تحصیل پرداخت. خرد در سرودن شعر توانا بود اما، بیشتر اشعار هزل‏آمیز مى‏سرود. گویند در آخر عمر پشیمان شد و توبه كرد. وى در نخجوان درگذشت. سال مرگ او در «مجمع الفصحا» و «سفینه المحمود» سال 1098 ق ذكر شده است كه به تحقیق باید سال 1198 ق باشد. چه تاریخ مذكور با معاصر بودن شاعر با رضاقلى خان هدایت منافى است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (291/9)، سفینه المحمود (653 -652 /2)، شعراى مازندران و گرگان (101)، مجمع الفصحا (248/4)، نگارستان دارا (189 -186).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرده فروش کاشانی، مقصود، مولانا مقصود

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(مقتول 987 / 983 ق)، شاعر و ادیب. اهل كاشان بود و به شغل خرده فروشى اشتغال داشت. اما در «تاریخ نظم و نثر» و تذكره‏ى «روز روشن» وى به قریه خرده كاشان نسبت داده شده است. او برادر باقر خرده فروش غزلسرا است. در علم سیاق دست داشت و شاگرد میر حیدر معمایى و میر غیاث‏الدین منصور دشتكى بود. به آورده‏ى صاحب تذكره‏ى «روز روشن» با میر غیاث‏الدین منصور به حج و زیارت مشرف شد. مقصود كاشانى با ملا محتشم كاشانى همعصر بود و این دو قصایدى در هجو یكدیگر سروده‏اند. او سرانجام در خانه‏اش در یزد به دست دزدان به قتل رسید. صاحب «الذریعه» مقصود كاشانى خرده فروش و مقصود كاشانى متبحر در علم سیاق را یكى نمى‏داند.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (516)، تحفه سامى (268 -267)، تذكره‏ى روز روشن (759 -758)، الذریعه (1090/ 9)، فرهنگ سخنوران (870 -869)، لغت نامه (ذیل/ مقصود كاشانى)، مجمع الخواص (214 -213)، هفت اقلیم (478 -477/ 2).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر

[Bauokstoney]

خرده کاشانی، باقر

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(وف 1038 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به باقر. وى اهل خرده از توابع كاشان و مردى شیدا مسلك بود. باقر خط نستعلیق را خوش مى‏نوشت و در شعر شاگرد محتشم كاشانى بود. از ایران به هندوستان سفر كرد و در بیجاپور مسكن گزید و نزد عادل شاه، والى دكن، تقرب یافت و بعد از آن به بنگاله رفت. باقر از آنجا به زیارت بیت الله مشرف شد و در برهانپور درگذشت. وى در سرودن شعر توانا بود. از آثار وى: «دیوان» اشعار؛ «ساقى‏نامه».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (658 -657 /3)، تاریخ ادبیات در ایران (617 ،474 /5)، تاریخ نظم و نثر (516)، تذكره‏ى روز روشن (98 -97)، تذكره‏ى میخانه (614)، الذریعه (105/12 ،122 -121 /9)، شام غریبان (49)، فرهنگ سخنوران (120 -119)، كاروان هند (149 -143 /1)، گلستان هنر (122)، لغت‏نامه (ذیل/ باقر)، مخزن العرائب (326 -324 /1)، نشتر عشق (236 -235 /1).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خرسند شیرازی، علی‏محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1346 -1269 ق)، شاعر. معروف به شعله و ملقب به امین خاقان و ابوالمله. وى خطوط هفتگانه را خوش مى‏نوشت. در اوایل عمر در تهران منشى مرحوم میرزا على‏اصغر خان، صدر اعظم ناصرالدین‏شاه قاجار، بود از تهران به هندوستان رفت و پس از چندى به شیراز مراجعت كرد و به كمك حاج على آقا ذوالریاستین كه از اقطاب سلسله نعمت‏اللهى بود، مدرسه‏اى به اصول جدید به نام مسعودیه تاسیس كرد و خود مدیر شد و این اولین دبستانى بود كه در شیراز به سبك جدید تاسیس شد. وى در اواخر عمر چند سال ریاست دبیرستان شفاعیه را داشت. چند روز قبل از فوتش وزرات معارف وى را معزول كرد كه خرسند نیز شكوائیه‏اى به نظم درآورد و در روزنامه؛ «پازارگاد» به چاپ رساند.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (435 -431 /2)، فرهنگ سخنوران (304).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرسندی شیرازی، اسماعیل

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، مورخ و شاعر، متخلص به خرسندى. اصل وى از كازرون بود اما، در شهر شیراز متولد شد. در سال 1259 ق به قصد زیارت مشهد وارد تهران شد و در خدمت محمد شاه قاجار به شاهنامه‏خوانى شاه و پیشخدمتى عباس میرزا منصوب گشت. در آغاز سلطنت ناصرالدین‏شاه به امر میرزا محمدتقى‏خان فراهانى به وقایع‏نگارى كرمان مامور شد. چندى در این خدمت باقى بود، بعد وى را وكیل وظایف اهل اصفهان كردند. وى در پایان عمر كور شد. از آثار وى: «دیوان» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (438 -435 /2)، الذریعه (291/9)، فرهنگ سخنوران (304)، مجمع الفصحا (245 -243 /4)، مرآت الفصاحه (190 -189).

فعالیتها: • تاریخ • شعر

[Bauokstoney]

خرم اصفهانی، نادعلی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(س چهاردهم ق)، شاعر. وى از اهالى قریه خروشان سده مابین اصفهان است. خرم در سال 1351 ق كتابى در مصیبت حاوى هفتصد بیت به نام «مصیبت نامه» به طبع رسانده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى معاصر اصفهان (178 -177)، مولفین كتب چاپى (495 -494 /6).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرم اصفهانی، هاشم

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، شاعر. وى اهل اصفهان بود و داراى «دیوان» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: سفینه المحمود (494/2)، فرهنگ سخنوران (305)، مجمع الفصحا (245/4)، مصطبه‏ى خراب (57).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرم سنندجی، فتح‏الله

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1239 ق)، شاعر، متخلص به خرم. وى از خانواده وزارت كردستان سنندج بود. وى زادگاه خود را ترك كرد و به دربار آقا محمدخان قاجار پیوست و مورد توجه او قرار گرفت. بعد از آن كه لطفعلى‏خان زند بر شیراز دست یافت نزد او رفت و از ملازمان او شد اما بعد از برچیده شدن بساط فرمانروایى‏خان زند به دستور محمد شاه خرم را گرفتند و از دو چشم كور كردند. وى بعد از واقعه به سنندج برگشت و سى سال بعد از آن زندگى كرد. در این مدت بیشتر در دستگاه والى اردلان به سر مى برد و اوقات خود را به شعر و شاعرى سپرى مى‏كرد. «دیوان» شعر وى بالغ بر پنج هزار بیت بوده و در فن ماده تاریخ مهارت داشته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ مشاهیر كرد (292 -290 /1)، حدیقه‏ى امان‏اللهى (319)، حدیقه الشعراء (552 ،551 /1)، فرهنگ سخنوران (305)، مجمع الفصحا (241 -240 /4).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرم شیرازی، ابوالحسن

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1335 ق)، شاعر، متخلص به خرم و شغل رى مسگرى بود. از شیراز به هند مهاجرت كرد و در بمبئى به كار ساختن ظروف مسینه پرداخت و از این راه ثروتى به دست آورد. خرم به عراق رفت و پس از زیارت عتبات، قصیده‏اى در مدح حضرت موسى ابن جعفر (ع) سرود كه از طرف آیت‏اللَّه صدر به صدرالشعراء ملقب شد. پس از آن به بمبئى برگشت. وى در بمبئى درگذشت و در آنجا دفن شد. از آثار وى «دیوان» خرم، موسوم به «شجاعت الحسینى»، «مولودنامه»؛ «مناقب الائمه»؛ «مطلع الانوار»؛ «بهار خرم نثر»، در عروض و قافیه؛ «اشعار خرم»؛ «حدیقه دانش» در علم عروض و قافیه و رساله هجویه به خط خود.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (448 -446 /1)، الذریعه (291/9)، مولفین كتب چاپى (151 -150 /1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرم شیرازی، علیرضا

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1263 ق)، شاعر. وى همیشه در حال ذكر و به یاد حق مشغول بود. با صاحب «حدیقه الشعراء» الفتى داشت. او در اثر وبا در شیراز درگذشت. خرم در سرودن شعر توانا بود و اشعار او در تذكره‏ها نقل شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (554 -552 /1)، مرآت الفصاحه (194 -193)، مصطبه‏ى خراب (51).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرم شیرازی، محمدتقی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1337 ق)، شاعر، متخلص به خرم. ملقب به مجدالایاله. شغل وى كلاهدوزى بود. در جوانى درگذشت و در جوان‏آباد شیراز دفن شد. این رمز عیانست به ارباب خرد كز بهر چه شد نام محمد احمد فرمود احد ز حكمتش میم اضاف تا حك كند آن میم و شود باز احد[1] (وف ح 1250 ق)، شاعر، متخلص به خرم. جوانى عام و بى‏سواد بود كه در شیراز به كلاهدوزى اشتغال داشت. خرم گاهى شعر مى‏سرود.[2]

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (446 -445 /2). [2] حدیقه الشعراء (560/1)، مرآت الفصحاه (197 -196).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرم شیرازی، محمود

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1306 ق)، شاعر، متخلص به خرم. وى از سادات حمزوى شیراز بود و در انشاء و دبیرى مهارت داشت. چند سالى منشى حاج میرزا حسنعلى خان نصیرالملك بود اما پس از چندى از وى رنجیده خاطر شد و او را ترك گفت و هجوش كرد. خرم خط شكسته را بخوبى مى‏نوشت. وى در شاهچراغ دفن است. صاحب «حدیقه الشعراء» سال فوت خرم را 1297 ق ذكر كرده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آثار عجم (556 -555)، حدیقه الشعراء (557 -554 /1)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (445 -439 /2)، الذریعه (291/9)، ریحانه (126/2)، فارسنامه‏ى ناصرى (1025/2)، فرهنگ سخنوران (305)، مرآت الفصاحه (192 -190).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرم شیرازی، نجفقلی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، شاعر، متخلص به خرم. اصلش از شیراز بود. هدایت مى‏نویسد. در خدمت صاحبقران میرزا بوده و در غزلسرایى طبعى روان داشته و هر هفته غزلى به حضور شاه مى‏برده و جایزه مى‏گرفته. «دیوان» او قریب سه هزار بیت است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (449 -448 /2)، سفینه المحمود (566 -565 /2)، فرهنگ سخنوران (306 -305)، مجمع الفصحا (246 -245 /2)، مصطبه‏ى خراب (59).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرم قراچه‏داغی، خرم

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1241 ق)، طبیب و شاعر، متخلص به خرم. وى در زمان فترت، بین سلسله‏ى صفویه و نادرشاه افشار، در كردشت ساكن و جزو غلام‏زادگان كاظم‏خان قرچه‏داغى بود. میرزا خرم در فن طبابت مهارت تمام داشت. وقتى یكى از دشمنان مخدوم او مریض شد و میرزا خرم را براى معالجه خواست، كاظم‏خان خرم را براى كشن مریض روانه كرد ولى او به مقتضاى وظیفه طبابت به معالجه‏ى مریض پرداخت و بعد از بهبودى وى برگشت. در نتیجه وى به قصبه‏ى اهر تبعید و همان جا درگذشت. وى داراى «دیوان» حسینى، محمدحسن، فرزند فیروزبخت. (س دهم ق)، خطاط. از كاتبان زبردست گمنام بود. به خط او نسخه‏اى از «دیوان» حافظ به قلم كتابت خوش و به شیوه‏ى میرعلى هروى، در كتابخانه‏ى دانشگاه استانبول است، با رقم: «كاتبها الفقیر الحقیر محمدحسن بن فیروزبخت الحسینى غفر ذنوبهما و ستر عیوبهما. تحریرا فى اواسط رمضان المبارك سنه‏ى احدى و سبعین و تسعمائه فى قریه‏ى رزه من قراء باخرز».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (676/3).

فعالیتها: • پزشکی • شعر

[Bauokstoney]

خرم مشهدی، عبدالحمید، عبدالمجید

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، شاعر. اصلش از خراسان بود. وى از مشهد به یزد رفت و در آنجا به تحصیل علوم پرداخت و در مدت زمان كوتاهى از علوم متداول فارغ‏التحصیل شد. صاحب «مصطبه‏ى خراب» شغل وى را مذهب ذكر كرده است. وى داراى «دیوان» شعر است. از اوست: نه با جاهش جهان گردد مقابل نه با قدرش فلك گردد برابر بود جاه اینهمه سبحان و الملك بود قدر اینهمه اللَّه‏اكبر

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (564 -563 /1)، الذریعه (292/9)، سفینه المحمود (615/2)، فرهنگ سخنوران (306)، گنج شایگان (174 -171)، مجمع الفصحا (248 -247 /4)، مصطبه‏ى خراب (51).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خرمشاهی خرقانی، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(تو 1300 ش)، خطاط و شاعر، متخلص به خرم. در ساوه به دنیا آمد. از همان اوان كودكى به تهران آمد و تحصیلات خود را در این شهر به پایان رسانید. از سال 1316 ش همكارى با مطبوعات را آغاز كرد و با نوشتن مقالات انتقادى و اشعار طنزآمیز به جرگه‏ى نویسندگان پیوست و اشعارش را بیشتر با نامهاى مستعار: گل مولا، درویش، شیخ شنگول و چندین نام دیگر انتشار داد. او از خوشنویسى نیز بهره‏ى كافى داشت و خط نستعلیق را نیكو مى‏نوشت. آثار منظوم وى: «شیخ شنگول»؛ «دنیاى شادیها»؛ «نامه‏هاى عشق».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: سخنوران نامى معار (1273 -1267 /2)، فرهنگ سخنوران (307).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خرمی تبریزی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. از سخنوران معروف سلطان یعقوب بود. خرمى در زمان شاه اسماعیل صفوى به زیارت حج نایل شد و در راه اندوخته‏هاى وى را غارت كردند. از تالیفات او: «روضه العشاق» كه به نام ابوالغازى عبدالعزیز بهادرخان، پادشاه بخاراست كه به پیروى از «گلستان» سعدى در یك مقدمه و هشت باب نگاشته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: سخنوران آذربایجان (334 -333)، تذكره‏ى شعراى آذربایجان (201 -200 /2)، مجالس النفائس (401)، الذریعه (292/9).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خروشی تبریزی، حسین

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم و یازدهم ق)، شاعر. از مردم تبریز بود كه همراه برادر خویش در ملازمت شاه عباس به مرتبه امارت رسید و از جانب وى به سمت ایلچى‏گرى نزد جهانگیر، پادشاه هندوستان رفت و پس از چندى به ایران مراجعت كرد. خروش بیشتر به سرودن قصیده مى‏پرداخت. از اوست: هرگز ز بد زمان خروشى نزنیم داریم به دل دوزخ و جوشى نزنیم گر آتش فاقه‏مان كند خاكستر ما حلقه‏ى لب بر در گوشى نزنیم.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى آذربایجان (203 -201 /2)، تذكره‏ى نصرآبادى (75)، دانشمندان آذربایجان (136 -135)، الذریعه (292/9)، سخنوران آذربایجان (335 -334)، صبح گلشن (151)، فرهنگ سخنوران (307)، كاروان هند (372 -371 /1)، مخزن الغرائب (94/2).

[Bauokstoney]

خزانی یزدی، محمدعلی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، شاعر و مدرس. وى پدر میرزا ابوالقاسم بهار و مردى باسواد بود و در یزد امامت و تدریس مى‏كرد. خزانى گاهى شعر مى‏سرود و بیشتر مقصودش اظهار تولا بوده است. از اوست: كسى دیده كه مهر و مه برآید توام از یك افق و نور دهد بر عالم جز مهر نبى و ماه رخسار على كز روز ازل جلوه‏گر آید با هم

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (564/1).

فعالیتها: • تدریس • شعر

[Bauokstoney]

خسرو سنندجی، خسرو

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1250/1249 ق)، شاعر، متخلص به خسرو. مردى باسواد و كمال بود. وى داماد فتحعلى‏شاه بود. در سن بیست و دو سالگى به حكومت كردستان منصوب شد. خسرو پس از نه سال حكومت، درگذشت. از اوست: سرو آزاد كه پیرایه‏ى طرف چمن است نتوان گفت كه زیباتر از آن سیمتن است بیكى عمر توان شد ز شكنجى بیرون چه توان با سر زلف كه شكن در شكن است

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه‏ى امان‏اللهى (309 -286)، حدیقه الشعراء (566 -565 /1)، فرهنگ سخنوران (308)، مصطبه‏ى خراب (56).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خسروانی

( ملیت: ایرانی قرن: 4 )

ابوطاهر طیب بن محمد از شاعران عهد سامانى است. وى پیش از اواخر نیمه دوم قرن چهارم مى‏زیسته است.

برگرفته از کتاب: فرهنگ فارسی معین (جلد پنجم)

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خسروانی اصفهانی، نعمت‏اللَّه

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(تو 1308 ق)، شاعر. وى در محلات متولد شد. در زادگاهش و اصفهان تحصیل كرد. از آن پس وارد كارهاى دولتى شد. خسروى از اعضاى انجمن ادبى شیدا بود كه گاهى بر حسب اقتضاى حال اشعارى مى‏سرود. برخى اشعارش در مجله‏ى «ارمغان» به چاپ رسیده است

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى معاصر اصفهان (179 -178).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خسروانی خراسانی، ابوطاهر طیب

( ملیت: ایرانی قرن: 4 )

(س چهارم ق)، شاعر. یكى از شاعران بنام آل‏سامان و معاصر رودكى بوده است. فردوسى یا به قولى محمد عبده از او بیتى را در قطعه‏یى تضمین كرده است. به یاد جوانى كنون مویه دارم بر آن بیت بوطاهر خسروانى جوانى به بیهودگى یاد دارم دریغا جوانى دریغا جوانى ابیات معدودى كه از خسروانى باقى مانده نشانگر قوت طبع و لطف ذوق او در اندیشه‏هاى غنایى است. دكتر صفا معتقد است كه شاعر، پیش از اواخر نیمه‏ى دوم قرن چهارم مى‏زیسته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ ادبیات در ایران (399 -398 /1)، تاریخ ادبى ایران (678/1)، ترجمان البلاغه (104)، الذریعه (293/9)، سخن و سخنوران (27 -26)، شاعران بى‏دیوان (122 -111)، فرهنگ ادبیات فارسى (194)، فرهنگ سخنوران (309)، لباب الالباب (20/2)، لغت نامه (ذیل/ ابوطاهر)، مجمع الفصحا (603 -601 /2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خسروی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

محمدباقر میرزا كرمانى بن محمد رحیم میرزا بن دولتشاه شاعر (و. 1266- ف. 1338 ه.ق.). وى در غالب علوم متداول از صرف و نحو و منطق و حكمت و فقه و اصول و تاریخ و بدیع و عروض و معانى و بیان بهره كافى داشت و در شاعرى تابع قدما بود. آثار او عبارتند از: دیباى خسروى، در تاریخ ادبیات عرب شامل قریب 30000 بیت، شمس و طغرا، و مارى و نیسى، و طغرل و هماى كه به سبك رمانهاى اروپایى نوشته شده، تشریح العلل در عروض، تذكره اقبال‏نامه، در ترجمه شاعران كرمانشاه، ترجمه الهیئة والاسلام تألیف سید محمدعلى شهرستانى. دیوانش مشتمل بر قصاید و غزلیات به طبع رسیده.

برگرفته از کتاب: فرهنگ فارسی معین (جلد پنجم)

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خسروی بخارایی، جمال‏الدین، ابوبکر

( ملیت: ایرانی قرن: 6 )

(س ششم ق)، شاعر، متخلص به خسروى. وى مقام بلندى در ادب و دانش داشت و در زمان خسرو ملك بن خسروشاه، كه از آخرین سلاطین غزنوى بود، نزد آن شاه بسیار معزز مى‏زیست. از اوست: تا چند پیش تیر غمت دل سپر كنم در عشق نام خویش به گیتى سمر كنم

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (240)، تذكره‏ى شعراى پنجاب (142)، الذریعه (294/9)، فرهنگ سخنوران (309)، لباب الالباب (411 -407 /2)، مجمع الفصحا (605 -604 /2)، هفت اقلیم (333 -332 /1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خسروی خراسانی

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر و خطاط. از مردم بیرجند و از ملازمان شاهزاده سلیم بود، كه اكثر خطوط را خوش مى‏نوشت و در تیراندازى و سرودن شعر نیز مهارت داشت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (175/1)، هفت اقلیم (331/2).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خسروی سرخسی، ابوبکر محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 4 )

(س چهارم ق)، شاعر. ملقب به حكیم. وى از شاعرانى بود كه اصطلاحات حكمى را در اشعار خود به كار مى‏برد و از سروده‏هاى وى چنین برمى‏آید كه از علوم اوایل آگاهى داشته است. خسروى، شمس‏المعالى قابوس و صاحب بن عباد، امیر ناصرالدوله و محمد بن ابراهیم سیمجور را مدح مى‏گفت و از شمس‏المعالى و صاحب بن عباد، امیر ناصرالدوله و محمد بن ابراهیم سیمجور را مدح مى‏گفت و از شمس‏المعالى و صاحب بن عباد وظیفه و حقوق مى‏گرفت. وى به دو زبان فارسى و عربى شعر مى‏سرود.[1] سرخسى، ابوبكر محمد بن على، شاعر دانشمند قرن چهارم وى را به عنوان حكیم یاد كرده‏اند و او اصطلاحات حكمى را در اشعار خود به كار برده است. خسروى قابوس وشمگیر و صاحب بن عباد و ناصرالدوله ابوالحسن محمد سیمجور را مدح مى‏گفته و از قابوس و صاحب بن عباد وظیفه سالیانه مى‏گرفته است. وى به فارسى و عربى شعر مى‏سروده.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] تاریخ ادبیات در ایران (435 -433 /1)، تاریخ ادبى ایران (678/1)، الذریعه (295 -294 /9)، سخن و سخنوران (38 -37)، شاعران بى‏دیوان (182 -171)، لباب الالباب (19 -18 /2)، لغت نامه (ذیل/ خسروى سرخسى).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خسروی قاجار، محمدقلی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1289 -1203 ق)، شاعر، متخلص به خسروى. ملقب به ملك‏آرا. وى پسر سوم فتحعلى‏شاه بود. كه در نواى دماوند متولد شد. در سن دوازده سالگى به حكومت مازندران منصوب شد. سپس به حكومت استرآباد رسید. بعد از فوت فتحعلى‏شاه چون محمدشاه به حكومت رسید، محمدقلى میرزا را به علت اینكه به وى احترام نمى‏گذاشت به همدان تبعید كرد. وى در پایان عمر به تهران آمد و در همان شهر درگذشت. خسروى داراى «دیوان» شعر است. در تذكره‏ها تاریخ فوت محمدقلى را 1260 ق و 1265 نیز آورده‏اند. همچنین محل فوت او را همدان ذكر كرده‏اند.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ عضدى (221 -160)، حدیقه الشعراء (569 -568 /1)، الذریعه (295/9)، سفینه المحمود (29 -27 /1)، شرح حال رجال (473 -471 /3)، فرهنگ سخنوران (310 -309)، مجمع الفصحا (45 -44 /1)، مصطبه‏ى خراب (51 -50)، مكارم الآثار (145 -143 /1)، نگارستان دارا (26 -25).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خسروی قاینی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. وى به قولى در قریه‏ى شیرخواند، از بلوك شاخن قهستان و به قولى در درجح قهستان متولد شد. بعضى تذكره‏نویسان او را از خویشان میرزا قاسم گنابادى و برخى خواهرزاده‏ى وى دانسته‏اند. در جوانى به شیراز رفت و از آنجا رهسپار هندوستان شد و در دربار اكبرشاه تقرب یافت. خسروى سرانجام در یكى از جنگها شهید شد. آثار وى: مثنوى؛ «ماه و شاه»؛ «دیوان» اشعار.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: بهارستان آیتى (228)، تاریخ ادبیات در ایران (457/5)، تاریخ نظم و نثر (425)، الذریعه (295/9)، شام غریبان (93 -92)، فرهنگ سخنوران (310)، كاروان هند (377 -372 /1)، هفت اقلیم (331/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خسروی کرمانشاهی، محمدباقر

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1338 -1266 ق)، نویسنده و شاعر، متخلص به خسروى. در كرمانشاه به دنیا آمد. در اكثر علوم عقول و منقول بهره‏ى كافى داشت. در شاعرى تابع قدما بود. چون در اوایل عمر متوجه خدمت عرفا شد اكثر اوقاتش را به خلوت مى‏گذراند. خسروى و نهضت مشروطیت به آزادیخواهان پیوست و چندى نیز در همدان در زندان به سر برد و از آنجا به تهران تبعید شد و سر انجام در تهران درگذشت. اهمیت خسروى در ادبیات معاصر ایران از آن جهت است كه اغلب او را اولین نویسنده رمان تاریخى مى‏شناسند. از جمله آثارش: «دیوان» اشعار؛ «دیباى خسروى»؛ «شمس و طغرا»؛ «رساله‏ى تشریح العلل»، در عروض؛ «تذكره‏ى اقبال نامه»؛ ترجمه‏ى «عذراء قریش»؛ «رمانى در شرح احوال حسینقلى خان جهانسوز»؛ ترجمه‏ى «الهیئه و الاسلام»؛ ترجمه «حال شاعران كرمانشاه».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: ادبیات معاصر (48 -44)، از صبا تا نیما (252 -240 /2)، حدیقه الشعراء (568 -567 /1)، الذریعه (295/9 ،289/8)، سخنوران نامى معاصر (1285 -1282 /2)، سرآمدان فرهنگ (328/1)، شرح حال رجال (208/6)، فرهنگ سخنوران (309)، مولفین كتب چاپى (51 -50 /2).

فعالیتها: • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

خسروی کرمانشاهی، محمدصادق

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1284 ق)، شاعر. وى مقدمات صرف و نحو و نقاشى را بخوبى مى‏دانست. وى در تتبع اشعار شاعران و تشخیص نیك و بد آنها توانا بود و اغلب لغات فارسى باستانى را هم در حافظه داشت. محمدصادق خان در علم شعر و شاعرى شاگرد میرزا حاجى بیدل بود. وى در سن كمتر از سى سال فوت كرد.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (572 -569 /1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خشتی، جعفر

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، شاعر. وى از طایفه خشتى بود و صاحب طبع روان. جعفرخان اقسام شعر را نیكو مى‏سرود. موضوع اشعار وى بیشتر مراثى و مدایح است. وى معاصر صاحب «مجمع الفصحا» بود و صاحب «دیوان» اشعار كه اكنون در دست نیست. از اوست: چرخ نهمین گفت به خورشید منیر در رفعت و نور ما دو بودیم شهیر انور ز تو، ارفع ز خودى بینم چیست خور گفت بود قبه و خرگاه سفیر

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقة الشعراء (369 -368 /1)، دانشمندان و سخن سرایان فارس (88/2)، فرهنگ سخنوران (211)، مجمع الفصحا (206/4)، مرآت الفصاحه (130 -129).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خصالی هروی، حیدر

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم و یازدهم ق)، شاعر و خطاط. وى در تون خراسان و به قولى در هرات متولد شد. در سنین كودكى از زادگاهش به سمرقند رفت و در آنجا نزد مظفر حسین میرزاى صفوى نشو و نما یافت. بعد از استیلاى ازبكان بر خراسان، به هند رفت و پس از چندى سیر و سیاحت به خدمت زمانه بیگ مهابت رسید. صاحب «ریحانه الادب» نام وى را براساس «قاموس» تركى «حسن بیگ» آورده است. خصالى نستعلیق و شكسته را خوش مى‏نوشت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (57 -56 /1)، احوال و آثار خوشنویسان (172/1)، تذكره‏ى شعراى كشمیر (666 -604)، تذكره‏ى میخانه (847 -845)، الذریعه (296/9)، ریحانه (137/2)، كاروان هند (381 -378/1)، مآثر رحیمى (1291 -1289 /4).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خصالی کاشانی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. از شاعران عهد شاه طهماسب صفوى بود و شاگرد محتشم كاشانى. از وى «دیوان» شعرى به جاى مانده است. از اوست: مكن منع من بیدل، ز بسیار آمدن سویت كه گر صدبار دارم آرزو، یك بار مى‏آیم

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (650)، الذریعه (296/9)، صبح گلشن (152)، ریحانه (137/2)، فرهنگ سخنوران (310)، لغت نامه (ذیل/ خصالى).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خصمی اصفهانی

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر. وى از معاصران صاحب «تذكره‏ى نصرآبادى» بود كه به هند سفر كرد. پس از چندى به اصفهان بازگشت و در آن شهر درگذشت. از اوست: ترا بیند چو بیند خویشتن را از آن خصمى همیشه خودپسندست

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى نصرآبادى (289 -288)، الذریعه (296/6)، فرهنگ سخنوران (310)، كاروان هند (381/1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خضر شاه استرآبادی، حسین

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(وف 896 ق)، شاعر و خطاط. انسانى خوش طبع ولى پر مجادله بود. خط نستعلیق را به شیوه‏ى جعفر، نیكو مى‏نوشت و در طریق جعفر كسى بهتر از او نستعلق ننوشته است. وى همچنین شعر را نیكو مى‏سرود و به تقلید از «لیلى و مجنون» یك مثنوى به عنوان «زید و زینب» به نظم درآورده است. خضر شاه در استرآباد درگذشت و در همان جا دفن شد.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (176 -175 /1)، تاریخ ادبیات در ایران (172/4)، تاریخ نظم و نثر (344)، تذكره‏ى روز روشن (241)، الذریعه (296/9)، فرهنگ سخنوران (311)، مجالس النفائس (212 -211 ،38).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خضر یزدی، شرف‏الدین

( ملیت: ایرانی قرن: 8 )

(وف 760 ق)، شاعر. از مشایخ نامى یزد بود و پادشاهان آل‏مظفر وى را گرامى مى‏داشتند. وى شاعرى زبردست به شمار مى‏رفته و به سال 755 ق، خانقاهى در یزد ساخته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (768)، جامع مفیدى (628 -627 /3)، یادگارهاى یزد (673 ،415 ،210 /2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خضری استرآبادی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. وى از اهالى استرآباد بود و اشعارى در هزل و جد و تعریف اطعمه دارد. از وى «دیوان» اشعارى نیز بجاى مانده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تحفه سامى (278 -277)، الذریعه (97/9)، صبح گلشن (152)، فرهنگ سخنوران (311).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خضری خوانساری

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم و یازدهم ق)، شاعر. وى معاصر حكیم زلالى بود و با او معاشرت داشت. خضرى مثنوى «شیرین و فرهاد» داشته كه پس از مرگ نابهنگامش در جوانى، خواهر و مادرش آن را از فرط اندوه و تاثر پاره كرده و چون گل نثار جسد بیروحش كردند. از اوست: بر هم نزنم اگر بمیرم چشمى كه در انتظار باز است

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (1051 -1050 /3)، تذكره‏ى شعراى خوانسار (50 -49)، تذكره‏ى نصرآبادى (283)، الذریعه (297/9)، فرهنگ سخنوران (311)، مخزن الغرائب (116/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خضری قزوینی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم و یازدهم ق)، شاعر. وى مردى صوفى و زاهد بود و طبع لطیفى داشت. از اوست: همتى كز سر كویت رفتم همه جا دیده حسرت به قفا آفتى همچو تمنا در پى دشمنى همچو محبت همتا

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (1159 -1158 /3)، تذكره‏ى روز روشن (241)، تذكره‏ى نصرآبادى (283)، الذریعه (297/9)، فرهنگ سخنوران (311)، مجمع الخواص (310 -309)، مخزن الغرائب (90 -88 /2)، مینو در (443/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خضری لاری

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(وف 1040 ق)، شاعر. وى از شاعران امامقلى خان والى فارس بود، و از اهالى لارستان. از اوست: درون خلوت دل از نزول درد تو سورى است سرشك را به عبث پاى در نگار ندارم

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى نصرآبادى (283 -282)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (453 -450 /2)، الذریعه (297/9)، فارسنامه‏ى ناصرى (1515/2)، فرهنگ سخنوران (311)، مخزن الغرائب (91 -90 /2)، مرآت الفصحاه (198).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خضوعی، حسین

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

حسین خضوعى- میرزا حسین مشهور به ساعت‏ساز، استاد آواز و موسیقى‏شناس دوره‏ى ناصرى، فرزند میرزا محمدحسن‏خان قارى خوش‏صداى قرآن، به سال 1253 شمسى در خانواده‏اى متقى دیده به جهان گشود. رساله‏ى خطى كه از استاد به جا مانده، نشان مى‏دهد كه به موسیقى علمى و عملى زمان خود كاملاً مسلط بوده و با نواختن تار نیز آشنائى داشته است. هنگامى كه از سه تن از اساتید برگزیده‏ى آواز در دوره‏ى قاجار سخن به میان آید، بى‏تردید نام میرزا حسین‏خان ساعت‏ساز، یكى از آن اسامى خواهد بود. میراز حسین‏خان، موسیقى را نزد میرزا عبدالوهاب، خواننده و موسیقى‏دان قدیمى اصفهانى آموخت، وى در سنین نوجوانى به تهران آمد و حدود بیست و پنج سال در دربار ناصرالدین شاه رفت و آمد داشت و با هنرمندان نامدار انجمن اخوت دمساز بوده، و طبق نوشته‏ى شادروان خالقى در سرگذشت موسیقى، در كنسرت‏هاى آن انجمن به عنوان خواننده با هنرمندان چون سید حسین طاهرزاده و ناصر سیف، شركت فعال داشته است. سپس به اصفهان بازگشته و ضمن تشكیل خانواده، كه حاصل آن یك پسر و یك دختر بود، به علت دارا بودن سواد و خط خوش، در اداره‏ى دخانیات به امور دفترى مشغول مى‏گردد، و كار ساعت‏سازى و در واقع تعمیر آن را به صورت تفریحى در منزل انجام مى‏داده است. از هنرمندان هم‏دوره‏ى استاد كه مجالست دائم بین آنها برقرار بوده مى‏توان از آقا سید رحیم، میرزا حبیب اصفهانى، سلیمان امیرقاسمى، و طاهرزاده اساتید نامدار آواز در اصفهان، و بنان‏الدوله، سید صادق شهاب اصفهانى- كه گوشه‏ى شهابى در آواز بیات ترك منسوب به وى مى‏باشد، و فیض‏اللَّه‏خان اخگر را نام برد، همچنین نایب‏اسداللَّه مواقعى كه در اصفهان به سر مى‏برد به این جمع مى‏پیوست. از شاگردان نامدارى كه از محضر استاد میرزا حسین‏خان بهره بردند مى‏توان از تاج اصفهانى، ادیب خوانسارى، و دردشتى را نام برد و شاگردان فراوان دیگرى كه ردیف موسیقى ایران را چه با آواز و چه بر روى ساز تعلیم مى‏گرفتند. بیشتر جلسات درس و اجتماع هنرمندان موسیقى، در منزل حاج آقا ملك اصفهانى برپا مى‏گردید و حمایت زنده‏یاد، حاج آقا در بهره‏دهى و برپائى و دلگرمى هنرمندان بسیار مؤثر بوده است. میرزا حسین‏خان، به علم عروض كاملاً مسلط بوده و شناخت فنون ادبى و آشنائى با عروض را بر اهل موسیقى واجب مى‏دانسته، وى داراى طبعى روان و لطیف در شعر بوده و به سرورالشعرا تخلص مى‏نموده است. در رساله‏اى كه به خط خود استاد، در دو دفتر (بیاض) از ایشان به جاى مانده، به سبك كتاب بحورالالحان، اشعارى گنجانیده شد. و تناسب معنى و بحر آنها در مقامات موسیقى معین گردیده، همچنین تقسیمات قدیم موسیقى بر پایه‏ى آوازها و شعبات و نغمات و فواصل موسیقى به عدد و حروف ابجدى در حد اولى منظم ذكر گردیده و نیز تقسیمات جدى بر پایه‏ى دستگاهها و آوازها و گوشه‏هاى معمول امروز و جاى نت‏ها بر روى پرده‏هاى تار تعیین گردیده است، و اظهار تأسف نموده‏اند كه بسیارى از نغمات فراموش شده و هنرمندان امروز آنها را اجرا نمى‏كنند و اظهار امیدوارى كرده‏اند كه روزى این علم از سطح مدارس به بالا آموزش داده شود. از امتیازات مثبت استاد آنكه در آموزش به دیگران همانند میرزا عبداللَّه و نایب‏اسداللَّه بسیار سخى و داراى طبعى بلند و خلقى خوش بوده، و محفوظات خود را بى‏دریغ و سخاوتمندانه در اختیار طالبین قرار مى‏داده است. استاد میرزا حسین خضوعى، در سن هفتاد سالگى، در آبان ماه 1323 ش. از عوارض بیمارى دیابت جهان را وداع گفت. آرامگاه وى، در تخت فولاد اصفهان، تكیه شهدا مى‏باشد. روانش شاد. (1323 -1253 ش)، موسیقیدان، خواننده و شاعر، متخلص به سرورالشعراء. چون شغل اصلى او ساعت‏سازى بود، به ساعت‏ساز مشهور و به علت تبحرش در موسیقى سمت معین البكایى (تعزیه گردانى) داشت. وى موسیقى را نزد میرزا عبدالوهاب اصفهانى آموخت و در نوجوانى به تهران آمد و در دربار ناصرالدین‏شاه رفت و آمد مى‏كرد. بعد از مراجعت به اصفهان، در اداره‏ى دخانیات مشغول به كار شد و كار تعمیر و ساعت‏سازى را در منزل خود انجام مى‏داد. میرزا حسین به علم عروض كاملا مسلط بود و در شعر طبعى روان داشت. در رساله‏اى كه به خط خود وى در دفترى بر جاى مانده، به سبك كتاب «بحور الالحان» اشعارى گنجانده و تناسب معنى و بحر آنها را در مقامات موسیقى معین كرده است. او همچنین تقسیمات قدیم موسیقى را بر پایه آوازها و شعبات و نغمات و فواصل موسیقى به عدد و حروف ابجدى در جداولى ذكر كرده است. آرامگاه وى، در تخت فولاد اصفهان، تكیه شهدا است.[1]

برگرفته از کتاب: مردان موسیقی سنتی و نوین ایران (جلد دوم)

منابع زندگینامه: [1] تاریخ تحول ضبط موسیقى (243)، تاریخ موسیقى (676/ 2)، سرگذشت موسیقى (369 ،87/ 1)، مردان موسیقى (156 -153/ 2).

فعالیتها: • شعر • موسيقي

[Bauokstoney]

خطای شوشتری، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(ز 1216 ق)، شاعر. وى در زمان وزیرالممالك، نواب آصف‏الدوله بهادر به لكهنو هندوستان رفت و در آنجا در سلك كتابخوانان درآمد و تا زمان على خان بهادر زندگى كرد. از آثار او. «بحر البكا»؛ «واقعات كربلا»، شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (242 -241)، الذریعه (297/9)، مولفین كتب چاپى (21 -20 /3).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خطایی گجراتی

( ملیت: ایرانی قرن: 16 )

(؟)، شاعر. وى از شاعران ایرانى است كه به هند رفته و سالیان درازى در گجرات زیسته است. از وى «دیوان» شعرى باقى است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى پنجاب (143 -142) الذریعه (298/9)، ریحانه (139/2)، صبح گلشن (152)، فرهنگ سخنوران (312).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خطایی یزدی، محمدعلی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، شاعر. اصل وى از عقداى یزد بود، در جوانى به اصفهان رفت و به خدمت امین‏الدوله عبداللَّه خان، وزیر فتحعلى‏شاه، درآمد. چندى در گیلان به سر برد و بعد به یزد بازگشت. از آثار وى: «دیوان» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى سخنوران یزد (126 -125)، حدیقه الشعراء (573/1)، الذریعه (299 -289 /9)، مجمع الفصحا (241/4).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خطی بحرانی، ابوالبحر جعفر

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 1028 ق)، ادیب و شاعر. در قطیف متولد شد، به بحرین رفت و از آنجا به اصفهان سفر كرد و نزد شیخ‏بهایى تحصیل كرد. ابوالبحر در شیراز درگذشت. از آثار وى: «دیوان» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الاعلام (124/2)، اعیان الشیعه (158/4)، الذریعه (299/9)، ریحانه (143 -142 /2)، لغت نامه (ذیل/ جعفر)، معجم المولفین (146/3).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر

[Bauokstoney]

خطیب تبریزی، ابوزکریا یحیی

( ملیت: ایرانی قرن: 5 )

(502 -421 ق)، ادیب لغوى و شاعر. معروف به خطیب. در تبریز متولد شد و در بغداد ساكن. ابوالعلاء معرى، ابوالقاسم الرقى، ابومنصور جوالیقى و ابوبكر احمد بن على، صاحب تاریخ بغداد، از استادان او بودند. در جوانى سفرى به مصر كرد و پس از چندى به بغداد بازگشت و به تدریس و تولیت كتابخانه و ریاست علوم ادبى نظامیه آن شهر مشغول شد. در بغداد درگذشت. از آثار وى: شرح «حماسه‏ى» ابى‏تمام؛ شرح «دیوان» متنبى؛ «شرح سقط الزند»؛ «تهذیب غریب الحدیث»؛ «الكافى فى علم العروض و القوافى»؛ «الملخص»؛ «تفسیر القرآن و الاعراب».[1] تبریزى، ابوزكریا یحیى بن على بن محمد شیبانى از بزرگان لغت و ادب عرب (و 421- ف. 502 ه.ق.). اصل وى از تبریز است ولى در بغداد نشو و نما یافت و به مصر رفت و سپس به بغداد بازگشت و بدانجا درگذشت. از كتب او شرح دیوان الحماسة لابى تمام در 4 جزو بزرگ، تهذیب اصلاح المنطق لابن السكیت، شرح سقط الزند للمعزى، اعراب القرآن و غیره است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] الاعلام (197/9)، تاریخ ادبیات در ایران (1038/2)، دانشمندان آذربایجان (39 -37)، دایرةالمعارف فارسى (906/1)، ریحانه (146/2)، سیرالنبلاء (271 -296 /19)، الكامل (258/8)، كشف الظنون (1991 ،1808 ،1741 -1740 ،1563 ،1377 ،1330 ،992 ،812 ،770 ،692 ،446 ،108)، الكنى و الالقاب (215 -214 /2)، وفیات الاعیان (196 -191 /6)، هدیه العارفین (519/2).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر

[Bauokstoney]

خطیب گنجه‏ای

( ملیت: ایرانی قرن: 6 )

قرن ششم هجرى، از زنان شاعر. وى دختر خطیب گنجه و خواهر امیر احمد- همسر و یا عاشق مهستى گنجوى بود. رباعى زیر از اوست: در عالم جان خطبه به نام خط اوست صبح دل عشاق ز شام خط اوست تشبیه خطش به مشك مى‏كردم، عقل گفتا: غلطى مشك غلام خط اوست

برگرفته از کتاب: مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی

منابع زندگینامه: منابع: سرایندگان شعر فارسى در قفقاز، 231؛ «زنان سخنور آربایجان در سده هفتم»، مجله دانشكده ادبیات تبریز، سال چهاردهم، شماره چهاردهم، 450 -449؛ نزهةالمجالس، 317.

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خطیر جرجانی، خطیرالدین محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 7 )

(وف قبل از 618/617 ق)، شاعر و دانشمند. وى از مشایخ لاهور بود. صاحب «لباب الالباب» درباره‏ى وى مى‏گوید: امروز خطه‏ى لاهور به مكان فضل و بزرگى وى كه ثمر آن شجر و قرةالعین آن بصرست معمورست و تصانیف او در انواع علوم از معقول و منقول مشهور است». در همین تذكره نه بیت از اشعار وى نقل شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى پنجاب (143)، الذریعه (299/9)، لباب الالباب (232/1)، مجمع الفصحا (607 -606 /2).

فعالیتها: • شعر • عالمان و دانشمندان

[Bauokstoney]

خفری جهرمی شیرازی، شمس‏الدین محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 942 ق)، كه فیلسوف، متكلم و شاعر معتزلى. از مردم خفر فارس و ساكن كاشان بود، مدتى نیز در هرات نزد سلطان بایقرا به سر برد و از آنجا به عربستان رفت. پس از چندى به كاشان بازگشت و همان جا درگذشت. وى شاگرد صدرالدین دشتكى شیرازى و استاد سید شاه طاهر بن رضى‏الدین اسماعیل حسینى و معاصر على بن عبدالعالى بود. خفرى در كسب دانش داراى همت عالى بود و شعر نیز مى‏سرود. آثار وى: «رساله در اثبات واجب»؛ «منتهى الادراك» در هیات؛ «رساله‏اى در علم رمل»؛ «رساله‏ى الهیات».[1] شمس‏الدین محمد بن احمد شیرازى، دانشمند و فیلسوف (ف. حدود 960 ه.ق.) از شاگردان صدرالدین محمد دشتكى و ساكن كاشان بود. از آثار وى تذكره خواجه به نام تكمله‏ى رساله‏ى اثبات الواجب و حواشى بر شرح هدایة الحكمة است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] اعیان الشیعه (119/9)، تاریخ ادبیات در ایران (347 ،304 /5)، تاریخ نظم و نثر (841)، حیب السیر (611/4)، الذریعه (240/12 ،331/4 ،106/1)، ریحانه (154/2)، سرآمدان فرهنگ (333 -329 /1)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 218/10)، طرائق الحقائق (133/3)، فرهنگ ادبیات فارسى (197)، الكنى و الالقاب (218/2)، لغت نامه (ذیل/ خفرى)، مجالس المومنین (234 -233 /2)، معجم المولفین (254/8).

فعالیتها: • شعر • فلسفه - منطق • کلام، ادیان، مذاهب

[Bauokstoney]

خلاصی کاشانی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. از شاعران غزلسرایى است كه معاصر و مصاحب محتشم كاشانى بود. او «دیوان» شعرى نزدیك به هزار بیت داشته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (644)، الذریعه (299/9)، صبح گلشن (153)، فرهنگ سخنوران (313).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلخالی، باقر، محمدباقر

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1316 ق)، عالم، قاضى و شاعر. در خلخال متولد شد و در همان جا نشو و نما یافت. از شاگردان ملاعلى زنجانى صاحب «معدن‏الاسرار» فارسى بود و مدتى در خلخال قضاوت نمود. طبع شعرى روانى داشت و به دو زبان فارسى و تركى شعر نغز مى‏سرود. از آثارش: «كتاب الثعلبیه» به زبان تركى كه بارها در تبریز و استانبول چاپ شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (7/5)، ریحانه (156 ،155 /2).

فعالیتها: • شعر • عالمان و دانشمندان • قضاوت، حقوق، علوم ----------

[Bauokstoney]

خلخالی، بسیج

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

درگذشت: دى 1373. بسیج خلخالى اهل شعر و شاعرى بود و داستان هم مى‏نوشت. از جمله كتاب‏هایش حماسه‏ى هیزم شكن است. از آثار دیگر وى: آئین پرستار (1330)؛ در چنگ اژدها (تهران، 1322)؛ منتخب اشعار بسیج (تهران، 1322).

برگرفته از کتاب: گلزار مشاهیر

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلخالی، خلیل

( ملیت: ایرانی قرن: 16 )

(؟)، شاعر. مشهور به خلیل تیرگیر. وى در پرداختن مضامین باریك توانا بود. از او ابیاتى در تذكره‏ها نقل شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (244)، دانشمندان آذربایجان (142)، الذریعه (302/9)، مخزن الغرائب (125/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلخالی، فضل

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 954 ق)، شاعر. برادر مولانا شیخ احمد بود. وى معاصر میرزا شرف‏جهان بود و سالها در مصاحبت او به سر مى‏برد. در علوم معقول نیز دست داشت. پیكرش را بعد از درگذشت به قزوین انتقال دادند و در كنار مرقد جدش بایزید خلخالى به خاك سپردند. از اوست: به رغم من نماید مهر با اغیار یار من خوشم بارى كه یادش مى‏دهد از اعتبار من

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (702)، دانشمندان آذربایجان (298)، الذریعه (836 / 9)، فرهنگ سخنوران (711)، هفت اقلیم(260 -259 / 3).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلف آشتیانی، عبداللَّه

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف ح 1254 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به خلف. مشهور به مستوفى الممالك. وى در شعر و هنر خوشنویسى توانا بود و جد اعلاى خانواده میكده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: شرح حال رجال (292/2).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خلف شیرازی، سلیمان خان

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1331 -1254 ق)، خطاط، نویسنده و شاعر، متخلص به خلف. ملقب به ركن‏الملك. از بزرگان سلسله‏ى خلف بیگى شیرازى بود كه در شیراز به دنیا آمد. وى در ابتداى عمر به كسب علوم ادبى پرداخت و در خط نستعلیق و شكسته و سایر خطوط سرآمد شد. در سال 1277 ق كارگزار دولت بحرین شد و به سال 1281 ق منشى مخصوص مسعود میرزاى ظل‏السلطان، فرمانفرماى فارس. پس از آنكه ظل‏السلطان به حكومت اصفهان منصوب شد، ركن‏الملك نیز همراه او بود و در سال 1296 ق از طرف وى به نیابت حكومت اصفهان معین شد. میرزا سلیمان علاوه بر شاعرى در فن انشاء نیز مهارتى بسزا داشته است. او در اصفهان درگذشت و در نزدیكى مسجدى كه خود در تخت فولاد بنا كرده بود به خاك سپرده شد. كارهاى نیك و آثار خیرى كه ركن‏الملك در دوران حیات ساخته بدین قرار است: تا ساختن مسجد و مدرسه در ابتداى تخت فولاد اصفهان؛ تاسیس شركت اسلامیه؛ تاسیس اداره‏ى دعوت اسلامى؛ بناى بقعه‏ى آقا محمد بیدآبادى، حكیم و فیلسوف معروف، و بقعه‏ى حاج محمد جعفر آباده‏اى، از فقهاى مشهور؛ تعمیر و مرمت تكیه‏ى میر فندرسكى و مسجد خلف بیگ، معروف به مسجد سرخى؛ آینه‏كارى ایوان سامراء؛ چاپ كتابهاى اسلامى مانند: قرآن كریم؛ «صحیفه‏ى سجادیه»؛ «زادالمعاد» مجلسى؛ «جامع عباسى» شیخ‏بهایى؛ و كتابهاى دیگر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آثار عجم (503)، آثار ملى اصفهان (639 -635 ،630 -629 ،620)، احوال و آثار خوشنویسان (285/1)، حدیقه الشعراء (579 -573 /1)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (459 -454 /2)،شرح حال رجال (116 -115 /2)، فارسنامه‏ى ناصرى (917 -916 /2)، فرهنگ سخنوران (313)، گنجینه‏ى آثار تاریخى اصفهان (821 -805 ،788)، مرآت الفصاحه (201 -199)، مكارم الآثار (1477 -1475 /5)، یادگار (س 3، ش 9، ص 46 -33).

فعالیتها: • خط • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

خلقی تبریزی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. در تبریز متولد شد و به هرات سفر كرد و در آنجا به كسب دانش پرداخت. وى از شیخ زادگان آل النجق بود كه شعر مى‏سرود و گویا «دیوانى» هم داشته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (697)، تذكره‏ى روز روشن (242)، دانشمندان آذربایجان (141)، الذریعه (300 -299 /9)، مجالس النفائس (238 ،62).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلقی رازی، غیاث‏الدین محمدیوسف

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 927 ق)، شاعر. اصلا از سادات شكراب رى بود. پدرش در روزگار سلطان میرزا حسین به هرات رفت و غیاث‏الدین در آنجا متولد شد و نشو و نما یافت و در مشهد به كسب دانش پرداخت و به مدارج علمى والایى رسید خلقى به روزگار شاه‏اسماعیل مقام صدارت خراسان یافت اما دولت او دیر نپایید و به سعایت مفسدان كشته شد. وى علاوه بر نسبت رازى به تهرانى، هروى، خراسانى و مشهدى نیز معروف است. خلقى شاعرى توانا بود و غزل را خوب مى‏سرود.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (1079 -1078 /3)، تاریخ نظم و نثر (534)، تحفه سامى (35 -34)، الذریعه (301 -300 /9)، مجالس النفائس (257 ،82)، مجمع الخواص (299).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلقی شوشتری

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(وف 1047 ق)، شاعر. از شاعران دوره‏ى اكبرشاه و مردى منقح، خوش طبیعت، پر تتبع، طالب علم، خوش فهم و متین بود. شعر بعضى از استادان بخصوص استاد ابوالفرج را درست تتبع مى‏كرد. وى مدتى در شیراز بود و زمانى را نیز در هند به سر برد، مجددا به شیراز مراجعت كرد. از اوست: چند نالم از جگر وز دیده بارم خون دل نیست دل دریاى خون، من ابر نیسان نیستم.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (300/9)، شام غریبان (93)، فرهنگ سخنوران (314)، كاروان هند (383 -381 /1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلوتی تبریزی، خواجه عبدالرحیم

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(وف 859 ق)، خطاط، عارف، نویسنده و شاعر، متخلص به خلوتى. وى مرید مولانا محمد مغربى بود و تربیت از او یافت. پس از چندى به خدمت جمعى دیگر از بزرگان مثل سلطان خواجه على صفوى و شیخ زین‏الدین خوافى و شیخ كال خجندى نیز رسید. خلوتى در خوشنویسى از سرآمدان روزگار خود به شمار مى‏رفت و سند خط استادان آذربایجان و خراسان بدو مى‏پیوندد. خواجه عبدالرحیم و برادر مهترش، خواجه عبدالحى، هر دو در خوشنویسى شاگرد پدر خود بودند. وى در حظیره بابا مزید مدفون است. از تالیفات او: «مفاتیح الغیب»، در تصوف؛ «حاشیه بر شرح اصطلاحات شیخ عبدالرزاق كاشى»؛ «شرح بر رباعى حوراییه‏ى» ابوسعید ابوالخیر؛ «تعلیقات بر بعضى ابیات مشكله گلشن راز» و چند اثر دیگر: از خطوط وى: یك قطعه از مرقع مالك، به خط ثلث دو دانگ جلى و رقاع و نسخ و توقیع كتابت جلى ممتاز، با رقم: «كتبه اضعف عباداللَّه تعالى... عبدالرحیم الخلوتى ابن شمس التبریزى المشرقى».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (1100/4)، تاریخ نظم و نثر (795 ،742)، تذكره‏ى شعراى آذربایجان (205 -204 /2)، دانشمندان آذربایجان (142 -141)، الذریعه (305/21 -301 /9)، روضات الجنات (88 ،83 ،75 /1)، سخنوران آذربایجان (338 -336)، گلستان هنر (28 ،25).

فعالیتها: • خط • شعر • عرفان • نویسندگی

[Bauokstoney]

خلوتی محلاتی، محمدابراهیم

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(تو 1252 ق)، نویسنده و شاعر، متخلص به خلوتى. ملقب به صدیق خلوت و معروف به چرتى. در روزگار ناصرالدین‏شاه در معیت پدر به هندوستان رفت پس از چندى با هدیه‏هاى بسیار به نزد شاه بازگشت و پیوسته در دربار مى‏زیست. آثار وى: «آداب ناصرى»، در اخلاق؛ «مجموعه البلاغه»؛ «دیوان» اشعار.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: شرح حال رجال (297 -296 /3)، مولفین كتب چاپى (89/1).

فعالیتها: • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

خلیع، ابوعلی حسین

( ملیت: ایرانی قرن: 3 )

(250 -162 ق)، شاعر. وى اصلا خراسانى است. در بصره متولد شد و همان جا نشو و نما یافت و مدتى در بغداد سكنى گزید. او از ندیمان و مداحان حاكمان عباسى بود. ابوعلى با ابونواس معاصر بود و با وى مباحثانى نیز داشت. از آثارش: «دیوان» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الاعلام (259 -258 /2)، اعیان الشیعه (50 -41 /6)، تاریخ بغداد (55 -54 /8)، الذریعه (301/9)، الكنى الالقاب (220/2)، لغت نامه (ذیل/ حسین)، معجم الادباء (23 -5 /10)، وفیات الاعیان (168 -162 /2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلیفه الخلفایی، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر و خطاط. معروف به خلیفه سلطان. جد وى از وزراى شاه عباس بود. محمدبیگ انسانى متواضع و فروتن، و در نقاشى، مصورى، خط نستعلیق و در نواختن طنبور و پنج تار استاد بود. وى شعر را نیكو مى‏سرود و چندین رباعى از او بر جاى مانده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (712/3)، تاریخ موسیقى (558/2 ،331/1)، تاریخ نظم و نثر (502)، الذریعه (302 ،301 /9)، فرهنگ سخنوران (315)، مجمع الخواص (73).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خلیفه سلطانی، مصطفی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

شاعر. تولد: 1308، اصفهان. درگذشت: 19 مرداد 1360، تهران. مصطفى خلیفه سلطانى مشهور به «خلیل سامانى» متخلص به «موج»، فرزند شكرالله، پس از پایان تحصیلات ابتدایى و متوسطه (با گرفتن دیپلم ادبى) در اصفهان به كارهایى چاپى و مطبوعات پرداخت. آثار وى از سال 1324 در جراید اصفهان از قبیل «نقش جهان»، «پرخاش»، «آژنگ »، «حیات اصفهان» و همچنین در مجله «چهره‏نما» چاپ مصور انتشار یافت. از سال 1325 در انجمن ادبى اصفهان كه به ریاست میرزا عباس شیدا تشكیل مى‏شد شركت مى‏كرد و در سال‏هاى بعد عضو انجمن ادبى كمال‏الدین اصفهانى بود، از آن پس به تهران عزیمت كرد و رحل اقامت افكند. «موج» از سال 1327 به سرودن اشعار اجتماعى پرداخت و آثارش در نشریه‏هاى «به سوى آینده» ،«مصلحت»، «انتقاد»، «چلنگر»، «شب چراغ»، «جوانان دموكرات»، «فرداى پیروز» و نظایر آن منتشر گردید و در سال‏هاى بعد با مجله‏ى «امید ایران» همكارى مى‏كرد و آثار خود را با امضاهاى مستعار (م- خ)، (ح و میم)، (میم ح)، (خ سین)، (خ- سام)، (مغ)، (مصطفى)، (میمخا)، (م- ن)، (مخ)، (جان هرو) و خلیل سامانى در مطبوعات انتشار داد. وى در بهمن 1327 به زندان افتاد و تا پایان سال 1330 در زندان بود. مصطفى خلیفه سلطانى پس از رهایى از زندان اصفهان به تهران آمد. در سال 1330 همراه با قیام سى تیر كه مجسمه‏ى شاه را در پارك شهر سرنگون كردند، سامانى شعرى با ردیف «اى مجسه» سرود و در روزنامه‏ى «افراشته» چاپ كرد. از این زمان تا مرداد 1332 همچنان فعالیت مطبوعاتى خود را ادامه داد. وى ستون‏هاى اختصاصى داشت: «ناخنك از آثار دیگران»، ستونى بود كه هر هفته «موج» در آن اثر معروفى از شاعرى معروف را تضمین مى‏كرد و مسایل سیاسى روز را با زبان طنز مطرح مى‏ساخت. «كوچه باغ سیاسى» نیز ستون دیگرى بود كه هر هفته مسایل روز را در آن طرح مى‏كرد. پس از كودتاى 28 مرداد 1332، به تدریج فعالیت مطبوعاتى خود را دوباره شروع كرد. در این دوران گاهى با نام «برج» مطالب خود را امضا مى‏نمود. طى این مدت با نشریه‏هایى از جمله «امید ایران»، «خواندنیها»، «یغما»، «ارمغان» همكارى داشت. در مجله‏ى «امید ایران» در سال‏هاى 1335 یا 1336 كار تنظیم ضمیمه از شعرهاى شاعران جوان را بر عهده داشت. در همین خلال در اداره‏ى برق تهران استخدام شد و در سال‏هاى آخر خدمت رییس كتابخانه‏ى شركت برق منطقه‏اى تهران بود. كار انتشار نشریه‏ى «باغ صائب» مدت 22 سال یعنى تا سال مرك وى در 269 شماره با در برداشتن آثار بیش از پانصد شاعر ادامه یافت. مدت‏ها نیز مسئولیت قسمت ادبى هفته‏نامه‏ى «نقش جهان» را كه به مدیریت محمد میرصادقى در تهران انتشار مى‏یافت به عهده داشت. پس از پیروزى انقلاب اسلامى، با همكارى چند تن از دوستان شاعرش به انتشار روزنامه‏ى فكاهى «دوره گرد» پرداخت. این روزنامه بیش از شش شماره منتشر نشد. «موج» در قالب‏هاى متنوع كار كرده است. اما در طنز نیز سال‏ها كار كرده است. «موج» در غزل پیرو شیوه صائب تبریزى است. كتاب‏هاى زیر را تألیف و چاپ كرد: گویندگان، آثار 28 شاعر، اقتراح مطروحه‏ى انجمن ادبى صائب، دویست شاعر (در سه جلد و آثار ششصد شاعر)؛ داستان منظوم رنگ‏ها (تقدیم به چهارمین فستیوال جهانى جوانان، تیر 1332)؛ داستان منظوم بیژن و منیژه (مهر 1333)؛ داستان ملا نصرالدین در انگلستان (منظوم، تیر 1334)؛ یتیم (مجموعه‏ى قطعات)؛ عید (منتخب اشعار عاشقانه، اسفند 1335)، شب شاعر (مجموعه‏ى شعر، مهر 1336)؛ فریاد زندگى (مجموعه‏ى شعر، مهر 1336)؛ پنجاه و سه مثنوى (خرداد 1355)؛ در زیر تیغ دژخیم (مجموعه‏ى شعر، بهمن 1358)؛ شعرنامه‏ى دوره گرد (با همكارى گروهى از شعرا: 1358 -1357). ضمنا مجموعه اشعار «موج» به خط تاجیكى از سوى انتشارات «عرفان» در تاجیكستان با ویرایش شاعر تاجیك، میر سعید شكر، به چاپ رسیده است. مصطفى خلیفه سلطانى سرانجام در نوزدهم مرداد سال 1360 به سبب حمله‏ى قلبى در تهران زندگى را بدرود گفت. آرامگاه وى در امامزاده عبدالله واقع است.

برگرفته از کتاب: گلزار مشاهیر

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلیل بیات

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر. وى از موزون طبعان و خوش كلامان ایل بیات بود كه به هند سفر كرد. از اوست: یك دل برون نیامد، از فكر دین و دنیا این رشته بگسلد زود، از هر دو سر كشیدن

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى نصرآبادى (400)، الذریعه (302/9)، شام غریبان (95 -94)، صبح گلشن (153)، فرهنگ سخنوران (315)، كاروان هند (385 -384/ 1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلیل گورکان، خلیل

( ملیت: ایرانی قرن: 8 )

(وف 814 ق)، شاعر. وى از شاهزادگان تیمورى بود كه پس از شكست دادن میرزا جهانگیر، به سمرقند تسلط یافت. خلیل سلطان تا چهار سال بر مسند سلطنت سمرقند بود و همیشه در مجلس او خوش طبعان حاضر بودند و خود نیز پخته شعر مى‏گفت. ولى به علت اخلاق ناپسندیده و كارهاى ناشایست از پادشاهى عزل شد. وى در رى به خاك سپرده شد.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: از سعدى تا جامى (352 -531)، تذكره الشعراء (395 -393)، حبیب السیر (540 -537 /3)، دائرةالمعارف الاسلامیه (444 -443 /8)، الذریعه (303 -302 /9)، روضه السلاطین (30 -29)، صبح گلشن (154 -153)، فرهنگ سخنوران (317 -316)، مجالس النفائس (125)، لغت نامه (ذیل/ خلیل سلطان).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلیل کاشانی، باقر

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر، متخلص به خلیل. وى در كاشان متولد شد و در مشهد مقدس مسكن گزید و همان جا درگذشت. از آثار وى «دیوان» شعرى است كه قریب چهار هزار بیت بوده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى نصرآبادى (332)، الذریعه (303/9)، فرهنگ سخنوران (316)، مخزن الغرائب (121 -120 /2)، مطلع الشمس (426/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلیلی، محبوب

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

تولد: 1308. درگذشت: 1365. محبوب خلیلى به تركى شعر مى‏گفت. از آثار اوست: حدیقةالبكاء (در احوالات چهارده معصوم علیهم‏السلام از مدایح و مصائب اسلام شهر، 1363).

برگرفته از کتاب: گلزار مشاهیر

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خلیلیان، علی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

شاعر. تولد: 1278(1317 ق.)، اصفهان. درگذشت: 1371، اصفهان. على خلیلیان متخلص به «رجاء» یا «رجاء اصفهانى»، فرزند عبدالمحمود، در كودكى به مكتب رفت و خواندن و نوشتن و تعلیم قرآن را فراگرفت. آنگاه به كار بافندگى پارچه و خرید و فروش ریسمان اشتغال ورزید و از این رهگذر معیشت كرد. خلیلیان از سى سالگى به شعر و شاعرى پرداخت و در انجمن‏هاى ادبى شهر مانند: انجمن ادبى شیدا، انجمن ادبى كمال، انجمن ادبى سعدى و انجمن ادبى شركت جست و از محضر اساتید شعر و ادب چون «شیدا»، «صغیر اصفهانى»، «گلزار»، «غمگین»، «شكیب» و «فایض» كسب فیض كرد. «رجاء» شاعرى مذهبى بود و اشعارش بیشتر اندرزگونه و در مدح ائمه‏ى اطهار علیهم‏السلام است. از آثار اوست: مناقب الائمه، مثنوى‏نامه، دیوان اشعار، گلچین رجاء زفره. «رجاء» در سال 1371 چشم از جهان فروبست و در باغ رضوان در قطعه مقبرةالشعراى اصفهان به خاك سپرده شد.

برگرفته از کتاب: گلزار مشاهیر

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خموش تهرانی، محمد شریف

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(ز 1274 ق)، شاعر. اصل وى از شیراز بود، در تهران متولد شد. از شاعرانى بود كه درس نخوانده بود و پیشه‏ى خیاطى داشت. اشعار خود را بر كاتبى مى‏خواند و او مى‏نوشت. مضمون اغلب اشعار وى امور دینى و مدح ائمه (ع) است. از آثار وى: «دیوان» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (583 -582 /1)، الذریعه (304/9)، فرهنگ سخنوران (317)، لغت نامه (ذیل/ خموش تهرانى)، مجمع الفصحا (239 -234 /4).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خندان، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، خطاط و شاعر. وى از نستعلیق نویسان مقرر خراسان و از جمله شاگردان طراز اول سلطانعلى مشهدى است. گویند تمام مدت عمر را در هرات و از اوان جوانى در خدمت امیرعلیشیر نوایى گذرانیده است. از فرط انبساط وى را خندان لقب داده بودند. خندان كتابت را خوش مى‏نوشت ولى در قطعه‏نویسى مسلطتر بود و از آثار رنگه‏ى او معدودى موجود است. او همچنین از شعر و معما و موسیقى بهره داشت و نى را خوش مى‏نواخت. بعضى گویند كه سلطان محمد خود را به دیوانگى منسوب مى‏داشته است. در تاریخ وفات وى اختلاف است و سال مرگ او را 95 ،932 ،915 ق تعیین كرده‏اند كه هیچ یك درست نیست، زیرا آثارى وى تا سال 957 ق موجود است. خندان پس از مرگ در هرات، در محل حسین باخرزى و محمد قاسم شادیشاه را ذكر كرده‏اند كه هر یك استادى بوده‏اند. از آثار او: یك نسخه «یوسف و زلیخا»ى جامى، به قلم كتابت خوش، با رقم: «تمت الكتاب.. سنه‏ى 915، كتبه سلطان محمد خندان...»؛ یك نسخه «بوستان» سعدى، به قلم كتابت خوش، با رقم: «كتبه سلطان محمد خندان... فى سنه 920»؛ یك نسخه «دیوان» حافظ، به قلم كتابت خوش، با رقم: «كتبه العبد... سلطان محمد خندان... سنه‏ى ست و عشرین و تسعمائه»؛ یك قطعه از مرقع، به قلم نیم دو دانگ عالى، با رقم: «تمت... سنه 957 سبع و خمسین و تسعمائه، كتبه سلطان محمد خندان». چهارده اثر دیگر او در «احوال و آثار خوشنویسان» ذكر شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (271 -268 /1)، اطلس خط (473)، تاریخ ادبیات در ایران (172/4)، تاریخ نظم و نثر (345)، تاریخ هنرهاى ملى (822 -821 /2)، تذكره‏ى روز روشن (363)، حبیب السیر (363/4)، خوشنویسان و هنرمندان (135 ،35 -34 ،9)، الذریعه (996 ،460 /9)، ریحانه (62/3)، طرائق الحقائق (210/3)، فرهنگ سخنوران (317)، گلستان هنر (89 ،87 -86 ،62)، مجالس النفائس (148)، مناقب هنروران (114 ،71 ،70 ،92)، هنر عهد تیموریان (691 ،647 ،576 ،436 ،342).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خواجگی رازی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. وى برادر خواجه محمد شریف بوده و در شیرین بیانى و مطایبه و معاوله سرآمد زمانه بوده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (247)، فرهنگ سخنوران (318)، مخزن الغرائب (88/2)، هفت اقلیم (73 -72 /3).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خواجگی شیرازی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر، متخلص به خواجگى. وى به مكارم اخلاقى و محاسن آداب موصوف بود. از محرمان و ندیمان اكبرشاه به شمار مى‏رفت. «دیوان» شعر حدود دو هزار بیت است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (251 -250 /3)، الذریعه (305/9)، فرهنگ سخنوران (318)، كاروان هند (387 -386 /1)، هفت اقلیم (237/1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خواجوئی، محمد باقر

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

ادیب و واعظ، شاعر متخلص به «بهاء» از اعقاب اوست. فوتش در 1316 روى داده است.

برگرفته از کتاب: دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

فعالیتها: • تبلیغ • شعر

[Bauokstoney]

خواجوی کرمانی، کمال‏الدین، ابوالعطا محمود

( ملیت: ایرانی قرن: 8 )

(750 -689 ق)، شاعر، متخلص به خواجو. معروف به نخلبند شعرا. علوم متداول زمان را در زادگاه خود آموخت. بعد از آن به سیر و سیاحت در شهرهاى تبریز، اصفهان، شیراز، بغداد، مكه و مصر پرداخت، در ضمن این سفرها با بسیارى از بزرگان ادبا، فرهیختگان و صوفیه، از جمله علاءالدوله سمنانى ملاقات كرد. وى از معاصران سلطان ابوسعید بهادر بود و آن پادشاه و وزیر او، غیاث‏الدین محمد، و بعضى از سلاطین آل‏مظفر را در قصاید خود مدح گفته است. در مدت اقامتش در شیراز با حافظ ملاقات كرد و از شاه شیخ ابواسحاق اینجو عنایتها دید. خواجه اشعار عرفانى نیز مى‏سرود و در غزلسرایى مورد پسند حافظ بود. گذشته از «دیوان» شعر، آثار دیگرى نیز از وى به جاى مانده، از جمله: «هماى و همایون»؛ «گل و نوروز»؛ «كمال نامه»؛ «روضه الانوار»؛ «گوهر نامه»؛ «بدایع الجمال»؛ «سام نامه»؛ «رساله البلادیه»؛ «رساله سبع المثانى».[1] كرمانى، كمال‏الدین ابوالعطاء محمود بن على بن محمود شاعر معروف (و. 689- ف. شیراز 753 ه.ق.). وى پس از كسب علم و فضایل در كرمان، به سفر پرداخت و از محضر شیخ در كرمان، به سفر پرداخت و از محضر شیخ امین‏الدین محمد كازرونى بهره برد. خواجو معاصر ابوسعید بهادر بود و در غزل تتبع سعدى مى‏كرد علاوه بر دیوان، خمسه‏اى به سبك نظامى پرداخته شامل: هماى و همایون، گل و نوروز، روضةالانوار، كمال‏نامه، گوهرنامه. آرامگاه وى در تنگ اللَّه‏اكبر شیراز است.قسمتى از قصاید خواجو در مدح امراى عصر و قسمت دیگر عرفانى و حاكى از مشرب تصوف شاعر است. خواجو غزلیات شیوا دارد و در این طرز مقلد سنائى، عطار، مولوى و سعدى است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] از سعدى تا جامى (312 -301)، بهارستان جامى (120 -119)، تاریخ ادبیات در ایران (915 -886 ،809 /3)، تاریخ نظم و نثر (200 -199)، تذكره‏ى شاعران كرمان (239 -222)، تذكره الشعراء (282 -277)، تذكره‏ى میخانه (83 -75)، حبیب السیر (292 -291 /3)، حماسه‏سرایى در ایران (338 -337)، دویست سخنور (94 -91)، الذریعه (240 ،239 /25 ،252 -251 ،233 ،138 /18 ،123/12 ،289/11 ،305 ،304 /9)، ریاض العارفین (73 -72)، ستارگان كرمان (188 -161)، ریحانه (105 -102/2)، سیرى در شعر فارسى (86)، فرهنگ ادبیات فارسى (200 -199)، كشف الظنون (942)، گنج و گنجینه (651 -648)، لغت نامه (ذیل/ خواجوى كرمانى)، مولفین كتب چاپى (63 -61 /6)، مجالس المومنین (652 -642 /2)، مجمع الفصحا (33 -27 /4)، هفت اقلیم (274 -273 /1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خوارزمشاه، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 6 )

(وف 617 ق)، شاعر. لقب او قبل از سلطنت قطب‏الدین بود و بعد از جلوس ملقب به علاءالدین (لقب پدرش) گردید. به آورده‏ى «مجمع الفصحا» به او سنجر ثانى و اسكندر ثانى نیز لقب داده بودند. وى هفتمین سلطان خوارزمشاهى (617 -596 ق) و پسر كوچك سلطان تكش بود. پس از چند جنگ متوالى، غوریان را برانداخت و سپس، به هواخواهى از شیعیان، مصمم به برانداخته خلفاى عباسى گردید. از مشایخ طریقت، احمد الخیوقى معروف به كبرى و از علما و ائمه، امام فخرالدین محمد بن عمر رازى و از شعراى بزرگ، جمال‏الدین محمد بن عبدالرزاق اصفهانى و پسر او كمال‏الدین اسماعیل و سید قوام‏الدین حسین صدرالدین على ذوالفقار شیروانى همعصر او بودند. او عاقبت در یكى از جزایر دریاى مازندران به نام جزیره آبسكون درگذشت. اشعارى از وى در تذكره‏ها آمده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ ادبیات در ایران (2 و 3/ صفحات متعدد)، تاریخ جهانگشاى جوینى (2 / صفحات متعدد)، تاریخ گزیده (406)، تاریخ مغول (13 -8)، تذكره‏ى روز روشن (248 -247)، تذكرة الشعراء (151 -147)، حبیب السیر (654 -652/ 2)، دایرةالمعارف فارسى (2693/ 2)، الذریعه (884/ 9)، رى باستان (379 ،212 -208/ 2)، طبقات سلاطین اسلام (162 ،161 ،160)، فرهنگ سخنوران (813)، لغت نامه (ذیل/ علاءالدین خوارزمشاهى)، مجمع الفصحا (107 -106/ 1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خوارزمی

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(س نهم و دهم ق)، شاعر. در خاك عثمانى مى‏زیست و به شام نیز سفر كرد. وى در سرودن غزل و مثنوى توانا بود. از آثار او: مثنوى پانصد بیتى «محبت نامه» بر وزن «شیرین و فرهاد» وحشى به تركى و فارسى.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (708).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خوارزمی ادیبی، ابوسعید احمد

( ملیت: ایرانی قرن: 7 )

(وف 626 ق)، ادیب، شاعر و خطاط. از اهالى خوارزم بود و در فصاحت و بلاغت و نگارش مهارت داشت از خوشنویسان طراز اول به شمار مى‏رفت و پیش از زمان یاقوت حموى مى‏زیست.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: ریحانه (100 /1)، معجم الادباء (135 -131 /2).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • خط • شعر

[Bauokstoney]

خوارزمی، ابوالوفای

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(وف 835 ق)، عارف، شاعر، نویسنده و موسیقیدان. معروف به پیر فرشته. خواجه در خوارزم مى‏زیست، و در علوم ظاهرى و باطنى و حتى در علوم غریبه و موسیقى هم دست داشت، از آغاز جوانى در طریقه‏ى تصوف سیر كرد وسرانجام در خوارزم درگذشت و همان جا دفن شد. وى چند رساله در تصوف و رساله‏اى در موسیقى تألیف كرد. برخى از رباعیات و ترجیعات او موجود است. مردم خوارزم به سبب حسن خلق او را «پیر فرشته» لقب داده بودند. او را جناب شیخ ابوالفتح كه به چند واسطه از مریدان حضرت شیخ نجم‏الدین كبرى بود تربیت كرد. مولانا حسین بن حسن كاشى، صاحب شرح مثنوى موسوم به «جواهر الاسرار» از مریدان او بود. «رساله‏ى كنز الجواهر» از تصنیفات است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ موسیقى (235 -234 ،229 /1)، تاریخ نظم و نثر (321)، حبیب السیر (8 /4)، دانشنامه‏ى ایران و اسلام (998 -997 /7)، الذریعه (52 /9)، روضات الجنان (600 ،328 /2)، ریاض العارفین (33)، ریحانه (183 -182 /2)، طرائق الحقائق (338 ،337 /2)، فرهنگ سخنوران (37)، لغت‏نامه (ذیل/ پیر فرشته)، مجالس النفائس (185 /9)، مجمع الفصحا (8 /4)، نفحات الانس (436)، هفت اقلیم (329 /3).

فعالیتها: • شعر • عرفان • موسيقي • نویسندگی

[Bauokstoney]

خوارزمی، ابوبکر محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 4 )

(وف 383 ق)، شاعر و ادیب. مشهور به طبرخزى. نسبت وى بدان سبب است كه پدرش از خوارزم بود و مادرش از طبرستان. وى كه خواهرزاده‏ى محمد بن جریر طبرى است در خوارزم متولد شد، از زادگاهش به شام رفت و مدتى در حلب ساكن شد. در راه بازگشت در ارجان (بهبهان)، به دیدار صاحب بن عباد رفت و داستان این ملاقات مشهور است و پس از آن به نیشابور آمد و در آن شهر مسكن گزید و همان جا درگذشت. ابوبكر در حفظ اشعار و ایام و اخبار عرب و لغت عرب یگانه روزگار خود بود. از آثار وى: «دیوان» اشعار؛ مجموعه‏ى «رسایل» خوارزمى كه به داشتن محاسن بدیعى ممتاز است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الاعلام (52/7)، اعیان الشیعه (379 -377 /9)، تاریخ ادبیات در ایران (640 -639 /1)، تاریخ اسلام (حوادث 69 -68 /400 -381)، تاریخ نیشابور (185)، الذریعه (245 ،241 /10 ،985 ،37 /9)، روضات الجنات (193/7)، ریحانه (185 -183 /2)، سرآمدان فرهنگ (98/1)، سیرالنبلاء (526/16)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 274/4)، الكامل (161/7)، كشف الظنون (902 ،770)، الكنى و الالقاب (22/1)، لغت نامه (ذیل/ ابوبكر)، معجم المولفین (120 -119 /10)، الوافى بالوفیات (196 -191 /3)، وفیات الاعیان (403 -400 /4)، هدیه العارفین (57/2).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر

[Bauokstoney]

خوارزمی، ابوعلی حسن

( ملیت: ایرانی قرن: 5 )

(وف 442 ق)، فقیه، ادیب و شاعر شیعى. ملقب به ضریر. پدرش از مردم نیشابور بود كه به خوارزم مهاجرت كرد. حسن در این شهر نشو و نما یافت. از جمله آثار وى: «تهذیب دیوان الادب»؛ «تهذیب اصلاح المنطق»؛ «زیادات اخبار خوارزم»؛ «محاسن من اسمه الحسن»؛ «دیوان» شعر، دو مجلد؛ «دیوان رسائل».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: اعیان الشیعه (313 -312 /5)، الغدیر (30/4)، كشف الظنون (108)، معجم الادباء (191/9)، معجم المولفین (296/3)، الوافى بالوفیات (272 -271 /12)، هدیه العارفین (275/1).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر • فقه

[Bauokstoney]

خوارزمی، حسین

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، خطاط. از كاتبان گمنام بود. به خط وى، یك نسخه «دیوان» ابن یمین، در كتابخانه‏ى سلطنتى است، به قلم كتابت متوسط و با رقم: «تمت الكتاب بعون الملك الوهاب على ید الضعیف حسین الخوارزمى غفر ذنبه سنه‏ى 949».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (152/1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خوارزمی، عبدالکریم پادشاه

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(س نهم ق)، خطاط و شاعر. معروف به پادشاه و عبدالكریم پادشاه. وى برادر عبدالرحیم انیسى و از خوشنویسان دربار سلطان یعقوب آق قوینلو بود و یعقوبى هم رقم مى‏كرد. عبدالكریم به شیوه‏ى پدر و برادر خود كه به شیوه‏ى انیسى شهرت دارد، مى‏نوشت و جز نستعلیق، همه‏ى اقلام را استادانه مى‏نوشت. او در اواخر عمر به پریشانى حواس مبتلا شد و رد قطعاتش «كتبه خدا» یا «كتبه زرافه» و «كتبه پادشاه»، رقم مى‏كرد و به همین مناسبت معروف به عبدالكریم پادشاه بود. از آثار وى: «دیوان» شعر؛ یك نسخه «حال نامه‏ى» عارفى و «روشنایى نامه»، به قلم كتابت جلى متوسط، با رقم: «تمت الكتاب... عبدالكریم بن عبدالرحمن الخوارزمى... سنه ثلاث و ثمانین و ثمان مائه الهجریه»؛ یك صفحه از مرقع شاه طهماسب، به قلم نستعلیق چهار دانگ جلى خوش و نسخ كتابت عالى، با رقم: «كتبه عبدالكریم الخوارزمى» و چندین قطعه‏ى مختلف كه در «احوال و آثار خوشنویسان» به آنها اشاره شده است. لازم به ذكر است كه وفات صاحب عنوان را سپهر 982 ق و صاحب «هنر عهد تیموریان» 996 ق آورده‏اند.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (411 -409 / 2)، اطلس خط (461 -460)، تحفه سامى (135)، الذریعه (692 / 9)، خوشنویسان و هنرمندان (43)، صبح گلشن (276)، فرهنگ سخنوران (619)، گلستان هنر (58)، مناقب هنروران (114 ،89 ،88)، هنر عهد تیموریان (628 ،595 ،577 ،498 ،314).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خوریانی، حسام‏الدین، نظام‏الدین رستم

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(وف 834 ق)، شاعر. در خوریان بسطام متولد شد. وى از ملازمان نوادگان تیمور، عمر بن میرانشاه و مغیث‏الدین الغ بیگ، در ماوراءالنهر بود و در مدح آنان شعر مى‏سرود. او در بطام درگذشت. حسام‏الدین با فنون ادب و اشعار شاعران پیش خود آشنایى كامل داشت و در غزلیات خود به استقبال مولوى و سعدى و حافظ رفته است. صاحب «دیوان» اشعارى بوده كه اكنون در دسترس نیست. البته در تذكره «خلاصه الاشعار» متجاوز از 800 بیت از اشعارى وى نقل شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ ادبیات در ایران (228 -218 /4)، تاریخ نظم و نثر (297)، تذكره الشعراء (424 -421)، الذریعه (358/9)، صبح گلشن (174)، فرهنگ سخنوران (374)، مرآت الخیال (66).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خوراسکانی اصفهانی، عبدالله

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

ابن محمد حسن، فاضل ادیب شاعر، معروف به وثوق العلماء، و مشهور به ملك النجاة، ساكن مدرسه‏ى عبدالله خان در طهران بوده، از فضلاى معروف زمان خود به شمار مى‏رفته، و مجلس او مجمع فضلا و دانشمندان بوده است. كتب زیر از اوست: 1 - عقاید المؤمنین، در اصول دین. 2 - منظومة العقاید، هر دو در سال 1324 به طبع رسیده است.

برگرفته از کتاب: دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خوانساری، کمال الدین

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

فرزند صاحب عنوان: مرحوم آقا كمال الدین خوانسارى، عالم عادل جلیل، و زاهد معمر ادیب و شاعر، از علماى كاملین، جامع معقول و منقول بود، در مسجد میرزا باقر امامت مى‏نمود، و در آنجا سطوح تدریس مى‏كرد. در حدود سال 1280 متولد، و در ظهر چهارشنبه 17 صفر سال 1361 وفات یافته، در مقبره‏ى زینبیه در اطاق آقا سید ابوالقاسم دهكردى مدفون شد. كتب زیر از اوست: 1- ایرادات بر كتاب هزار مسأله، در فقه 2 - دیوان اشعار (جمع نشده است) 3 - كتابى در رد بابیه 4 - محاسن الذكر؛ و غیره.

برگرفته از کتاب: دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

فعالیتها: • دانشمند • شعر

[Bauokstoney]

خوانساری، مراد

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، موسیقیدان و شاعر، متخلص به مراد. از تصنیف سازهاى معروف زمان شاه عباس و در علم ادوار و فن موسیقى و تركیب تصنیف استاد بود. وى به خاطر تصنیفى كه در مقام دو گاه و نوروز صبا ساخته بود، مورد تشویق شاه عباس قرار گرفت. مطلع آن تصنیف، بیت زیر است: صد داغ به دل دارم ز آن دلبر شیدایى آزرده دلى دارم من دانم و رسوایى

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ اصفهان (269 -268)، تاریخ موسیقى (328/1)، تذكره‏ى نصرآبادى (319 -318)، فرهنگ سخنوران (491).

فعالیتها: • شعر • موسيقي

[Bauokstoney]

خوانساری، شعیب

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(وف 1083 ق)، شاعر. وى از شاگردان ملا حسین خوانسارى بود، كه در مدرسه جده اصفهان سكونت داشت. وى مردى خاموش و آرام بود آقا حسین خوانسارى نسبت به او توجه زیادى مبذول مى‏داشت وى از شعراى معروف عصر صفویه است. او در اصفهان درگذشت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (425)، تذكره‏ى شعراى خوانسار (135 -134)، تذكره‏ى نصرآبادى (195 -194)، الذریعه (529/9)، فرهنگ سخنوران (506)، مخزن الغرائب (1034/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خوانساری، رضی‏الدین محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(وف 1113 ق)، عالم، فقیه، متكلم و شاعر. برادر كهتر آقا جمال خوانسارى است و هر دو به نام محمد نامیده شده‏اند و هر دو در اصفهان نشو و نما یافتند، و هر دو محضر پدر بزرگوارشان، محقق خوانسارى و دایى دانشمندشان، ملا محمدباقر سبزوارى، علم آموختند. وى قبل از برادرش در جوانى درگذشت. او از كسانى است كه حكم شاه سلطان حسین را در نهى از منكرات امضاء كرد. آقا خلیل اصفهانى قاینى از شاگردان اوست. از آثار وى: «المائده السماویه» یا «الاطعمه و الاشربه» كه براى شاه سلیمان صفوى به زبان فارسى تالیف كرد، این كتاب متمم «مشارق الشموس فى شرح الدورس» پدرش آقا حسین خوانسارى است؛ «شرح حدیث البیضه»، كه در «كافى» آمده است، در احوال سفرا و كیفیت غیبت به زبان فارسى، كه آن را به نام شاه سلطان حسین صفوى نوشت؛ «شرح كتاب الصوم و الاعتكاف» از «شرح الدورس».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (36/21 ،193/13 ،218/2)، ریحانه (230/2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 274 -273 /12)، فوائد الرضویه (183 -182)، لغت نامه (ذیل/ رضى‏الدین).

فعالیتها: • شعر • عالمان و دانشمندان • فقه • کلام، ادیان، مذاهب

[Bauokstoney]

خواری، جلال‏الدین فضل‏اللَّه

( ملیت: ایرانی قرن: 6 )

(س ششم ق)، شاعر. از شاعرن عهد سلطان علاءالدین تكش خوارزمشاه بود و شعر را نیكو مى‏سرود. وى با صدرالدین وزان به دیدار سلطان تكش كه از عراق حركت كرده و نزدیك رى لشكرگاه ساخته بود، رفت و شعارى بالبداهه سرود و همه حاضران در عجب ماندند و سلطان را از آن خوش آمد و دستور داد تا دست تعرّض لشكریان را از مزارع كوتاه سازند.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: لغت‏نامه (ذیل/ جلال‏الدین)، لباب الالباب (278 -276 /1)، هفت اقلیم (33 -32 /3)، یادگار (س 4، ش 10 ،9، ص 84 -83).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خواری تبریز

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 974 ق)، شاعر و خطاط. در هرات متولد شد و در تبریز مى‏زیست. از شاگردان لسانى و از شاعران دوره‏ى شاه طهماسب بود. وى مردى خوش‏گذران و عیارپیشه بود كه خط نستعلیق خفى را بسیار خوب مى‏نوشت. در میان غزلسرایان به استادش اعتقاد داشت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (115/1)، احوال و آثار خوشنویسان (182/1)، تاریخ نظم و نثر (516)، تذكره‏ى شعراى آذربایجان (211 -206 /2)، دانشمندان آذربایجان (129 -128)، دویست سخنور (95 -94)، الذریعه (307 -306 /9)، سخنوران آذربایجان (343 -338)، صبح گلشن (148)، فرهنگ سخنوران (198)، مجمع الخواص (216)، مكتب وقوع (103 -98)، نتایج الافكار (129).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

خوارزمی، کمال‏الدین حسین

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(وف 840 ق)، نویسنده و شاعر، متخلص به حسین. در روزگار شاهرخ میرزا، به خاطر سرودن یك بیت شعر مورد تكفیر حنفیان هرات واقع شد اما، چیزى بر او ثابت نشد. وى در خوارزم به زخم تیغ طایفه‏اى سپاه ازبك كشته شد و در كنار قبر استادش، خواجه ابوالوفا دفن شد. از آثار وى: «جواهر الاسرار و ظواهر الانوار»، شرحى بر «مثنوى» مولوى؛ «شرح قصیده برده»، به تركى خوارزمى؛ «كنز الحقایق»؛ «دیوان» اشعار، در بر گیرنده غزلیات و قصایدى در مدح ائمه (ع).

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حبیب السیر (9/4)، دایرةالمعارف فارسى (769/1)، الذریعه (251/9)، سبك شناسى (227/3)، فرهنگ ادبیات فارسى (415)، فرهنگ سخنوران (768)، لغت نامه (ذیل/ حسین خوارزمى)، مجالس النفائس (185 ،9)، هدیه العارفین (315/1).

فعالیتها: • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

خوزی، ابوحفص

( ملیت: ایرانی قرن: 5 )

(وف 472 ق)، شاعر و عارف. وى از خاندان معروف آل‏بنجیر از سادات حسینى فارس بود و از صوفیان بزرگ عصر خود بوده و كراماتى نیز به او نسبت مى‏دهند. ابوحفص سفرهاى بسیار كرده و با شیخ ابوسعید ابوالخیر و باباكوهى شیرازى دیدار داشته است. و كتابى به نام «كنوزالقلوب و رموزالغیوب»، در علوم غریبه نیز داشته است. از اشعار وى تنها رباعى زیر در دست است: از بس كه بدیدم از وصاف تو فراق جویاى فراق گشتم اندر آفاق اكنون كه فراق تو به من كرده وفا خواهى تو به شام باش خواهى به عراق البته در «اسرارالتوحید» به ملاقات و دیدار صاحب ترجمه با ابوسعید اشاره‏اى نشده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (56)، الذریعه (142 ،40 /9)، ریاض العارفین (43)، ریحانه (64/7)، لغت‏نامه (ذیل/ ابوحفص)، مجمع الفصحا (144/1)، یادگار (س 18، ش 5، ص 260 -257).

فعالیتها: • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

خوشدل تهرانی، علی‏اکبر

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

شاعر. تولد: 9 تیر 1293 (8 شوال 1332)، تهران. درگذشت: 2 مهر 1365، تهران. على‏اكبر خوشدل، فرزند حاج رحیم صلح‏خواه، تحصیلات متوسطه را در مدرسه ثروت (ایرانشهر) به پایان آورد و علوم قدیمه را از صرف و نحو و فقه و اصول و معانى بیان و بدیع را در مدرسه‏ى مروى به انجام رسانید. یك دوره كتاب مطول تفتازانى و مغنى ابن هشام را در محضر آقا شیخ على رشتى به انجام آورد و همچنین روزگارى را در اصفهان و شیراز به تحصیل حكمت و منطق پرداخت. على‏اكبر خوشدل در غزل و قصیده و قطعه و مثنوى شعر مى‏سرود و در غزل به شیوه‏ى طائب معتقد بود. دیوان كامل وى، چند روزى پیش از وفاتش در 820 صفحه منتشر شد. از آثار دیگر اوست: دیوان غزلیات (جزء اول: 1356 ق.)؛ دیوان منتخبات (1332)؛ عمدة الاسرار (مجموعه شعر، 1356 ق.)؛ گلشن خوشدل (مجوعه شعر، 1365 ق.). پیكر على‏اكبر خوشدل در آستانه‏ى شیخ صدوق (ابن‏بابویه) به خاك سپرده شد. (تو 1293 ش)، شاعر. در تهران متولد شد. در مدرسه‏ى تدین و ایرانشهر تحصیلات ابتدایى و متوسط را فراگرفت، سپس به سیر و سیاحت پرداخت. خوشدل در سرودن غزل مهارت داشت. از آثار وى: «دیوان» غزلیات؛ «دیوان» منتخبات؛ «عمده الاسرار»، شعر؛ «گلشن خوشدل»، شعر.[1]

برگرفته از کتاب: گلزار مشاهیر

منابع زندگینامه: [1] فرهنگ سخنوران (320)، مولفین كتب چاپى (506 -505/ 4).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خوشدل کرمانشاهی، میرزا مبین

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف ح 1285 ق)، شاعر. پدر وى از عالمان كرمان بود كه به كرمانشاه مهاجرت كرده بود، خوشدل در كرمانشاه به دنیا آمد و در آن شهر به تحصیل علوم دینى پرداخت و مدتى هم در كسوت عالمان دین بود. پس از آن تغییر لباس داد و به كارهاى دیوانى مشغول شد. میرزا مبین در سرودن شعر بویژه قصیده استاد بود. از اوست: زاهد چه وصف طوبى و فردوس مى‏كنى كار زد به صد بهشت تو یك شاخ تاك ما

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (587 -586 /1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خوشمردان سبزواری، باباعلی

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(س نهم ق)، عارف و شاعر. مردى با تقوا و دریش مسلك، و شهره‏ى عصر خود بود. در آن هنگام كه میرزا ابوالقاسم بابر، در مشهد قشلاق مى‏كرد، از سبزوار به خدمت شاه رسید و مورد عنایت او قرار گرفت. خوشمردان در فن عروض و صنایع شعرى شاگرد مولا یحیى سبیك بود و در علم تصوف به طریقه‏ى حافظ على جامى. از آثار وى: «دو رساله در علم عروض»؛ و «قصیده‏اى در جواب قصیده‏ى خواجه سلمان».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (323)، حبیب السیر (62/4)، فرهنگ سخنوران (647)، لغت نامه (ذیل/ باباعلى خوشمردان)، مجالس النفائس (103).

فعالیتها: • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

خوشنام دولت‏آبادی، محمدعلی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(تو 1297 ق)، شاعر. وى در دولت‏آباد متولد شد و در شهر رى مسكن گزید. از آثار او: «دیوان» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: مولفین كتب چاپى (277/4).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خوفی همدانی

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر. وى معاصر صادقى كتابدار بود و در همدان شغل شمشیرسازى داشت و روزگار به فقر و تنگدستى مى‏گذرانید. از اشعار اوست: انتظار از بیم نومدیدى دلم را پاك سوخت همچنان امیدوار از وعده‏ى یارم هنوز

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: بزرگان و سخن‏سرایان همدان (248/1)، الذریعه (308/9)، فرهنگ سخنوران (321)، لغت نامه (ذیل/ خوفى همدانى)، مجمع الخواص (306).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خویی، عبداللَّه

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 991 ق)، شاعر، نویسنده و خطاط. در آغاز از منشیان سلطان محمد خدابنده بود. پدرش قاضى خوى و سلماس بود و در سرودن شعر تركى و فارسى توانا. وى در خط تعلیق استاد بود و نسخ را هم ماهرانه مى‏نوشت. قاضى عبداللَّه علاوه بر متون فارسى، در متون عربى و تركى نیز مهارت داشت و «رساله‏اى در واجبات»، به زبان تركى دارد. وى هنگام مراجعت از مشهد در حوالى سبزوار درگذشت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (701)، دانشمندان آذربایجان (266)، الذریعه (696/9)، فرهنگ سخنوران (620)، گلستان هنر (52 -51).

فعالیتها: • خط • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

خویی، مهدی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(ز 1274 ق)، صوفى، منشى و شاعر. در خوى به دنیا آمد. مدتى براى تحصیل علم ظاهر و باطن به مسافرت و سیاحت پرداخت و در اصفهان از محضر شیخ محمدحسین و شیخ زین‏العابدین حسن علیشاه، و رییس سلسله‏ى نعمت الهى كسب فیض كرد. نزد آخوند ملاعلى نورى، كه حكیم عصر بود حكمت آموخت و بعد از چندى سیر و سلوك و تحصیل، به خدمت محمدشاه رسید و منشى خاصه و كاتب اسرار و محرم او شد. در اواخر عمر، از كار دنیا ملول شد و انزوا گزید. سرانجام در تهران درگذشت. میرزا مهدى در نظم و نثر توانا بود و از اشعارش مقدارى قصاید و غزلیات و مثنویات بر جاى مانده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (1759 -1755 /3)، دانشمندان آذربایجان (365 -364)، گنج شایگان (437 -436)، مجمع الفصحا (927 -919/5).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

خیال اصفهانی، غیاث‏الدین

( ملیت: ایرانی قرن: 12 )

(وف 1134 ق)، شاعر، متخلص به خیال. وى از نوادگان میر محمدباقر داماد و شاگرد و داماد آقا جمال خوانسارى بود كه در نزد آن عالم علوم معقول و منقول را كسب كرد. میرزا غیاث‏الدین به هنگام فتنه‏ى افغانها در اصفهان درگذشت. از آثار وى: «دیوان» اشعار.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره المعاصرین (282 -152)، الذریعه (309 ،308 /9)، ریاض العارفین (193)، فرهنگ سخنوران (322)، مخزن الغرائب (121/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خیالی بخارایی، احمد

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(وف ح 850 ق)، شاعر. در بخارا متولد شد. وى شاگرد و معاشر خواجه عصمت بخارایى بود و چون مدتى در هرات زیست برخى او را هراتى دانسته‏اند. خیالى معار با الغ‏بیگ بود و در بخارا درگذشت. او مردى مستعد و خوش طبع بود و دیوان اشعارش در ماوراءالنهر و بدخشان و خراسان و تركستان شهرتى عجیب داشت. از وى «دیوان» شعرى به جاى مانده است. شهرت خیالى بیشتر از رهگذر غزل معروف وى با مطلع زیر است كه شیخ بهایى ان را در مخمسى تضمین كرده است. اى تیر غمت را دل عشاق نشانه خلقى به تو مشغول و تو غایب ز میانه

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: از سعدى تا جامى (732 -730)، تاریخ ادبیات در ایران (457 -456 /4)، تاریخ نظم و نثر (300)، تذكره‏ى روز روشن (251)، تذكره الشعراء (474)، حبیب السیر (38/4)، الذریعه (309/9)، ریاض العارفین (73)، ریحانه (198/2)، سرآمدان فرهنگ (350 -348 /1)، صبح گلشن (157)، فرهنگ سخنوران (322)، لغت نامه (ذیل/ خیالى)، مجالس النفائس (13 -12)، یادگار (س 2، ش 2، ص 56 -51).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خیام، ابوالفتح، عمر

( ملیت: ایرانی قرن: 6 )

(تو 440/417- وف 525 -515 ق)، فیلسوف، ریاضیدان، منجم، نویسنده و شاعر. در نیشابور متولد شد. با میمون بن نجیب واسطى، امام ابوالمظفر اسفزارى، حكیم ابوالعباس لوكرى عبدالرحمن خازنى و امام محمد غزالى همعصر بود. وى منجم دربار ملكشاه سلجوقى بود. سفرهایى به بلخ، اصفهان، بغداد و مكه داشت اما، بیشتر عمر خود را در نیشابور گذرانید و در همان شهر درگذشت و در جوار امامزاده محمد محروق دفن شد. خیام از شخصیتهاى تاریخى است كه در باب او داستانهاى مجعول بسیارى ساخته‏اند و همین افسانه‏سازى سبب شده كه در باب احوال و اقوال او اتفاق نظرى بین پژوهندگان وى نباشد. خیام علاوه بر اینكه در فنون و علوم مختلف، ریاضى، نجوم، هندسه و فلسفه صاحب نظر بود، در شاعرى نیز توانا بود و رباعیات او نه تنها در ایران، كه در جهان نیز مشهور است و ترجمه‏ى جرالد فیتز از این رباعیات به زبان انگلیسى، باعث شهرت خیام در جهان شد. از آثار وى: «كتابى در جبر و مقابله به زبان عربى»؛ «رساله‏اى در شرح مشكلات اقلیدس»، به عربى؛ «رساله‏اى در طبیعیات»؛ «رساله‏ى فارسى در كلیات وجود»؛ «رساله‏اى در كون و تكلیف»، به عربى؛ «رساله‏اى در تعیین مقدار بیان زیج ملكشاهى»؛ «ترجمه‏ى فارسى خطبه‏ى ابن سینا در توحید»؛ «رساله‏اى در حل بعضى از مسایل جبر و مقابله»، به عربى؛ «رساله‏ى وجود»، به عربى؛ «رساله‏اى در جواب سه سوالى كه در حكمت از او شده است»، به عربى؛ «رساله‏ى ضیاء العقلى در حكمت»، به عربى؛ «نوروز نامه»، به فارسى؛ «رباعیات»؛ «سلسله الترتیب»؛ و «قطعه‏هایى به عربى».[1] خواجه امام، حجة الحق، حكیم ابوالفتح (یا ابوحفص) عمر بن ابراهیم مشهور به خیام (یا خیامى) نیشابورى، فیلسوف و ریاضى‏دان و منجم و شاعر ایرانى در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم ه. است مولد و منشأ و اصل او نیشابور بود. ملكشاه بدو احترام مى گذاشت ولى رابطه سنجر با او خوب نبود، زیرا سنجر در كودكى مبتلى به آبله شده بود و خیام نزد او رفت و بیرون آمد. وزیر مجیرالدوله از خیام پرسید: او را چگونه یافتى و به چه چیز علاجش كردى؟ امام گفت: این كودك مخوف است! خادم حبشى این سخن بشنید و به سنجر رسانید. چون وى از آبله برست بغض امام در دل گرفت. وى در ترتیب رصد ملكشاهى و اصلاح تقویم همكارى داشت. وفات او بین 506 و 530 ه.ق. اتفاق افتاده (آرامگاه خیام) خیام اشعارى به پارسى و تازى و كتابهایى به هر دو زبان دارد، از جمله رباعیات (ه.م.) او مشهور جهان است. از آثار او در ریاضى و جبر و مقابله (ه.م.)، رسالة فى شرح ما اشكال من مصادرات كتاب اقلیدس، رسالة فى الاحتیال لمعرفة مقدارى الذهب والفظة فى جسم مركب منهما (به طبع رسیده) لوازم الامكنة را باید نام برد.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] آتشكده‏ى آذر (685 -674 /2)، الاعلام (195 -194)، با كاروان حله (142 -127)، بهشت سخن (87 -76 /2)، تاریخ ادبى ایران (565 ،332 ،125 /1)، تاریخ ادبیات ایران (443 -441 ،89 ،62 ،32)، تاریخ ادبیات در ایران (535 -523 /2)، تاریخ برگزیدگان (435 -432)، تاریخ الحكماء قفطى (338 -336)، تاریخ فلاسفه‏ى ایرانى (350 -303)، تاریخ نظم و نثر (61 -60)، تحلیل شخصیت خیام، ترانه‏هاى خیام (مقدمه)، ترجمه‏ى تتمه‏ى صوان الحكمه (73 -71)، چهار مقاله (مقدمه مصحح، 101 -100)، چشمه‏ى روشن (127 -107)، خیامى نامه، دایرةالمعارف فارسى (929/1)، دستور الوزراء (171 -169)، دویست سخنور (98 -96)، الذریعه (380/24 -315/9)، رباعى و رباعى‏سرایان (110 -107)، ریاض العارفین (192 -191)، ریحانه (201 -198 /2)، زندگینامه‏ى ریاضیدانان (335 -325)، سیرى در شعر فارسى (268)، شخصیتهاى نامى (188 -186)، شعر العجم (178/1)، صبح گلشن (159 -158)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 211/6)، فرهنگ ادبیات فارسى (203 -201)، فرهنگ سخنوران (324 -323)، كارنامه‏ى بزرگان (163 -162)، كشف الظنون (972)، الكنى و الالقاب (223 -222 /2)، گنج سخن (289 -281)، گنجینه‏ى سخن (136 -131)، لغت نامه (ذیل/ خیام)، مولفین كتب چاپى (629 -621 /4)، مجمع الفصحا (608 -607 /2)، مخزن الغرائب (78 -64 /2)، مرصاد العباد (31)، مطلع الشمس (173/3)، معجم المولفین (270 -269 /7)، مواد التواریخ (596 -595)، نتایج الافكار (465 -461)، نشتر عشق (497 -495 /2)، هدیه الاحباب (133)، هدیه العارفین (787 ،785 /2)، هفت اقلیم (259 -256 /2)، یادگار (س 4، ش 9 و 10، ص 90)، یغما (س 6، ص 71 -68، س 7، ص 320 -317).

فعالیتها: • ریاضیات و هندسه • شعر • فلسفه - منطق • نجوم • نویسندگی

[Bauokstoney]

خیرالنساء

( ملیت: ایرانی قرن: 16 )

متخلص به عفت از زنان شاعر فارسى‏گوى. وى دختر كوچك ترك على شاه تركى قلندر نورمحلى (مولف تذكره سخنوران چشم دیده) و همسر نواب خواجه حسین اثر بود. وى مانند خواهرش بسم‏اللَّه بیگم طبع شعر داشت. ابیات زیر از نعتیه اوست: نشستم بر سر كوى محمد كه شاید بنگرم روى محمد دماغ من معطر كن خدا را صبا از بوى گیسوى محمد

برگرفته از کتاب: مشاهیر زنان ایرانی و پارسی گوی

منابع زندگینامه: منبع: سخنوران چشم دیده، 83 -82.

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خیری تبریزی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. وى از شاعران نه چندان معروف تبریز بود كه طبع لطیفى داشت. از اوست: بگشاید آن نگار چو زلف دوتاى خویش سازد هزار دلشده را مبتلاى خویش

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تحفه سامى (263)، تذكره‏ى شعراى آذربایجان (212 -211 /2)، دانشمندان آذربایجان (143)، الذریعه (311/9)، سخنوران آذربایجان (343)، فرهنگ سخنوران (325).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

خیری، یارعلی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، حكیم، طبیب و شاعر. در تهران متولد شد. میرزا یارعلى طبیب مخصوص شاه طهماسب صفوى بود. چون اداره‏ى امور اوقاف و خیرات به او محول شده بود به حكیم خیرى شهرت یافت. وى در كربلا وفات یافت. از آثار او «دیوان» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تحفه سامى (247)، الذریعه (1305/9)، ریاض العلماء (332/5) ریحانه (57/2).

فعالیتها: • پزشکی • شعر • فلسفه - منطق

[Bauokstoney]

دادمهر، کریم

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(و 1297 ش)، شاعر. در تبریز متولد شد و خواندن و نوشتن را در یكى از مكتبهاى شهر خود فراگرفت و به تحصیل علوم قدیمى در مدرسه‏ى طالبیه پرداخت در سال 1357 ش به تهران آمد و در ضمن كار در بازار در یكى از انجمن‏هاى ادبى شهر كه به ریاست محمدعلى ناصح تشكیل مى‏شد شركت جست و به امر شاعرى به طور جدى پرداخت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى آذربایجان (292 -288 /3)، سخنوران نامى معاصر (1323 -1320 /2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داراب خوانساری

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، شاعر، متخلص به داراب. وى معاصر مدهوش و همایون بود و در خدمت شاهزاده حیدرقلى میرزا قاجار، حاكم گلپایگان و خوانسار، به سر مى‏برد.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى خوانسار (52 -51).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دارابی، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، تذكره‏نویس، نویسنده و شاعر. وى گاهى عارف و گاهى شاه تخلص مى‏كرد. وى از نویسندگان و شاعرانى بوده كه تا اوایل سده‏ى دوازدهم هجرى مى‏زیسته است. تحصیلات خود را در ایران انجام داد و مدتى در خدمت شیخ بهاءالدین عاملى شاگردى كرد و بعد از آن سفرهایى به مكه و عتبات و هندوستان نمود و در بازگشت از هند مدتى نزد سید نورالدین مرعشى به مقابله كتابهاى حدیث پرداخت. مدتى نیز در اصفهان زیست. از آثار او: تذكره‏ى «لطایف الخیال»؛ «لطیفه‏ى غیبیه»؛ «معراج الكمال».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ ادبیات در ایران (1793 -1791 /5)، تاریخ تذكره‏هاى فارسى (99 -87 /2)، تذكره‏ى نصرآبادى (186)، ریاض العلماء (275 -274 /5)، صبح گلشن (220)، فرهنگ سخنوران (491)، كاروان هند (854 -850 /2).

فعالیتها: • رجال و تراجم • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

دارابی، محمدصادق

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1304 ق)، عالم، ادیب، عارف و شاعر، متخلص به عندلیب. معروف به حاج آخوند. در مدینه از دنیا رفت و در بقیع به خاك سپرده شد. از آثارش: شرح «زیاره المفجعه»؛ «دیوان» اشعار؛ «بیت‏الاحزان».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آثار عجم (103)، الذریعه (772/9)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 853/14)، گنجینه‏ى دانشمندان (106/5)، مرآت الفصاحه (428).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

دارابی، نصیر

( ملیت: ایرانی قرن: 12 )

(وف 1226 ق)، شاعر و عارف. از داراب بود و در اصفهان تحصیل حكمت مى‏كرد. به تصوف روى آورد و به ارشاد حسین علیشاه به خدمت سید شهید و نور علیشاه رسید و مامور ارشاد شد و به داراب بازگشت و در آن سامان به امر ارشاد همچنان مشغول بود تا درگذشت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (1044/2).

فعالیتها: • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

دارای قاجار، عبداللَّه

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1232 -1175 ش)، شاعر، متخلص به دارا. وى در 13 سالگى به حكومت زنجان رسید و میرزا محمدتقى على‏آبادى ملقب به صاحب دیوان كه از منشیان خاص فتحعلى‏شاه بود به وزارت این نوجوان حاكم در زنجان منصوب شد. عبداللَّه میرزا در جنگ دوم روس و ایران شركت كرد و از خود لیاقت نشان داد. در زمان سلطنت ناصرالدین شاه به وزارت میرزا شفیع تویسركانى دوباره به حكومت زنجان منصوب گردید. از جمله آثار خیریه‏ى او بناى مدرسه‏اى است در زنجان داراى حجرات متعدد براى طلاب و محصلین. وى در تهران درگذشت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (593 -591 /1)، الذریعه (312/9)، سفینه المحمود (35 -33 /1)، شرح حال رجال (293/2)، لغت نامه (ذیل/ داراى قاجار)، مجمع الفصحا (53 -50 /1)، مصطبه‏ى خراب (62)، نگارستان دارا (31 -30).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دارای کازرونی، احمد

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(س چهاردهم ق)، شاعر، متخلص به دارا. وى در عراق عرب تحصیل كرد و از آنجا به هند رفت و مدتى را به گردش و سیاحت گذراند. از دارا دو رساله به نامهاى «دریاى دانش» و «كوه بینش» به جاى مانده است كه حاوى شرح اولین غزل خواجه شیراز و پاره‏اى نكات عرفانى و قسمتى از اشعار اوست. اثر دیگر وى «گلزار دارا» است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (474 -469 /2)، مؤلفین كتب چاپى (387/1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دارایی رازی، محمدباقر

( ملیت: ایرانی قرن: 16 )

(؟) شاعر، متخلص به دارایى. صاحب «طرفه در مدایح» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (312/9)، مؤلفین كتب چاپى (50/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داعی اصفهانی، محمد داوود

( ملیت: ایرانی قرن: 12 )

(ز 1131 ق)، شاعر، متخلص به عشق و داوود. از آثار وى: چند مثنوى به نامهاى «نمكدان دین»؛ «زبور العاشقین»؛ «مسافرت نامه».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: منظومه‏هاى فارسى (246 -262).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داعی اصفهانی، میرک

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر، متخلص به داعى. در بدو امر به كتابت اشعار پدر مشغول بود و سرانجام به شاعرى روى آرود و غزلیاتى چند سرود.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (941/3)، تذكره‏ى روز روشن (253 -252)، الذریعه (313/9)، لغت نامه (ذیل/ داعى)، مجمع الخواص (277)، هفت اقلیم (435/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داعی الاسلام، محمدعلی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1330 -1256 ش)، روزنامه‏نگار، زبانشناس، فرهنگ‏نویس و شاعر، متخلص به داعى. وى از سادات نیاكى بود كه در لاریجان متولد شد. در آمل و تهران و اصفهان صرف و نحو عربى و فارسى و سایر علوم را فراگرفت و در همان سالها مجله‏ى «الاسلام» را جهت مناظره با عیسویان در اصفهان دایر كرد. داعى پس از آموختن زبان انگلیسى به بمبئى رفت و ضمن فراگیرى زبان اردو مجله‏ى «دعوت الاسلام» را به دو زبان اردو و فارسى منتشر ساخت و در سمت استادى در دانشكده حیدرآباد دكن نیز به تدریس ادبیات فارسى پرداخت. وى با زانهاى پهلوى، اوستا، گجراتى و سانسكریت آشنا بود. براى مدتى اندك به ایران آمد و مجددا به هندوستان مراجعت كرد و همان جا وفات یافت. وى طبع شعر نیز داشت و در شاعرى پیرو سبك هندى بود. از آثار او: ترجمه‏ى كتاب «نادر شاه»، از انگلیسى به فارسى؛ ترجمه «و ندیداد»، به فارسى؛ «فرهنگ نظام»؛ «دیوان» شعر؛ «شعر و شاعرى عصر جدید ایران»؛ «فرهنگ نویسى».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ جراید (241 -233/1)، تذكره‏ى شعراى معاصر اصفهان (187 -185)، ریحانه (209 -208/2)، زندگینامه‏ى رجال و مشاهیر (174 -172/3)، شرح حال رجال (256 -255/5)، گلزار معانى (239 -231)، فهرستواره ى كتابهاى فارسى (910/2)، مؤلفین كتب چاپى (230 -227/4).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • روزنامه نگاری • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

داعی انجدانی، عبدالغفور

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(ز 1021 ق)، شاعر اسماعیلى. مشهور به مومن مشهدى. وى برادر ملك طیفور انجدانى بود. مردى قانع و درویش مشرب كه زمانى در كاشان مى‏زیست. داعى شاعرى توانا بود. و از وى قصاید و غزلیاتى چند به جاى مانده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (459)، الذریعه (313/9)، صبح گلشن (159)، عالم آراى عباسى (183 -182/1)، هفت اقلیم (470/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داعی دزفولی، عبداللَّه

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1256 -1158 ق)، عالم، ادیب و شاعر، متخلص به داعى. اصل وى از شوشتر و از طوایف سادات مرعش بود. از فرزندزادگان خواجه على سیاهپوش است. وى از شاگردان سید محمدباقر حجةالاسلام و آقا محمد بیدآبادى بود. قسمتى از اشعارش توسط خودش تدوین یافت و قسمتى از آن شیخ میرزا جعفر انصارى در دو مجلد، شامل غزلیات و توسط قصاید و رباعیات گردآورى شد. از دیگر آثارش: «تخمیس الفرزدیقیه»؛ «مجمع الاخبار و تذكره الابرار»، در تعیین قبور اولاد ائمه (ع) در دزفول؛ «دیوان» شعر. آقا شیخ آقا بزرگ تهرانى گوید كه به نظر من رساله‏ى «آب حیات» از تالیفات اوست. از اوست: جوانى چه آورد و پیرى چه برد بت خردسال و مى سالخورد

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (314 -313/9 ،1/1)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 771 -770/13)، فرهنگ سخنوران (328)، لغت نامه (ذیل/ داعى دزفولى)، مجمع الفصحا (292/4)، مصطبه‏ى خراب (61 -60).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر

[Bauokstoney]

داعی سرخسی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س نهم و دهم ق)، شاعر و صوفى. در سرخس در مزار شیخ لقمان سرخسى مى‏زیست و گاهى با مردم اندك سودایى و معامله‏اى جهت معاش مى‏كرد. وى معاصر شاه اسماعیل صفوى و امیرعلیشیر نوایى بود. داعى شعر نیز مى‏سروده است و صاحب «الذریعه» دیوانى به او نسبت مى‏دهد.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (651)، الذریعه (314/9)، صبح گلشن (159)، لغت نامه (ذیل/ داعى)، مجالس النفائس (249 ،74 -73).

فعالیتها: • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

داعی شیرازی

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(س نهم ق)، شاعر. وى داراى آثار و مثنویهاى متعدد است. شش مثنوى او در مجموعه‏اى مشهور به «سته داعى» فراهم آمده است كه عبارتند از: «مشاهد»؛ «گنج روان»؛ «چهل صباح»؛ «چهار چمن»؛ «چشمه‏ى زندگانى»؛ «عشق نامه»؛ «تاج نامه».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (143/12)، منظومه‏هاى فارسى (329 -322).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داعی شیرازی، نظام‏الدین، محمود

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(870 -810 ق)، عارف و شاعر، متخلص به داعى. معروف به داعى الى‏اللَّه و شاه داعى. از سادات علوى شیراز است كه در همان شهر تولد یافت. وى پس از كسب فنون ادبى و علوم متداول، در جوانى قدم به سیر و سلوك گذاشت و به خدمت شیخ مرشدالدین، ابواسحاق بهرانى كه از مریدان شاه نعمت‏اللَّه ولى و پیشواى صوفیان نمت‏اللهى در شیراز بود، رسید و به تشویق او به دیدار شاه نعمت‏اللَّه ولى به ماهان رفت و از دست وى خرقه گرفت. شاه دایى پس از مرگ شیخ مرشدالدین جانشین وى شد و تا آخر عمر در این مقام باقى ماند. در شیراز درگذشت. از آثار وى: «اسوه الكسوه»؛ «بیان عیان در حقایق»؛ «تحریر الوجود المطلق»؛ رساله‏ى «تاج نامه»؛ «مشاهد»؛ «رضائیه»؛ «سلوه القلوب»؛ «مراه الوجود»؛ «تحفه المشتاق»؛ «ترجمه الاخبار العلویه»؛ «التلویحات الحرمیه»؛ «ثمره الجیب»؛ «جواهر الكنوز»؛ «چشمه‏ى زندگانى»؛ «چهار چمن»؛ «عشق نامه»؛ «چهل صباح»؛ «گنج روان»؛ «نسائم گلشن» یا شرح «گلشن راز».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آثار عجم (489 -485)، تاریخ ادبیات در ایران (342 -333/4)، تاریخ نظم و نثر (311)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (469 -464/2)، دایرةالمعارف فارسى (943/1)، الذریعه (237/18 ،314/9 ،307/5)، ریاض العارفین (77 -73)، ریحانه (210 -209/2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 134/9)، طرائق الحقائق (51 -49/3)، فارسنامه ناصرى (1166/2)، فرهنگ سخنوران (329)، لغت نامه (ذیل/ داعى)، مجمع الفصحا (35 -33/4)، مرآت الفصاحه (205 -202)، هفت اقلیم (254/1).

فعالیتها: • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

داعی، حسن

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(س نهم ق)، عارف و شاعر. ملقب به شاه تاج‏الدین. از اصحاب شاه نعمه‏اللَّه ولى بوده و شعر فارسى را نیكو مى‏سروده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (326).

فعالیتها: • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

داغستانی، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(ز 1070 ق)، نقاش و شاعر. وى به سیاق علیقلى جبادار و محمد زمان نقش مى‏آفرید و در صنعت چهره‏سازى قوى دست بود. صاحب «تذكره‏ى نصرآبادى» درباره‏ى وى آورده: از نجباى داغستانست. والد مشارالیه رستم بیك نام و در زمان شاه عباس ماضى كمال اعتبار داشت بعد از فوت او محمد خان بیك در خدمت شاه عباس ثانى نهایت قرب داشت... داغستانى در شعر نیز دست داشت و اشعارى از وى در تذكره‏ها باقى مانده است. از آثار نقاشى وى: تصویر علیقلى خان، یكى از رجال عهد صفوى، با رقم: «نمود معنى صورت بنطق خامه بیان- كمینه چاكر عباس شه محمد خان سنه 1070».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار نقاشان (712 -711/ 2)، تذكره‏ى نصرآبادى (535 -534 ،42)، الذریعه (997/ 9)، صبح گلشن (376)، فرهنگ سخنوران (8113).

فعالیتها: • شعر • نقاشي

[Bauokstoney]

داغی شیرازی

( ملیت: ایرانی قرن: 16 )

(؟)، شاعر. وى جزوه‏كشى مى‏كرد، داراى هوش و ذكاوت بالایى بود و به غایت رند و مى‏كش و لاابالى واقع شده بود. در فن سخن استاد بود، ذوقى بسیار و فطرتى هموار داشت. وى به دكن نیز مسافرت كرد.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: كاروان هند (391/1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داغی مشهدی، محمدرضا

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. از شاعران بنام روزگار خود و معاصر تقى‏الدین كاشى بود كه در سرودن رباعى توانایى داشت. این رباعى از او است: ما را جانى كه جز طلب داند نیست یا فرق میان روز و شب داند نیست دور از تو نفس نمى‏زنم ز آن كه مرا در دل نفسى كه راه لب داند نیست

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (675)، تذكره‏ى روز روشن (254)، فرهنگ سخنوران (329)، مطلع الشمس (430/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دافع لاهیجی، محمدصالح

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر، متخلص به دافع. از ایران به هندوستان مهاجرت كرد و در آن سامان از سپهداران خان احمد شد. پس از چندى به ایران بازگشت و ملازم شاهزاده سلطان، فرزند شاه عباس دوم شد. دافع در سرودن شعر مهارت داشت و در بدو امر صالح تخلص مى‏كرد؛ اشعارى چند از او در تذكره‏ها نقل است كه بیشتر در قالب مثنوى سروده شده.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره ى نصر آبادى (378 -377)، الذریعه (314/9)، نامها و نامدارهاى گیلان (197).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داماد، محمد باقر

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

ابن شمس الدین محمّد حسینى استر آبادى. عالم فاضل حكیم فیلسوف ادیب شاعر متخلّص به «اشراق». چون پدرش داماد محقّق كركى بوده به داماد شهرت یافته، و این لقب در صاحب عنوان و احفادش تاكنون باقى مانده است. در جمیع علوم از معقول و منقول و فقه و حدیث و رجال و بالاخص حكمت، از اساتید مسلّم به شمار مى‏رفته. كتب زیادى تألیف فرموده كه از آن جمله است 1- اربعة الایام 2- الافق المبین 3- امانت الهى، در تفسیر آیه امانت 4- انموزج العلوم 5- ایقاظات 6- تفسیر سوره اخلاص 7- حبل المتین، در حكمت 8- خلق الاعمال 9- دیوان اشعار 10- الرواشح السماویّه 11- الصراط المستقیم، در حكمت 12- قبسات، در حكمت، و 38 مجلّد دیگر. وفاتش در سال 1040 مابین كربلا و نجف در راه واقع شده، قبرش در نجف، و مادّه تاریخ وفاتش: «عروس علم و دین را مرده داماد» مى‏باشد، و تاریخ‏هاى: «الرضى» و «الراضى»، كه به ترتیب 1041 و 1042 مى‏شود اشتباه است.

برگرفته از کتاب: دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

فعالیتها: • شعر • فلسفه - منطق

[Bauokstoney]

دامغانی، محمدرضا

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف ح 1300 ق)، عالم، ادیب و شاعر. وى از شاگردان برجسته‏ى آقا سید ابراهیم قزوینى، صاحب «ضوابط»، و هم دوره‏ى حاج ملا على كنى بوده و با ملا آقاى دربندى مكالماتى داشته است. او پس از تكمیل تحصیلات خود در كربلا به ایران بازگشت و در دامغان و مشهد به انجانم وظائف دینى پرداخت. در «المآثر و الآثار» از وى به عنوان مجتهد و عالم ربانى عصر ناصرى نام برده شده است. وى از خود اشعارى به جاى نهاده و كتاب «منتهى المقال فى علم الرجال» را به خط خویش نگاشته است.[1] محمدرضا بن حبیب‏اللَّه دامغانى عالمى ادیب و فاضلى اریب بوده است. وى در كربلا نزد بزرگان علم تلمذ نموده و بعد به ایران برگشته و در دامغان و مشهد در سال 1288 قمرى به اقامه جماعت و خدمات دینى اشتغال داشته است. اشعارى دارد كه از آنهاست: ستبقى خطوطى فى القراطیس برهة و ایدى كتاب الخطوط تراب و ما الدهر الا عیشة بعد عیشة و ما العیش الا قیعة و سراب و لا خیر فى الدنیا فان حلالها علیه حساب و الحرام عقاب آن بزرگوار بعد از سال 1290 قمرى از دنیا رفته است رحمةاللَّه‏علیه. جناب آقاى شاه‏چراغى در كتكاب ارمغان دامغان (مخطوط) خود گوید: مرحوم حاج میرزا رضا مشهور به شریعتمدار از علماء بزرگ و مقتدر و باكفایت و معاصر دوره ناصرى و از شاگردان مبرز آقا سید ابراهیم صاحب ضوابط و هم‏دوره مرحوم حاج ملا على كنى معروف بوده است و با مرحوم ملا آقا دربندى مكالماتى داشته‏اند الى آخره.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] طبقات اعلام الشیعه (قرن 551 -550 ،542 -541 /13، قرن 728/14)، قصص العلماء (4)، گنجینه‏ى دانشمندان (114/5)، المآثر و الآثار (170).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • دانشمند • شعر

[Bauokstoney]

دامی همدانی، عبدالواسع

( ملیت: ایرانی قرن: 12 )

(وف 1173 ق)، شاعر. در اصفهان دیده به جهان گشود و در آن سامان فنون مختلف از جمله علم ریاضى را فراگرفت و به امر تدریس اشتغال یافت. در جوانى، در سن بیست و هفت سالگى در اصفهان درگذشت. دامى در شاعرى نیز مهارت داشت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: بزرگان و سخن‏سرایان همدان (250 -249 /1)، تذكره‏ى روز روشن (254)، الذریعه (315/9)، سفینه المحمود (193 -191 /1)، لغت نامه (ذیل/ دامى).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانای شیرازی

( ملیت: ایرانی قرن: 16 )

(؟)، شاعر. از زمره سخن‏سرایان فارس بوده. از زندگى و احوال او اطلاعى در دست نیست، تنها ابیاتى چند از او در تذكره‏ى روز روشن نقل شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (255 -254)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (474/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانش

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(میرزا) حسین (خان) اصفهانى دانشمند و شاعر ایرانى (و. 1286- ف. آنكارا 1362 ه.ق.) وى در كشور عثمانى (اغلب در استانبول و گاه در آنكارا) اقامت داشت. دانش تألیفات بسیار دارد كه غالب آنها به تركى عثمانى است از جمله «سرآمدان سخن» در ترجمه احوال 15 تن از شاعران بزرگ ایران از رودكى تا حافظ (تركى) با منتخبى از اشعار آنان، رباعیات خیام شامل 396 رباعى منسوب به خیام با ترجمه آنها به تركى، ترجمه 15 قصه از لافوتن.

برگرفته از کتاب: فرهنگ فارسی معین (جلد پنجم)

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانش آشتیانی، عبدالوهاب

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، شاعر، متخلص به دانش. در آشتیان متولد شد. اجداد وى همه از علماى آنجا بودند. وى در جوانى در آشتیان و آذربایجان تحصیل كرد و در تفسیر و احادیث و اخبار مهارت یافت. سپس به تهران آمد و جزء وزراء آنجا گردید. دانش در سرودن شعر توانا بود؛ اشعارى چند از وى به جاى مانده است. از اوست: دست قدرت گوهر آدم چو كرد از گل عجیم بودش اندر آستین دست امیرالمومنین

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آثار عجم (497 -496).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانش اصفهانی، حسین

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(تو ح 1362 -1290 ق). نویسنده. مترجم و شاعر، متخلص به دانش. در خانواده بازرگان پیشه در شهر استانبول متولد شد. در آنجا زبان فارسى، تركى و فرانسه را در مكتب رشدیه، دبستان ایرانیان و مدرسه فرانسویان آموخت و مدتى عضو هیات تحریریه روزنامه تركى «اقدام» بود و مدت مدیدى استاد زبان و ادبیات فارسى در دانشگاه استانبول بود. وى در استانبول یا آنكارا درگذشت و در اسكودار دفن شد. از وى چندین تالیف به زبان فارسى و تركى باقى مانده است. از جمله: «ترجمه رباعیات عمر خیام»؛ «دستور زبان فارسى»؛ «تعلیم لسان»، تركى و فارسى؛ «خرابه‏ى مداین»؛ «زرتشت نامه»؛ «سوهان»؛ «نواى صریر».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (317/9)، ریحانه (211 -210 /2)، زندگینامه‏ى رجال و مشاهیر (180 -179 /3)، شرح حال رجال (79/5)، لغت نامه (ذیل/ دانش)، مؤلفین كتب چاپى (737 -736 /2)، یادگار (س 3، ش 6 و 7، ص 53 -50).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

دانش آشتیانی، عبدالوهاب

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، شاعر، متخلص به دانش. در آشتیان متولد شد. اجداد وى همه از علماى آنجا بودند. وى در جوانى در آشتیان و آذربایجان تحصیل كرد و در تفسیر و احادیث و اخبار مهارت یافت. سپس به تهران آمد و جزء وزراء آنجا گردید. دانش در سرودن شعر توانا بود؛ اشعارى چند از وى به جاى مانده است. از اوست: دست قدرت گوهر آدم چو كرد از گل عجیم بودش اندر آستین دست امیرالمومنین

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آثار عجم (497 -496).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانش اصفهانی، حسین

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(تو ح 1362 -1290 ق). نویسنده. مترجم و شاعر، متخلص به دانش. در خانواده بازرگان پیشه در شهر استانبول متولد شد. در آنجا زبان فارسى، تركى و فرانسه را در مكتب رشدیه، دبستان ایرانیان و مدرسه فرانسویان آموخت و مدتى عضو هیات تحریریه روزنامه تركى «اقدام» بود و مدت مدیدى استاد زبان و ادبیات فارسى در دانشگاه استانبول بود. وى در استانبول یا آنكارا درگذشت و در اسكودار دفن شد. از وى چندین تالیف به زبان فارسى و تركى باقى مانده است. از جمله: «ترجمه رباعیات عمر خیام»؛ «دستور زبان فارسى»؛ «تعلیم لسان»، تركى و فارسى؛ «خرابه‏ى مداین»؛ «زرتشت نامه»؛ «سوهان»؛ «نواى صریر».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (317/9)، ریحانه (211 -210 /2)، زندگینامه‏ى رجال و مشاهیر (180 -179 /3)، شرح حال رجال (79/5)، لغت نامه (ذیل/ دانش)، مؤلفین كتب چاپى (737 -736 /2)، یادگار (س 3، ش 6 و 7، ص 53 -50).

[Bauokstoney]

دانش بخارایی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. وى از شاعران پیشه‏ور است كه ضمن مشك فروشى، غزل نیز مى‏سروده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (635).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانش تبریزی، لطفعلی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1310 -1230 ش)، عالم، محقق امامى و شاعر، متخلص به دانش. ملقب به صدرالافاضل. وى در شیراز متولد شد اصل وى از تبریز بود نزد مولانا قاسم قندهارى و محمد مومن و میرزا حسن مجتهد آشتیانى و چند تن دیگر كسب علم كرد. وى در ابن‏بابویه به خاك سپرده شد. از جمله آثارش: «اخگر»، در شرح معماها؛ «الاعلام فى ترجمه بعض الاعلام»؛ «اكسیر اللغه»؛ «دیوان» شعر؛ «كلم و حكم»؛ «ملخص»، كه تذكره‏الشعراء است؛ «جواهر البلاغه»؛ «هزار دستان»، در محاضرات؛ «اندرز نامه»؛ «دستور البلاغه»؛ «اساطیر»؛ «الدمعه»، در محاضرات و خطب.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ تذكره‏هاى فارسى (285/2)، دانشمندان آذربایجان (144)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (488 -474 /2)، الذریعه (328/21 ،317 -316 /9 ،264/8)، ریحانه (191/6)، سخنوران آذربایجان (356 ،346)، شرح حال رجال (181/3)، لغت نامه (ذیل/ نصیرى)، معجم المؤلفین (153/8)، مكارم الاثار (1911/6).

[Bauokstoney]

دانش تفرشی، تقی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1326 -1250 ش)، خطاط:، منشى و شاعر، متخلص به دانش. ملقب به ضیاء لشكر و مستشار اعظم. معروف به بلور. در تفرش به دنیا آمد. از كودكى نزد ملا عبدالحمد یزدى و میرزا على محمد به تحصیل زبان عربى و ادبیات فارسى پرداخت و تعلیم خط گرفت. در یازده سالگى قصیده‏اى در هفتاد بیت به رشته‏ى نظم كشید كه سبب شهرتش شد. از آن پس به دبیرى میرزا یوسف خان مستوفى الممالك منصوب شد، آنگاه سالها در همین سمت در شهرهاى مختلف، در دستگاه ظل‏السلطان و ناصرالملك و میرزا على‏اصغر خان اتابك به خدمت اشتغال ورزید. در سال 1315 ق «تذكره‏ى صدر اعظمى» را در شرح شاعران معاصر اتابك نگاشت و در سال 1319 ق فكاهیات خود را به نام «دیوان حكیم سورى» به چاپ رسانید. در سال 1327 ق به شیراز رفت و چندى ریاست عدلیه و دفتر ایالتى آن شهر را به عهده داشت. تقى خان در نوشتن اقسام خط توانا بود و نمونه‏هایى كه از خط او به جا مانده، بیانگر استادى وى است. وى مدعى بود كه قانون اساسى ایران را به دستور مظفرالدین شاه یك شب تا صبح نگاشته است. دانش در تهران درگذشت. او در مجموع بیست و دو جلد كتاب نگاشته كه همه‏ى آنها به خط اوست و این آثار غیر از «تذكره‏ى نون والقلم»- كه در شرح حال خطاطان ایران است- همگى منظوم‏اند و صد هزار بیت شعر را شامل مى‏شود. مهمترین آنها عبارت‏اند از: «دیوان» اشعار، مشتمل بر غزلیات، قصاید، قطعات، رباعیات و پهلویات؛ «نوشین روان»؛ «مثنوى اكسیر اعظم»؛ «فردوس برین» و چند اثر دیگر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: ادبیات معاصر (50 -48)، تاریخ تذكره‏هاى فارسى (801 -800 /2 -309 -306 /1)، الذریعه (315 ،262 /9)، زندگینامه‏ى رجال و مشاهیر (178 -176 /3)، سخنوران نامى معاصر (1338 -1333 /2)، شرح حال رجال (46 -45 /5)، فرهنگ سخنوران (331)، مؤلفین كتب چاپى (217 -216 /2).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • خط • شعر

[Bauokstoney]

دانش جعفری، زین‏العابدین

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر، متخلص به جعفر. از جمله آثارش «دیوان» شعر. از اوست: ما و مجنون گرچه از یك وادییم اى دل چه سود عشق فرزندان بسى دارد ولى قابل یكى است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (256)، الذریعه (316/9)، فرهنگ سخنوران (331).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانش شوشتری، حسنعلی

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(وف 1075 ق)، فقیه و شاعر. از دانشمند بنام روزگار خود بود كه در هر دو عرصه علوم عقلى و نقلى یگانه گوهر و مثل خورشید مشهور و معروف بود. وى در اصفهان مى‏زیست و علاوه بر كارهاى علمى و دینى چون از جودت طبع و حدت ذهن و طلاقت لسان و حاضر جوابى بهره‏مند بود و همچنین به تتبع اشعار قدما رغبت تمام داشت به سرودن اشعار نیز مى‏پرداخت. ابیاتى چند از او در تذكره‏ها نقل شده است. از آثار وى: «التبیان فى الفقه» و «حواشى بر قواعد شهید».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (256)، تذكره‏ى نصرآبادى (155 -154)، الذریعه (316 ،243 /9)، صبح گلشن (132).

فعالیتها: • شعر • فقه

[Bauokstoney]

دانش شیرازی، عبدالرحیم

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(س سیزدهم ق)، شاعر. وى از سادات دشتكى شیراز بود. در غزلسرایى از سبك خواجه حافظ شیرازى پیروى مى‏كرد. از سروده‏هاى مشهور وى قطعه‏اى است كه در تاریخ وفات میرزا صدرالدین ابن النواب حاجى اكبر، متخلص به بسمل گفته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: فرهنگ سخنوران (331)، مرآت الفصاحه (207 -206).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانش مشهدی، رضی

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(وف 1076 -1075 ق)، شاعر، متخلص به دانش. اهل مشهد بود. به هندوستان رفت و در آن سامان مدح و ستایش حاكمان آنجا را گفت. ابتداى شهرت دانش از سال 1065 ق است. چه در شعبان این سال قصیده‏اى در مدح شاه جهان سرود و پادشاه را خوش‏آمد و او را در دو هزار روپیه بصله داد. پس از این به خدمت داراشكوه ولیعهد دانشمند و با ذوق و عارف پیشه و ناكام پیوست و در حضرت او پایگاهى بلند یافت. او مدتى هم در بنگاله به محمد شجاع پسر دیگر شاه جهان تعلقى پیدا كرد و از آنجا به حیدرآباد دكن رفت و عبداللَّه قطب شاه را ستود. یكبار به زیارت خانه خدا رفت و سرانجام در مشهد درگذشت. وى شاعرى شیرین زبان و فصیح بیان بود. از آثار او: «دیوان» اشعار.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (468 -466 /2)، تاریخ ادبیات در ایران (561 ،557 ،543 ،461 ،440 /5)، تذكره‏ى نصرآبادى (253 -252)، الذریعه (317/9)، سفینه المحمود (583/2)، فرهنگ سخنوران (332)، كاروان هند (402 -391 /1)، لغت نامه (ذیل/ دانش).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانش مشهدی، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1347 -1281 ش)، شاعر، متخلص به دانش، در مشهد ولادت یافت. و در همان شهر پس از تصحیل مقدمات در فراگیرى علوم ادبى نزد استادانى چون ادیب نیشابورى و شیخ محمدحسن شیرازى پرداخت. پیشه‏ى اصلى دانش، تجارت بود و در دوره‏ى چهارم مجلس شوراى ملى از طرف مردم خراسان به سمت نمایندگى انتخاب گردید. بزرگ‏نیا شاعرى توانا و داراى لطف كلام و ذوق سرشار بود و در سرودن قصیده به سبك استادان كهن مهارت داشت. «دیوان» وى به نام «راز دانش» به چاپ رسید.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: سخنوران نامى معاصر (1343 -1339 /2)، صد سال شعر خرسان (243 -237)، فرهنگ سخنوران (332).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانش یزدی، علی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(تو 1317 ق)، شاعر، متخلص به دانش. وى در یزد به دنیا آمد و تحصیلات قدیم را در آنجا گذراند. از اوست: ز بى دانشى دانش آموختم گشودم پر و بال و پر سوختم

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى سخنوران یزد (815 -813).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانش، ملا علی

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(وف 1070 ق)، قاضى و شاعر، متخلص به دانش و جاوید. مشهور به حبش. به جهت انتساب به جلال حبشى موذن پیامبر (ص). از ولایت سارى بود و در اوایل جوانى به مشهد رفت و به تحصیل در آن سامان پرداخت. مدتى منصب قضاوت در نواحى مازندران داشت. ملا على كه ابتداى امر دانش تخلص مى‏كرد، ولى در آخر جاوید تخلص داشت. دانش در اصفهان درگذشت و در مزار بابا ركن‏الدین به خاك سپرده شد. از آثار وى: «دیوان» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (870 -869 /2)، تذكره‏ى نصرآبادى (375 -374)، الذریعه (191 -190 /9)، ریحانه (211/2)، فرهنگ سخنوران (207).

فعالیتها: • شعر • قضاوت، حقوق، علوم ----------

[Bauokstoney]

دانشمند ابیوردی، ابوالحسن علی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 966/969 ق)، ریاضیدان، حكیم و شاعر شیعى. در كاشان دیده به جهان گشود.از چنان هوش و ذكاوتى بهره‏مند بود كه در چهارده سالگى شرح «تجرید» را با حواشى آن كه از متون مشكل حكمت است و كتاب «مجسطى» را در بیست و پنج سالگى درس مى‏گفت و حافظه‏اى چنان نیرومند داشت كه هر كتاب را یك بار مى‏خواند و عبارت آن را هرگز فراموش نمى‏كرد. وى در علوم مختلف بویژه ریاضیات مهارت بسیار داشت چنان كه گویند از زمان قدیم هیجده نكته در علم ریاضى مانده بود كه تنها شش نكته‏ى آن توسط خواجه نصیرالدین طوسى حل شده بود و بقیه را وى حل كرد. ملا ابوالحسن در شعر فارسى نیز استاد بود و غزل را نیكو مى‏سرود. فضل خلخالى و شیخ احمد خلخالى از شاگردان وى بودند. در كاشان درگذشت و جنازه‏ى وى به اردبیل منتقل شد و در آن جا دفن گردید. وى در اكثر رشته‏ها تالیفاتى دارد؛ از جمله: «الشوارق فى كلام»؛ «حل ما لاینحل» در حل دوازده مسأله ریاضى؛ «حسنا» در حكمت طبیعى؛ «مشارق» و «مرآت الافلاك»، در حكمت ریاضى؛ «حاشیه بر شمسیه»؛ «حاشیه بر تهذیب»، در منطق؛ «رساله اثبات واجب» به فارسى و «اثبات واجب» به عربى؛ «روضه الجنان» در حكمت؛ شرح «فرایض»؛ «دیوان» اشعار.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: ایضاح المكنون (59 /2 ،594 ،24 /1)، تاریخ ادبیات در ایران (685 ،683 ،348 /5)، تاریخ نظم و نثر (443 -442)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 144/10)، فرهنگ سخنوران (333)، كشف الظنون (843)، معجم المؤلفین (10/7)، هدیه العارفین (746/1)، هفت اقلیم (32 -31 /2).

فعالیتها: • ریاضیات و هندسه • شعر • فلسفه - منطق

[Bauokstoney]

دانشور بختیاری، ابوالفتح

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(تو ح 1300 ق)، شاعر، متخلص به دانشور. وى در مكتبهاى قدیم درس خواند و ساكن قهفرخ بود. دانشور به انمور زراعى اشتغال داشت، گاهى شعر نیز مى‏سرود. از اوست: دانشور از رفیقان هرگز وفا ندیده یا رب بده وفایى یاران بى‏وفا را

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى معاصر اصفهان (193).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانشور بختیاری، حسینقلی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(تو 1330 ق)، شاعر. تحصیلات ابتدایى را در قهفرخ به اتمام رسانید و به كسب و كار پدرى كه مباشرت در املاك بود، مشغول گردید. دانشور در سرودن شعر توانا بود. اشعارى چند از وى در «تذكره شعراى معاصر اصفهان» نقل شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى معاصر اصفهان (194 -193).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانشور علوی، فضل‏الله

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

تولد: 1288. درگذشت: 1371. فضل‏الله دانشور علوى متخلص به «فضل» بود. از آثار اوست: تألیفات گلچین گلزار شعر و ادب (گردآورنده شهدآفرین دانشور علوى نعمتى، آلمان، 1373).

برگرفته از کتاب: گلزار مشاهیر

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانشور علوی، هدایت الله

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

فرزند میرزا مسیح خان. فاضل ادیب شاعر عارف كامل، از فقراى سلسله‏ى خاكساریه، مردى خلیق و مهربان و با جود و سخا بود، در اشعار «نوح» تخلص مى‏نمود. نسخه‏اى از دیوان خطى او نزد نگارنده موجود است. در 1367 در طهران وفات یافته، در صحن امام‏زاده قاسم مدفون شد. این خاندان از سیصد سال قبل تاكنون به علم و فضل و طب شهرت دارند، و از اعقاب میر سید محمد حسین بن هادى بن محمد عقیلى علوى خراسانى شیرازى اصفهانى، وزیر آستانه‏ى رضویه مى‏باشند كه مردى عالم فاضل، و طبیب ماهر، و مؤلف: 1- ذخائر التركیب 2- قرابادین (در 1185 تألیف شده) 3- مخزن الادویه و غیره مى‏باشد.

برگرفته از کتاب: دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دانشور، تقی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1339 -1258 ش)، موسیقى‏دان، شاعر و نویسنده. در تهران متولد شد. او توسط مزین‏الدوله نقاش‏باشى كه از بستگان نزدیكش بود، به مدرسه دارالفنون وارد شد تا زیر نظر لومر فرانسوى تحصیل موسیقى كند. تقى خان پس از فراگرفتن قواعد نت خوانى، به زدن آلات‏بادى مشغول شد. بعد نزد دووال نواختن ویولن را آغاز كرد. تا اینجا تقى خان فقط به موسیقى اروپایى آشنا بود، سپس براى اینكه موسیقى اروپایى آشنا بود، سپس براى این كه موسیقى ایرانى را فراگیرد، مدتى در كلاس حسین خان اسماعیل‏زاده و چندى در خدمت میرزا عبداللَّه ردیفها را فراگرفت و نزد حسام‏السلطنه به تلعیم ویولن پرداخت و توسط او به دربار راه یافت و ملقب به اعلم السلطان شد و چند بار در حضور مظفرالدین‏شاه ساز زد. وى اولین ایرانى است كه به ویولن آشنا شد. این ساز را نواخت. خاطرات دربار قاجاریه كه از مشاهدات عینى وى بوده قریب دو سال در مجله هفتگى «روشنفكر» منتشر مى‏شد. موسیقى از كارهاى تفننى دانشور بود، زیرا خدمات و مشاغل ادارى به او فرصت نمى‏داد كه در این قمست كار فوق‏العاده‏اى كند. كارهاى هنرى وى منحصر بوده به تدریس موسیقى آن هم فقط چند سالى در جوانى در مدرسه دارالفنون و آموزش موسیقى به چند نفر از علاقه‏مندان از قبیل: محمدعلى شاه قاجار، محمدحسن میرزا، شاهزاده جهانگیر میرزاى حسام و ركن‏الدین مختارى. او در علم پزشكى هم مدتى تحصیل كرده و در بیمارستان دولتى آن زمان (سیناى فعلى) مدت زمانى كارآموزى داشته است. دانشور در سن هشتاد سالگى در تهران در گذشت. وى آهنگى در چهارگاه ساخته كه اشعار آن را خود سروده است.[1] مرحوم تقى دانشور (اعلم‏السلطان) در سال 1258 هجرى شمسى در تهران متولد شده، پدرش مرحوم نور محمدخان از حكام دوره‏ى قاجاریه در ایالات مختلف آن زمان بوده است. نامبرده تا قبل از نائل شدن به لقب اعلم‏السلطلان از طرف مظفرالدین شاه قاجار به نام میرزا تقى‏خان شهرت داشته است. میرزا تقى‏خان در دوران كودكى به اتفاق سه نفر از بستگان نزدیكش به توسط مرحوم میرزا على‏اكبرخان مزین‏الدوله نقاشباشى كه با آنها خویشى داشت به مدرسه دارالفنون وارد و پس از تكمیل علوم و فنون آن زمان كه عبارت بود از ادبیات زبان‏هاى فارسى، عربى، فرانسه و فن نظام، وارد رشته موزیك دارالفنون شده و علم موسیقى غربى را علماً و عملاً نزد ژنرال لومر فرانسوى موزیكانچى‏باشى دربار قاجار و معلم موسیقى دارالفنون فراگرفته است و پس از فراغت از تحصیل و هنگام ورود موسیو دوال معلم سازهاى زهى كه از كشور فرانسه آمده بود به معاونت وى منصوب گردید و ضمن انجام خدمت و تدریس موسیقى به محصلین، نواختن ساز ویولن را از موسیو دوال فراگرفته و در این فن استاد شده است و در تاریخ رجب سال 1311 هجرى قمرى به موجب فرمان صادره با درجه یاور اولى (سرگردى) و یك قطعه نشان مطلا از مدرسه مباركه دارالفنون فارغ‏التحصیل و مشغول خدمات دولتى گردیده، در تاریخ ربیع‏الاول 1319 هجرى قمرى به موجب فرمان صادره با مهر و امضاى مظفرالدین شاه قاجار از درجه سرهنگى به منصب سرتیپى از درجه سیم و دریافت یك قطعه نشان و یك رشته حمایل از همان درجه ارتقا یافته و در تاریخ شهر ذیحجةالحرام سنه 1326 هجرى قمرى به موجب فرمان صادره با مهر و امضاى محمدعلى شاه قاجار، به منصب سرتیپى از درجه دوم و لقب اعلم‏السلطان مفتخر گردید. میرزا تقى‏خان چون به موسیقى ایرانى علاقه مفرط داشت و از طرفى دوست و همسایه حسین‏خان اسماعیل‏زاده استاد كمانچه و میرزا عبداللَّه استاد سه‏تار بوده، لذا از این دو نفر ردیف‏هاى ایرانى را از راه گوش فراگرفته و آنها را با نت فرنگى تنظیم و مى‏نواخته است بدین ترتیب نامبرده اولین كسى است كه ردیف‏هاى ایرانى را با نت غربى و با ساز ویولن اجرا نموده و در زمان خود شهرت بسزایى یافته است. مرحوم تقى دانشور چون همواره شاغل مشاغل نسبتاً مهمى بوده، لذا موسیقى را به عنوان یك هنر براى خود مى‏دانسته و در مجامع عمومى كه در آن زمان شهرت چندان خوبى هم نداشته از موسیقى استفاده نمى‏كرده، فعالیت هنرى وى منحصر بوده به تدریس موسیقى آن هم فقط چند سالى در جوانى در مدرسه دارالفنون و آموزش موسیقى به چند نفر از علاقمندان از قبیل: محمدعلى شاه قاجار، احمدشاه قاجار، محمدحسن میراز ولیعهد احمدشاه، شاهزاده جهانگیر میرزاى حسام (نوه‏ى حسام‏السلطنه فاتح هرات) و ركن‏الدین مختارى و غیره. وى چند بار، در كنسرت انجمن اخوت به صورت افتخارى شركت داشته و چند سالى هم در مدرسه سن‏لوئى تهران تدریس مى‏كرده و عده‏اى از ادبا و شخصیت‏هایى معروف در مدرسه مذكور شاگرد وى بوده‏اند. مرحوم تقى دانشور مدتى در گمرك در زمان ریاست موسیو نوز بلژیكى با سمت مترجمى زبان فرانسه و مدتى در وزارت تجارت مشغول خدمت بوده سپس با تأسیس وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه به آن وزارت منتقل و تا سال 1312 در مشاغل مهم آن وزارت مانند ریاست دارالانشاء، ریاست تعلیمات متوسطه، ریاست محاسبات، ریاست پرسنل (كارگزینى) و با عنوان مدیركلى اصفهان و یزد و كاشان و توابع آنها انجام وظیفه كرده و در سال 1312 با درخواست خودش به افتخار بازنشستگى نائل گردیده و در اردیبهشت ماه 1339 شمسى دار فانى را بدرود گفته است. مشارالیه مردى ادیب شاعر و نویسنده زبردستى بوده، در علم پزشكى هم مدتى تحصیل كرده و در بیمارستان دولتى آن زمان (بیمارستان سیناى فعلى) مدت زمانى كارآموزى داشته است. خاطرات دربار قاجاریه كه از مشاهدات عینى وى بوده قریب دو سال در مجله هفتگى روشنفكر منتشر شده است بقیه تصنیفات و تألیفات وى به علت گوشه‏گیرى در دوران بازنشستگى چاپ نشده باقى‏مانده و مقدارى از آنها هم از بین رفته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] تاریخ موسیقى (582 -581 /2)، سرگذشت موسیقى (256 -253 /1)، مردان موسیقى (60 -57 /2).

فعالیتها: • شعر • موسيقي • نویسندگی

[Bauokstoney]

دانه‏یی نیشابوری

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. صاحب «تذكره‏ى روز روشن» گوید كه: «شاعرى بود كه از خاك دانه كه دیهى است در اطراف نیشابور سر كشیده و مدتى به قناعت ملازم خانه خودش بوده پس جذبه آب و دانه او را به هندوستان كشید و در همان جا زیر خاك خوابید».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (256)، الذریعه (317/9)، كاروان هند (403 -402 /1)، هفت اقلیم (283 -282 /2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داور حسینی، کاظم

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1371 -1300 ش)، شاعر، متخلص به داور. معروف به روح‏الامین. در همدان به دنیا آمد، پس از تحصیلات ابتدایى، از دانشسراى مقدماتى همدان فارغ‏التحصیل شد و در همان شهر به استخدام وزارت فرهنگ درآمد. داور فنون شعر را از آزاد همدانى و مفتون كبریایى آموخت و از اعضاى انجمن ادبى آن شهر بود. او شاعرى پرشور و از حافظه‏اى قوى بهره‏مند بود. متجاوز از سى هزار بیت شعر دارد كه قسمتى از آن به نام «روان الوند» در سال 1325 ش و اثر دیگرى از وى به نام «روى پل تجریش» در سال 1337 ش چاپ شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: بزرگان و سخن‏سرایان همدان (297 -294 /2)، الذریعه (319/9)، سخنوران نامى معاصر (1351 -1348 /2)، فرهنگ سخنوران (334).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داور شیرازی، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1325 -1251 ق)، فقیه، عارف، حكیم، تذكره‏نویس، شاعر، متخلص به داور. در شیراز متولد شد. در زادگاهش علوم ادبى و عربى، فقه و اصول و ریاضیات را فراگرفت و در عین حال مشغول ریاضت نیز بود. به كرمان رفت و در آنجا هم چله‏نشینى كرد و هم ریاضیات را تكمیل كرد و در شیراز مدتى به تدریس فقه و اصول و تفسسیر كلام پرداخت. داور مدتى امام جماعت شاهچراغ بود و در شاعرى استاد فرصت شیرازى و قدسى مشهدى. از آثار وى: «اصلاح الفاظ»؛ «حاشیه‏ى تفسیر صافى»؛ شرح «زیارت عاشورا»؛ «ضیاء القلوب»؛ «نور الیقین فى شرح الاربعین»؛ «دیوان» اشعار؛ «مرآت الفصاحه»؛ «اساس الكمال»؛ «گنج گوهر»؛ «العشره الكامله»؛ «الاربعین»، در شرح چهل حدیث.[1] (شیخ) محمد مفید بن محمد نبى بن محمد كاظم بن عبدالنبى شیرازى، امام جماعت شاه چراغ در شیراز و مردى فاضل (و. 1251- ف. شیراز 1325 ه.ق.). وى استاد فرصت بود افادات او در باب اشعار حافظ در حواشى دیوان حافظ چاپ قدسى مندرج است. قبرش در قبرستان «درسلم» در جنوب شیراز است

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] آثار العجم (33 -26)، ایضاح المكنون (688 ،461 ،265 ،101 /2 ،90 /1)، تاریخ تذكره‏هاى فارسى (263 -247 /2)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (517 -493/ 2)، الذریعه (268 -267 ،127/ 15 ،1088 -1087 ،319 /9)، ریحانه (360 -359 /5)، مرآت الفصاحه (مقدمه)، مؤلفین كتب چاپى (271 -270 /6)، هدیه العارفین (469/2).

فعالیتها: • تبلیغ • رجال و تراجم • شعر • عرفان • فقه • فلسفه - منطق

[Bauokstoney]

داور قاجار

( ملیت: ایرانی قرن: 12 )

(تو 1211 ق)، شاعر، متخلص به داور. وى پسر دوازدهم فتحعلى‏شاه بود كه به سر كشیكچى باشى ایلخانى شهرت داشت. پس از مرگ شاه، وى با محمدشاه برادرزاده‏ى خود به مخالفت برخاست و با همراهى برادرش علینقى میرزاى ركن‏الدوله كوشید كه سلطنت علیشاه ظل‏السلطان را مستقر و مستحكم سازد، ولى به جایى نرسید و با شاهزادگان دیگر در زندان اردبیل محبوس شد. اما چندى بعد به همراهى ظل‏السلطان و ركن‏الدوله و نصراللَّه میرزا از زندان فرار كرد و به خاك روسیه گریخت. چون دولت روسیه به آنان روى خوش نشان نداد، به بغداد رفتند و دولت عثمانى ماهیانه‏اى براى آنان معین نمود و در غربت مانند دیگر برادران خود چندان ماند كه عمرش به سر رسید و هرگز روى وطن خویش را ندید. وى داراى «دیوان» شعرى است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ عضدى (متن و تعلیقات)، حدیقه الشعراء (604 -603 /1)، الذریعه (319/9)، شرح حال رجال (162/1)، مجمع الفصحا (50/1)، مكارم الاثار (400/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داورزنی، ولی‏الله

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

تولد: 1282. درگذشت: 1362. ولى‏الله داورزنى متخلص به «صابر» بود. وى صاحب كتاب زیر در شعر فارسى است. داورزنى در پیشگاه داور (به كوشش محمدرضا داورزنى «داوركیا» و محمدتقى داورزنى «كیا»).

برگرفته از کتاب: گلزار مشاهیر

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داوری آرانی کاشی، ابراهیم

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. در قریه آران كاشان متولد شد و پس از تحصیل كمالات عهده‏دار منصب قضاى كاشان شد. داورى به خراسان سفرى داشته است. وى با میرحیدر كاشى معاصر بود و با او مشاعره داشت. در سرودن اشعار هجوآمیز تبحر داشته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (256)، تذكره‏ى نصرآبادى (308)، الذریعه (869 -868 ،319 /9).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

داوری شیرازی، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1283/1282 -1238 ق)، خطاط، نقاش، ادیب و شاعر، متخلص به داورى. در شیراز به دنیا آمد. علوم ادبى و عربى و آداب سخنورى و خوشنویسى را در محضر پدر و برادر مهتر خود وقار، آموخت و فنون نقاشى و چهره‏نگارى و نیز زبان و ادبیات تركى را از شخصى به نام حاجى اسداللَّه فراگرفت. داورى در سرودن انواع مختلف شعرى بویژه قصیده مهارت داشت. خطوط هفت گانه را خوش مى‏نوشت و در نستعلیق قوى‏دست بود. صاحب «طرائق الحقائق» مدت دو ماه نزد وى تعلیم خط گرفته است. او همچنین در هنر نقاشى بخصوص آبرنگ، شیرین قلم و صاحب ابتكار بود و تذهیب و آرایش تصاویر را نیكو مى‏دانست. دیوان بیگى، مولف «حدیقه الشعراء»، وى را «شمس القلاده‏ى» خاندان وصال دانسته است. از كارهاى هنرى این استاد، تذهیب و نقاشى «شاهنامه‏ى» فردوسى است كه بعدها توسط لطفعلى خان شیرازى و میرزا آقاى نقاش تكمیل شد. داورى در زادگاه خود درگذشت و در كنار میرزاى سكوت، در حرم شاهچراغ به خاك سپرده شد. «دیوان» اشعار وى در حدود پانزده هزار بیت دانسته‏اند. در بعضى منابع «رساله‏اى در عروض» و كتابى در «معانى و بدیع» و «فرهنگ» بزرگى به زبان تركى به وى نسبت داده‏اند. از آثار چهره‏پردازى وى: چهار قطعه تصاویر آبرنگى از قیافه رجال برجسته‏ى دوره‏ى ناصرى كه در مرقعى با خطوط متنوع ترتیب یافته است؛ تصویر محمد شفیع وصال كه بر روى تشكى نشسته است. از خطوط او: یك نسخه شش دفتر «مثنوى» مولانا، به قلم كتابت خفى عالى، با رقم:؛... و انا العبد... محمد المتخلص بداورى ابن المرحوم وصال... سنه‏ى 1267»؛ یك نسخه «لوایح» جامى، به قلم كتابت خفى خوش، با رقم: «... فى سنه‏ى 1276... و انا العبد داورى بن وصال»؛ یك نسخه «چهار مقاله‏ى» نظامى عروض، به قلم كتابت خوش، با رقم: «... حرره داورى بن وصال غفر له، سنه‏ى 1279»؛ یك نسخه «سحر حلال»، به قلم كتابت خوش، با رقم: «... داورى بن وصال 1282». چهار اثر دیگر وى در «احوال و آثار خوشنویسان» ذكر شده است.[1] محمد متلخص به داورى سومین پسر وصال از شاعر از قرن سیزدهم (و. 1238- ف. 1282 ه.ق.). وى در 1279 در تهران بود و در شیراز به بیمارى دق درگذشت و در بقعه شاه چراغ شیراز مدفون گردید.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] آثار عجم (360 -359)، احوال و آثار خوشنویسان (716 -712 /3)، احوال و آثار نقاشان (715 -713 /2)، اطلس خط (566 -565)، بزرگان شیراز (363)، تاریخ ادبیات ایران، براون (207 -205 /4)، تاریخ هنرهاى ملى (987/2)، تذكره‏ى روز روشن (257 -256)، حدیقه الشعراء (613 -604 /1)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (517 -506 /2)، الذریعه (320 -319 /9)، ریحانه (327 -326 /6 ،212 /2)، سرآمدان فرهنگ (352 -351 /1)، شرح حال رجال (188 -186 /6)، طرائق الحقائق (379 -376 /3)، فارسنامه‏ى ناصرى (1011 -1008 /2)، فرهنگ سخنوران (334)، لغت نامه (ذیل/ داورى شیرازى)، المآثر و الآثار (205)، مؤلفین كتب چاپى (782 -781 /5)، مجمع الفصحا (299 -293 /4)، مرآت الفصاحه (211 -208)، مكارم الآثار (1070 -1069 /4).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • خط • شعر • نقاشي

[Bauokstoney]

دایمی آهنگر سبزواری

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. در هرات مى‏زیست و در آنجا پیشه آهنگرى داشت. در «تحفه سامى» از او با عنوان مولانا زایلى یاد شده. از او است: آن كه دو لعل لبش روح روان من است حقه یاقوت او جوهر جان من است

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تحفه سامى (274)، الذریعه (312/9).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دایه رازی، نجم‏الدین، ابوبکر عبدالله

( ملیت: ایرانی قرن: 7 )

(654 -573 ق)، نویسنده، صوفى و شاعر، متخلص به نجم. معروف به دایه و نجم رازى. در رى به دنیا آمد و در آنجا نشو و نما یافت. وى از اصحاب نجم‏الدین كبرى بود و از جوانى به مسافرت پرداخت. بعد از اداى فریضه‏ى حج و مسافرت در شام و مصر در حدود 600 ق به صحبت شیخ مجدالدین بغدادى (مقتول 616 / 607 ق) رسید و شیخ مجدالدین، به اشارت نجم‏الدین كبرى، به تربیت و ارشاد او پرداخت. بعد از كشته شدن مراد و شیخ خود، مجدالدین بغدادى، به خراسان بازگشت. در هنگام فتنه‏ى مغول به عراق عجم گریخت. بعد از مدتى به همدان رفت و در آنجا ساكن شد. به قول محمد امین ریاحى در مقدمه‏ى «مرصادالعباد» پس از آن به اربیل مسافرت كرد و از آنجا به بلاد روم و درگاه سلاجقه آنجا رفت و از راه دیار بكر به شهر قیصریه رسید و در شهر ملاطیه یا ملطیه با شیخ شهاب‏الدین عمر به محمد سهروردى ملاقات كرد. نجم‏الدین به سفارش سهروردى به خدمت علاءالدین كیقباد سلجوقى (634 -616 ق) رسید و كتاب «مرصادالعباد» را به وى تقدیم كرد و مقبول نظر سلطان قرار گرفت. بعد از این نجم‏الدین در بلاد مختلف روم و شام و بخصوص در بغداد سكونت كرد. در ارزنجان به خدمت علاءالدین داوود بن بهرامشاه رسید و كتاب «مرموزات اسدى در مزمورات داودى» را به نام وى نوشت. اقامت و مسافرت او در این بلاد حدود چهار یا پنج سال به طول انجامید. در 622 ق نزد سلطان جلال‏الدین خوارزمشاه رفت، سپس به آسیاى صغیر بازگشت و به سیر و سیاحت در آن بلاد پرداخت. وى مدتى در قونیه با صدرالدین قونیوى و مولانا جلال‏الدین بلخى معاشر بود. نجم‏الدین در این مسافرت‏ها، در روم یا بغداد با اوحدالدین كرمانى نیز ملاقات كرد. عاقبت به بغداد رفت و در آنجا درگذشت. گویند قبر وى در شونیزیه‏ى بغداد، بیرون مقبره‏ى شیخ سرى سقطى و شیخ جنید بغدادى است. استاد سادات ناصرى در حاشیه «آتشكده‏ى آذر» آورده است كه نجم‏الدین دایه به سبك سنایى شعر مى‏گفت. از آثار وى «مرصادالعباد من المبدأ الى المعاد»، تألیف شده بین 618 و 620 ق؛ «معیار الصدق فى مصداق العشق» معروف به رساله «عشق و عقل»؛ «رسالة الطیر» یا «رسالة الطیور»، به فارسى؛ «رسالة العاشق الى المعشوق»، كه در شرح عبارت "الصوفى غیر مخلوق" شیخ ابوالحسن خرقانى مى‏باشد؛ «منارات السائرین» یا «منارات السائرین الى حضرت اللَّه و مقامات الطائرین باللَّه»، به عربى، در 654 ق؛ «بحر الحقایق والمعانى فى تفسیر السبع المثانى»، در تفسیر؛ «دیوان» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (1119 -1113/ 3)، تاریخ ادبیات در ایران (1196 -1189/ 3)، تاریخ گزیده (671)، تاریخ مغول (500 -499)، دایرةالمعارف فارسى (3012/ 2)، دنباله‏ى جستجو در تصوف (108 -105)، الذریعه (280/ 21 ،309 -308/ 20 ،1174 ،960/ 9)، رساله عشق و عقل (مقدمه/ 34 -21)، ریاض‏العارفین (149 -148)، رى باستان (396 / 2)، ریحانه (139 -138/ 6)، سبك‏شناسى (27 -20/ 3)، شذرات الذهب (265/ 5)، صبح گلشن (507)، طرائق‏الحقائق (342 -341/ 2)، فرهنگ ادبیات فارسى (501)، فرهنگ سخنوران (933)، كشف‏الظنون (1823 ،1744 ،1655 ،224)، لغت‏نامه (ذیل/ نجم‏الدین)، مبانى عرفان و احوال و آثار عارفان (465 -460)، مجالس‏النفائس (320)، مجمل فصیحى (ذیل/ سال 641 ،573)، مرصادالعباد (مقدمه)، معجم‏المؤلفین (122/ 6)، مؤلفین كتب چاپى (986 -985/ 3)، نفحات‏الانس (437)، الوافى بالوفیات (579/ 17)، هدیةالعارفین (461/ 1)، هفت اقلیم (11 -10 / 3).

فعالیتها: • شعر • عرفان • نویسندگی

[Bauokstoney]

دبیر تفرشی، عنایت‏اللَّه، عنایت

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، شاعر، متخلص به دبیر. در جوانى در دفترخانه شاهى به امر انشاء مشغول بود و پس از مدتى به خدمت یكى از شاهزادگان قاجار درآمد. عنایت‏اللَّه، تخلص خویش را از صاحب «سفینه المحمود» گرفته و در سرودن شعر توانا بود و اشعارى از وى در تذكره‏هاى دوره قاجاریه نقل شد.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: سفینه المحمود (200 -199 /1)، مصطبه‏ى خراب (64 -63).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دبیر سیاقی قزوینی، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(تو 1298 ش)، شاعر، نویسنده و مدرس. در گلبناى قزوین متولد شد. تحصیلات ابتدایى و دوره‏ى اول متوسطه را در دبیرستان شاهپور (امید) قزوینى گذراند و در سال 1318 ش دوره‏ى دوم متوسطه را پایان برده و دیپلم گرفت. سپس وارد دانشگاه تهران شده و در رشته‏ى ادبیات فارسى فارغ‏التحصیل و موفق یه دریافت دكترى شد. وى از 1320 ش به استخدام وزارت دارایى درآمد و در 1353 ش بازنشسته شد و مدت 34 سال به مشاغل مختلف دولتى مشغول بود. و از 1326 ش به همكارى دهخدا در مورد لغتنامه پرداخت و پس از مرگ وى هم همین كار را ادامه داد و در ضمن آن از تدریس غافل نماند. دبیر سیاقى به دعوت دانشگاه عین‏الشمس قاهره دو سفر به مصر رفته و به تدریس و سخنرانى پرداخت. او نخستین استاد فارسى در دانشگاه پكن است كه تاكنون دو سفر به آن كشور رفته و به تدریس پرداخته است. وى از محققان نامى كشور است كه بیشتر اوقات عمرش را صرف تحقیق در متون فارسى كرده است. او شعر نیز مى‏سراید. از آثار او: مجموعه‏اى از اشعارش به نام «رگرگى از آب شیرین و آب شور»؛ «حدود پنجاه مقاله علمى و تحقیقى»؛ تصحیح «دیوان» منوچهرى، «دیوان» فرخى «شاهنامه» فردوسى، «دیوان»، دهخدا «جوامع التواریخ» رشیدى، «لغت نامه‏ى فارسى»، «تذكره الملوك»، «دستور زبان فارسى» و چندین اثر ادبى و تحقیقى دیگر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: سخنوران نامى معاصر (1360 -1352 /2)، مؤلفین كتب چاپى (470 -468 /5).

فعالیتها: • تدریس • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

دبیر شیرازی، محمدحسن

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1335 -1286 ق)، شاعر، خطاط. وى خطوط شكسته، نسخ و تعلیق را خوش مى‏نوشت. به نیابت كارگزارى بوشهر مامور بندر مزبور شد و مدتى در آنجا به سر برد و به شیراز بازگشت و در اداره‏ى ایالتى منشى شد. دبیر به هند سفر كرد و سپس به بوشهر بازگشت و از آنجا به چابهار رفت و در اثر گرمى هوا به جنون مبتلا شد. برادرش، شعاع الملك، در شیراز به معالجه وى پرداخت و موثر واقع شد و رو به بهبودى گذاشت و به نوشتن دواوین شعراى گذشته خود مشغول داشت. در شیراز در گذشت و در قرب تكیه خواجه حافظ دفن شد.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (520 -517 /2).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

درویش قاینی، علی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم و چهاردهم ق)، شاعر. از مردم قاین بوده كه در اصفهان تحصیل علوم كرد. از اوست: من و رقیب نشستیم هر دو بر سر راهت به جانب كه فند تا ز راه لطف نگاهت

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (324/9)، سفینه المحمود (583 -582 /2)، مجمع الفصحا (290/4)، مصطبه خراب (63).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

درویش مشهدی

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(س نهم ق)، شاعر وى از شاعران هجوگویى است كه در اقسام شعر توانایى داشته و با مولف «مجالس النفائس» هم عصر بود است. از اوست: الهى شیوه‏ى روزى كن این نفس سگ آسا را كه از درهاى دونان بهر نان فارغ كند ما را

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (324/9)، مجالس النفائس (63).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

درویش منصور سبزواری

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(س نهم ق)، شاعر و صوفى. از شاعرن نامى هرات بود در تصوف شاگرد حافظ على جامى. درویش منصور در علم عروض شاگرد مولانا یحیى سیبك فتاحى نیشابورى بود و امیرعلیشیر نوایى عروض را از وى فراگرفت قصیده مصنوع سلمان ساوجى را تتبع كرد با مطلع: بس دویدم در هواى وصل یار كس ندیدم آشناى اصل كار

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (335 -334)، مجالس النفایس (206).

فعالیتها: • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

درویش کاهن تبریزی

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر. در «تذكره‏ى نصرآبادى» آمده كه «درویش كاهن تبریزى است اما در قزوین و شیراز بسیار بوده در لباس درویشى سیر عالم كرده مشربش وسیع». این شعر از او است: در هر نفس كه از دل آگاه مى‏زنى صیقل به روى آینه از آه مى‏زنى

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى آذربایجان (234 -233 /2)، تذكره‏ى نصرآبادى (309)، دانشمندان آذربایجان (150 -149)، سخنوران آذربایجان (361).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

درویش، شماع، علی

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(س نهم ق)، پزشك و شاعر، متخلص به درویش. وى از پزشكان ماهر و مسلم روزگار خود بود كه علاوه بر طبابت شعر نیز مى‏سرود و بیشتر در فن معما هنرنمایى مى‏كرد.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (323/9)، مجالس النفایس (258 -257 ،83).

فعالیتها: • پزشکی • شعر

[Bauokstoney]

درویش، محمود

( ملیت:فلسطین قرن: 14 )

محمود درويش در سال 1941 در البروه روستاي شرقي عکا متولد شد. در سال 1948 پس از اشغال فلسطين به وسيله صهيونيستها، و زماني که مجبور به مهاجرت شد و تجربه آوارگي تاثيرات عميقي بر زندگي اش گذاشت. درويش پس از فارغ التحصيلي از دبيرستان حيفا مهاجرت کرد. در سال 1970 به مدت يک سال تحصيلاتش را در دانشگاهي در مسکوي شوروي سابق پي گرفت و سپس به قاهره مهاجرت کرد. مقارن اين ايام به عنوان شاعر مدتي را در حبس به سر برد بعدها فعاليتهاي سياسي اش را پي گرفت و آشکارا به ارائه اشعار اعتراضي اش پرداخت. از آثارش مي توان به کتابهاي زير اشاره کرد: «گنجشک هاي بي بال (1960)، برگهاي زيتون (1964)، عاشقي از فلسطين (1966)، تحت بيگانه 1999، ديوان محمود درويش، ديواريه 2000 و موقعيت محاصره (2002).» درويش تاکنون جايزه ابن سينا، جايزه لوتس از انجمن نويسندگان آفريقا-آسيايي، جايزه هنرهاي حماسي فرانس و مدال آثار ادبي و جايزه آزادي فرهنگي از بنياد لبنان و همين اواخر نيز (نوامبر 2003) جايزه ناظم حکمت به او تعلق گرفته است. در سال 1961 فعاليتش را به عنوان روزنامه نگار آغاز کرده و تا مدتي روزنامه الاتحاد را سردبيري کرد. در سال 1971 فلسطين اشغالي را ترک گفته و به بيروت عزيمت کرد. او به عنوان سردبير مجله ماهانه شئون فلسطينيه و سردبير ارشد گاهنامه فرهنگي ادبي الکرمل چندي به کار مشغول بوده است. درويش سرودن را از زماني که در مدرسه در حال تحصيل بود شروع کرده بود و نخستين مجموعه آثارش در سال 1960 منتشر شد يعني زماني که تنها نوزده سال داشت. با دومين مجموعه اش برگ هاي زيتون (اوراق الزيتون) 1964 به عنوان يکي از شاعران پيشرو شعر مقاومت شناخته شد. نمونه‌هايي از اشعار محمود درويش: من يوسفم پدر برگردان : عبدالرضا رضائي نيا من يوسفم پدر پدر!برادرانم دوستم نمي‌دارند پدر!مرا همراه خود نمي‌خواهند آزارم مي‌دهند با سنگريزه و سخنم مي‌رانند مي‌خواهند كه من بميرم تا به مدحم بنشينند آنان در خانه‌ات را به رويم بستند از كشتزارم بيرون كردند پدر!آنان انگورهايم را به زهر آلودند پدر!آنان عروسك‌هايم را شكستند آن گاه كه نسيم گذشت و با گيسوانم بازي كرد آنان رشك بردند و بر من شوريدند و بر تو شوريدند مگر من با آنان چه كرده بودم، پدر پروانه‌ها بر شانه‌هايم نشستند خوشه‌ها به رويم خم شدند و پرنده بر كف دستانم فرود آمد با آنان چه كرده بودم،پدر و چرا من؟ تو يوسفم ناميدي آنان به چاهم انداختند و به گرگ تهمت بستند حال آن كه گرگ مهربان‌تر از برادران من است آي پدر آيا من به كسي جفا كردم وقتي كه گفتم: به رويا يازده ستاره ديدم و خورشيد و ماه را ديدم كه بر من سجده مي‌برند من يوسفم پدر آسمان و دريا برگردان : حامد جهانشاهي و باز سرايي سيد علي صالحي آسمان را به دريا خواهم داد تا دختر پروانه مادري براي خويش نقاشي کند. آسمان آبي براي يک صندلي يک صندلي خالي، حتي اگر ياسمين دير بيايد! من با خودم آشتي خواهم کرد من با صبح يکشنبه آشتي خواهم کرد من با دو دستِ روشن تو رود را جاري خواهم کرد رود تنها در دو دستِ مَحرَمِ تو عريان خواهد شد من مي دانم که نور زن خواهد شد برهنه خواهد شد و من چشم خواهم پوشيد دُرُست همچون کودکي که دست هاي تو آخرين پناه اوست. يک آسمان براي يک دريا و يک دريا فقط براي باغي بزرگ چه روز خوبي ياسمين! روزي خوب، روشن وکامل مهياي بستري مشترک! نگاه کن کبوتران بر سردوشي نظاميان نشسته اند، جا خوش کرده اند. نگاه کن آن دلباختة ديوانه را دارد پاره اي از خورشيد را قاب مي گيرد. و من تو را چقدر دوست مي دارم! امروز چه رخ داده دختر که اين همه دوستت مي دارم؟ موج هايترا مهار خواهم کرد. تو در ساحل من آرام خواهي گرفت، من ماسه از دامنت خواهم زدود. چه روزي چه روزي تنها زمين هست، سادگي هست و صلحِ خالص و خوشبختي بي مثال ماه من! من با خودم آشتي کرده ام، من با صبح يکشنبه آشتي کرده ام، من با دو دستِ روشن تو رودها را جاري خواهم کرد. کجاست کرانه نشين خوش باشي که با دهانِ معطرِ من همآوازش ببينند؟ جهان به ستايش من برخواهد خاست سرود خواهد خواند و شراب را به شرافتِ من قسم خواهد داد. مي دانم! مردمان سرانجام روزي از سايه سار زيتون بُنان به در مي شوند، به جانب من مي آيند تا در مهتابي ِ خانه ام با پرندگان گفتگو کنند. آيا در چنين روز روشني ممکن است که پرندگان بميرند؟ اصلاً ممکن است؟ اصلاً کسي هست که در اين روز بزرگ بميرد؟ إلى أمي ... أحنُّ إلى خبز أُمي وقهوة أمي ولمسة أُمي .. وتكبُر في الطفولةُ يوماً على صدر يومِ وأعشَقُ عمرِي لأني إذا مُتُّ, أخجل من دمع أُمي ! خذينيِ إذا عدتُ يوماً وشاحاً لهُدْبِكْ وغطّي عظامي بعشب تعمّد من طهر كعبك وشُدي وثاقي .. بخصلة شَعر.. بخيطٍ يلوِّح في ذيل ثوبك .. عساني أصير ُإلهاً إلهاً أصير.. إذا ما لمستُ قرارة قلبك ! ضعيني , إذا ما رجعتُ وقوداً بتنور ناركْ .. وحبل غسيل على سطح دارك لأني فقدتُ الوقوفَ بدون صلاة نهارك هَرِمْتُ فردّي نجوم الطفولة حتى أُشارك صغار العصافير درب الرجوع .. لعُش انتظارِك!! محمود درویش در اوت ۲۰۰۸ در پی عمل جراحی قلب در تگزاس آمریکا در گذشت.


فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر

[Bauokstoney]

درکانی، جلال

( ملیت: ایرانی قرن: 6 )

(س ششم ق)، شاعر. وى در دركان، روستایى از جوشقان اصفهان، متولد شد. خواجه جلال فن نظم را از ظهیرالدین فاریابى آموخت و مداح سلاطین اتابكیه شد. وى از شاعران مقرب قزل ارسلان و در شعرشناسى و خوش صحبتى مشهور زمان خود بود. همچنین در صنعت انشاء و تحریر عبارات نیز استاد بود. مدتى در تبریز ساكن شد و از آنجا به خراسان رفت و در آنجا از مریدان شیخ نجم‏الدین اكبرى شد و در وادى سیر و سلوك قدم نهاد. وى بعد از مراجعت به عراق در آن سامان درگذشت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (929 -928 /3)، تذكره‏ى روز روشن (174)، الذریعه (199/9)، فرهنگ سخنوران (215)، لغت‏نامه (ذیل/ جلال دركانى).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

درکی قمی

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(وف 1063 ق)، شاعر. در قم متولد شد پس از فرگیرى علوم رسمى، در آغاز به هندوستان رفت و مدتى در حیدرآباد تحت تربیت امیر محمد مومن استرآبادى قرار گرفت و پس از مدتى به قم مراجعت كرد و دوباره به هندوستان رفت. در زمان تالیف «تذكره‏ى خیر البیان» در بیجاپور به سر مى‏برده است. دركى در بازگشت از دكن چندى در هرات به سر برد و در آنجا مدتى شاگرد حسنخان شاملو بیگلر بیگى خراسان بود. سرانجا به زادگاهش بازگشت و همان جا درگذشت از آثار وى: «دیوان» اشعار، قریب بیست هزار بیت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (1250 -1248 /3)، تذكره‏ى نصرآبادى (267)، الذریعه (322 -321 /9)، كاروان هند (412 -406 /1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دری، فرج الله

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

فرزند شیخ عباس (عالم و فاضل و مجتهد بوده، و انواع خطوط را نیكو مى‏نوشته) فرزند آقا صبور (شاعر و ادیب بوده، دیوان اشعارى دارد) فرزند محمد سعیدبن محمد زكى. عالم فاضل محقق زاهد، از شاگردان آقا سید محمدباقر درچه‏اى و آخوند كاشى، و از مخصوصین و اصحاب سر ایشان بوده، ضمنا خدمت جانگیرخان قشقائى و جمعى دیگر از علماى اصفهان تحصیل نموده، سال‏ها در مدرسه‏ى عربها ساكن، و جمعى كثیر از طلاب در خدمت او مستفیض مى‏شدند. سرانجام در 29 ربیع الاول سال 1382 به سن قریب نود سال وفات یافته، در تكیه‏ى حاج آقا باقر قزوینى كه به تكیه‏ى خلیلیان معروف است مدفون گردید. استاد جلال‏الدین همایى در تایخ وفات او قطعه‏اى سروده، از آن جمله است: واحسرتا كه كوكب درى افول كرد در حالتى كه نادره‏ى بى‏مثال بود شیخ جلیل مافرج الله درى آنك اندر زمانه قدوه‏ى ارباب حال بود فرزانه طبع، شیخ پسندیده روزگار آزاده خوى، مرد ستوده خصال بود رفت از جهان و داشت به وقت فراق مرگ حالى چنان كه گفتى عید وصال بود تاریخ را سنا به میان پا نهاد و گفت درى درى ز مخزن علم و كمال بود

برگرفته از کتاب: دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

فعالیتها: • خط • شعر • فقه

[Bauokstoney]

دریای اصفهانی، رضا

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(تو 1335 ق)، شاعر، متخلص به شكر و دریا. در اصفهان متولد شد. تحصیلات ابتدایى و متوسطه خود را در رشته‏ى هنرهاى زیبا در این شهر به پایان رسانید و از آن پس به خدمت فرهنگ وارد شد. از دبیران مبرز و كار آزموده اصفهان بود. وى داراى ذوقى سرشار بود. «دیوانى» دارد حاوى دو هزار بیت. در اغلب جراید و مجلات اصفهان اشعارى از او به طبع رسیده است. از آثار وى: «استالین»، شعر؛ «حكمت خدا»؛ «همسفر من».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى معاصر اصفهان (197 -195)، مؤلفین كتب چاپى (142 -141 /3).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دریای چهارمحالی اصفهانی، لطف‏اللَّه، نصراللَّه

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(تو 1240 ق)، شاعر. از جوانى شروع به سرودن شعر نمود و زبان به مداحى گشود.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (620/1)، الذریعه (325/9)، فرهنگ سخنوران (339)، مجمع الفصحا (290/4)، مكارم الآثار (1129 -1128 /4).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دزفولی شوشتری، حسین

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1347 -1260 ق)، عالم، خطیب، ادیب و شاعر، متخلص به حقیر. ملقب به خلیفه. در دزفول به دنیا آمد و همان جا نشو و نما یافت. پس از فراگیرى مقدمات مدتى در محضر علماى زادگاهش تلمذ كرد تا به درجه كمال رسید. او را براى خطابه تشویق كردند و وى در این سنگر تا پایان حیاتش باقى ماند. از آثار وى: «تحفه الابرار»، در مدایح و مراثى و خطب؛ «احسن المقال»، در قصص و حكایات؛ «مخزن الدرر»، شعر، كه در 1304 ق در بمبئى به چاپ رسید؛ «دفینه الاحباب»، در حوادث و اتفاقات دوران حیاتش؛ «دیوان» شعر به نام «دیوان حقیر دزفولى».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (226 -225 /20 ،258/9)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 519/14)، فرهنگ سخنوران (273)، مؤلفین كتب چاپى (691 -690 /2).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • تبلیغ • شعر

[Bauokstoney]

دزفولی موسوی، عبداللَّه

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1256 -1158 ق)، مورخ و شاعر، متخلص به داعى. از فرزندزادگان خواجه على سیاهپوش بود. او در محضر سید محمدباقر حجةالاسلام اصفهانى و آقا محمد بیدآبادى تلمذ كرد. از جمله آثار وى: «تاریخ مظهرالدوله»، در رویدادهاى خوزستان و بقاع دزفولى و احوالاتى از آن سامان؛ «مجمع الابرار و تذكره الاخیار».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: طبقات اعلام الشیعه (قرن 771 -770 /13)، فهرستواره‏ى كتابهاى فارسى (904 -903 /2).

فعالیتها: • تاریخ • شعر

[Bauokstoney]

دزفولی کاظمی، محمدتقی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1327 -1255 ق)، عالم دینى، فقیه، ادیب و شاعر. وى در نجف از محضر میرزاى شیرازى (قبل از هجرتش به سامراء) و شیخ محمدحسن كاظمى بهره برد و اجازه روایت گرفت. آنگاه به كاظمین بازگشت و در راس امور قضاء و حكم و تدریس قرار گرفت. از آثارش: «منتهى الامل»، در شرح «القواعد» حلى، در لفقه؛ «وسیله النجاه»؛ رساله‏ى عملیه براى مقلدین؛ شرح «الكافیه» ابن حاجب، در نحو، به نام «شقائق المطالب»؛ «اشعار»ى در مواعظ و اخلاق.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: اعیان الشیعه (195 -194 /9)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 250/14)، علماء معاصرین (96 -95)، فوائد الرضویه (431)، معجم المؤلفین (128/9)، هدیه العارفین (390/2).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر • فقه

[Bauokstoney]

دزفولی، محمدرضا

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(ح 1352 -1273 ق)، عالم دینى، فقیه، ادیب و شاعر. در محضر عمویش شیخ محمد طاهر، شاگرد شیخ انصارى، و دیگر علماى بزرگ چون آخوند خراسانى شاگردى كرد تا به درجه والائى دست یافت. آیت‏اللَّه شهاب‏الدین نجفى مرعشى از وى روایت كرده است. در بروجرد درگذشت و در جوار امامزاده ابوالحسن دفن شد. از آثارش: «جهد المقل»، در پاسخ سوالها، فقه استدلالى ملمع؛ «فیض البارى» شرح «مكاسب» محقق انصارى؛ حاشیه بر «رسائل» شیخ انصارى؛ حاشیه «فصول» در علم اصول؛ «كلمه التقوى»، رساله فتوائیه؛ رساله‏ى عملیه اى فارسى كه منتخب «منهج الرشاد» است؛ قسمتى از «اشعار» وى به همراه «مخزن الدرر» در بمبئى چاپ شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: اعیان الشیعه (280/9)، تاریخ بروجرد (551 -549 /2)، الذریعه (124/18 ،406/16 ،157 -156 /6 ،302/5)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 744/14).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر • فقه

[Bauokstoney]

دستجردی، عبدالکریم

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

ادیب الشریعة، عالم فاضل، و ادیب شاعر متخلص به «سودایى» معروف به حاج آخوند فرزند ملا عبدالرزاق بن اسماعیل. از شعراى معروف و فضلاى مشهور اصفهان است. در غره‏ى محرم 1281 در قریه‏ى دستگرد خیار متولد گردیده، و نزد آقا میرزا محمدباقر [چهارسوقى] و جمعى دیگر از علما (آقا نجفى مسجد شاهى، میرزا محمد حسن نجفى) تحصیل نموده، و از استاد نامبرده به كسب اجازه مفتخر گردیده. كتب و رسائل زیر از اوست: 1 - اجمالى در احوالات پیغمبر اكرم صلى الله علیه و آله و سلم 2 - ترجمة الدرر، ترجمه‏ى كلمات قصار حضرت على علیه‏السلام 3 - خمسه‏ى طیبه، مجموعه‏ى اشعار خود در مناقب و مرائى 4 - دیوان قصاید و غزلیات 5 - دیوان غزلیات و رباعیات 6 - شمس و قهقهه، به بحر خسرو و شیرین نظامى 7 - ضیاء الابصار فى احوال الاطهار 8 - گلزار، نام قسمتى از اشعار اوست، و به طبع رسیده 9 - ملتقط اللغة، و در آن 15 هزار لغت عربى به فارسى ترجمه شده است 10 - منظومه‏ى انوار سهیلى، معروف‏ترین اثر اوست، و به همین جهت به ناظم السهیلى معروف بود، و نام فامیلى خود را «انوارى» نهاد. در 1352 وفات یافته، در قریه‏ى دستگرد مدفون گردید.

برگرفته از کتاب: دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر

[Bauokstoney]

دستغیب شیرازی، ابوالحسن

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(تو ح 1260 ق)، حكیم، مجتهد و شاعر، متخلص به دستغیب. در شیراز به دنیا آمد و در آنجا علوم فقه و اصول و منطق و حكمت را فراگرفت. تولیت بقعه‏ى امامزاده‏ى سید میرمحمد بن امام موسى بن جعفر (ع)، با او بود و مدتى تولیت مسجد نصیرالملك ار نیز بر عهده داشت نصیرالدین فرصت از شاگردان وى مى‏باشد كه در محضرش حكمت الهى را فراگرفته است. از آثار وى: حواشى بر «اسفار اربعه» صدرالمتالهین؛ شرحى بر «كلمات قصار» امیرالمومنین (ع)؛ اشعار و خطب عربى و فارسى.[1] میرزا ابوالحسن دستغیب مجتهد و حكیم شیرازى بن میرزا احمد بن میرزا مهدى متولد حدود 1260 ق. سید ابوالحسن دستغیب شیرازى از افاضل علماء و در علوم معقول و ریاضیات مهارت بسزائى داشته و بعد از 1300 وفات نموده

برگرفته از کتاب: گنجینه دانشمندان (جلد پنجم)

منابع زندگینامه: [1] آثار عجم (450)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (529/2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 32/14)، طرائق الحقائق (332/3)، فارسنامه‏ى ناصرى (915 -914 /2)، فرهنگ سخنوران (340)، گنجینه‏ى دانشمندان (443/5).

فعالیتها: • ریاضیات و هندسه • شعر • فقه • فلسفه - منطق

[Bauokstoney]

دستغیب شیرازی، صادق

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر و خطاط. وى قاضى‏القضاه شیراز بود. در زمان شاه صفى به علت حسن خط، مدتى در كتابخانه‏ى دولتى مشغول كتابت شد، عاقبت به جهت شهامت و علو همت آنجا را ترك كرد و به شیراز رفت و بعد از مدتى در لار فوت كرد. روز فوت او غزلى را كه در همان ایام گفته بوده، در پیش جنازه‏اش مى‏خوانده‏اند و شورى برپا بود كه خارج از بیان است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى نصرآبادى (273 -272)، الذریعه (579 -578 /9)، ریحانه (220/2)، فرهنگ سخنوران (340).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

دستگردی اصفهانی، محسن

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(وف 1335 ش)، شاعر، متخلص به مهندس. در دستگرد مى‏زیست و از دسترنج زراعت خود زندگى مى‏كرد. شاعرى صفوى منش بود. در دستگرد وفات یافت. اثر وى: «فجایع بشر»، شعر؛ «آیینه مشروطه»؛ «دو صد داستان مهندس»؛ «بحث در چگونگى آفرینش»؛ «شرح جشن هزار ساله‏ى فردوسى»؛ «دیوان» اشعار.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى معاصر اصفهان (481)، فهرستواره‏ى كتابهاى فارسى (808/2)، مؤلفین كتب چاپى (223/5).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دستگردی، حسن وحید

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

فرزند قاسم. فاضل محقّق، و ادیب اریب، و شاعر گران مایه، از محقّقین و متتبّعین در ادبیّات فارسى است. در سال 1298 در قریه دستگرد خیار متولّد، و در شب 21 ذى حجة الحرام سال 1361 در طهران وفات یافته، در مقبره امام زاده عبداللَّه مدفون گردید. در اصفهان خدمت جمعى از علما و ادبا همچون: آخوند ملاّ محمّد كاشى، و آخوند گزى، و آقا سید محمّد باقر درچه‏اى، و مرحوم جهانگیر خان قشقائى، و میرزا یحیى مدّرس بید آبادى تحصیل نموده، و در اوایل مشروطیت در زمره آزادى خواهان وارد شده، و در این راه كوشش ها نموده، سپس به طهران منتقل شده، و از سال 1338 مجلّه ادبى «ارمغان» را انتشار داده كه تا حین الفوت مرتّباً انتشار یافته، و پس از مرگ ایشان به همّت فرزند دانشمندش آقاى محمود وحید زاده متخلّص به «نسیم» كه از دبیران و صاحب منصبان عالى رتبه وزارت آموزش و پرورش است تاكنون منتشر مى‏شود. در اوایل «لمعه» و سپس «وحید» تخلّص مى‏نمود، و در روزنامه‏ها به طور مستعار، «ناظر اصفهانى» مى‏نوشته. كتب زیر از اوست: 1- انقلاب ادبى 2- دیوان قصاید و غزلیّات 3- ره آورد وحید، دو مجلد 4- سرگذشت اردشیر 5- سفینه بهترین اشعار 6- مجلّه ارمغان 7- هزار اندرز نظامى، جمع آورى از اشعار نظامى گنجوى 6- یخچالیه، جلد دوم؛ و غیره. مشارالیه در طىّ بیست و سه سال انتشار مجلّه ارمغان چندین مجلّد كتاب ادبى نیز به طبع رسانید كه از آن جمله است: 1- تذكره نصر آبادى 2- تحفه سامى 3- دیوان ادیب الممالك فراهانى 4- تصحیح و تحشیه و طبع خمسه نظامى، و افزودن دو مجلّد بر آن (سبعه نظامى). 5- دیوان جمال الدین عبدالرزاق اصفهانى.

برگرفته از کتاب: دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر

[Bauokstoney]

دستگردی، وحید

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

وحيد دستگردي درسال 1258 ه.ش و 1298 ه.ش دردستگرد واقع در جنوب غربي اصفهان درخانواده كشاورز چشم به جهان گشود .گروه : علوم انساني رشته : شعروالدين و انساب : پدر وحيد دستگردي قاسم و مادرش جهان خاتون نام داشت . كه حسن اولين فرزند خانواده و سه برادر داشت به نامهاي محمد حسين و محمد باقر و عباس كه درنعمت سواد بهره تمام داشتند و دو خواهر به نامهاي ربابه و فاطمه . تحصيلات رسمي و حرفه اي : وحيد دستگردي تحصيلات ابتدايي رااز هفت سالگي آغاز و تادوازده سالگي نزد روحاني ده مرحوم ملاعبد الكريم سودايي به آموختن فارسي و عربي پرداخت و پس از دو سال ترك تحصيل در چهارده سالگي ، رهسپار اصفهان گشت و درمدرسه ميرزا حسين «واقع درمحله بيد آبي »تحصيلات خودرا دنبال كرد . خاطرات و وقايع تحصيل : وحيد دستگردي بعلت سرودن اشعار آتشيني عليه طرفداران استبدادي آلمان و برضد دودولت روس و انگليس و انتشارآنها درروزنامه باعث كه زندگي او هميشه بصورت پنهاني باشد يا درگوشه و كناري متواري . وي پساز 2 سال متواري زيستن در چهارمحال و بختياري با پاين گرفتن جنگ درسال 1296 ه.ش به اصفهان بازگشت و علي رغم ميل باطني به تهران آمد و با كناره گيري از مبارزات و درگيريهاي اجتماعي ـسياسي درانجمنهاي ادبي ايران و حكيم نظامي اوقات خودرا صرف فعاليتهاي ادبي مي كنداستادان و مربيان : ازاستادان بنام حسن وحيد دستگردي ميتوان مرحومان ميرزا يحيي مدرس اصفهاني وآخوند ملا عبد الكريم گزي ، سيد محمد باقر درچه اي ، ميرزا جهانگير خان قشقايي و آخوند ملا محمد كاشي اشاره كرد.هم دوره اي ها و همکاران : شعرا ونويسندگاني بزرگ چون رهي معيري ،‌پژمان بختياري ،‌حسن سرور ، اميري فيروز كوهي ،‌عبرت ناييني ،‌سيد محمد طباطبايي از همدوره ايهاي وحيد دستگردي مي باشند .وقايع ميانسالي : زندگي وفعاليتهاي وحيد دستگردي درطول اقامت در تهران ،‌با آنچه در اصفهان بود متفاوت است ، زيرا اوضاع و احوال كلي كشور نيز رنگي ديگر به خود گرفته است . آن شور و هيجاني كه از پيدايش جنبش مشروطه خواهي تا پايان جنگ جهاني اول سراسر كشور را فرا گرفته بود ، فروكش كرده و استقرار سلطه رضا شاهي نيز عرصه را بربيان و قلم ساخته است . بعد از فوت وحيد دستگردي انتشار مجله به فرزندش سپرده شد تاسال 1357 ادامه داشتزمان و علت فوت : وحيد دستگردي دردي ماه 1321 هجري شمسي دارفاني را وداع گفت .مراکزي که فرد از بانيان آن به شمار مي آيد : وحيد دستگردي درسال 1299 ه.ش درتهران انجمن ادبي ايران را تاسيس كرد و بعد از دوسال ازعضويت و فعاليت وي دراين انجمن ، در سال 1311 ه.ش انجمن ادبي حكيم نظامي را تاسيس نمود كه جلسات آن در خانه شخصي او تشكيل مي شد و تاپايان عمرش ادامه داشت .ساير فعاليتها و برنامه هاي روزمره : وحيد دستگردي بعد از تشكيل انجمن ادبي ايران و انجمن حكيم نظامي در جلسات اين انجمن نيز شركت داشته است و جلسات اين انجمن را تنها به خواندن شعرو اصلاح سرودهاي اعضا اختصاص نداشته ، بلكه قرائت و مقابله و تصحيح آثار منظوم استادان قديم نيز مورد توجهي خاص بوده است .چگونگي عرضه آثار : ازجمله آثار وحيد دستگردي درزمينه ها تصحيح و چاپ ميتوان به آثار خمسه نظامي گنجوي كه شامل قصايد ،‌غزليات حكيم نظامي و ديوان جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني و ديوان اديب الممالك فراهاني است . آثار وحيد به دوبخش تقسيم مي شود : يكي آثاري كه در مدت اقامت وي دراصفهان پديد آورد كه مضمون آن ويژگيهاي اجتماعي ـسياسي حاكم برآن دوره بوده و ديگري آثاري كه از انقلاب مشروطيت درسال 1296 شروع و تا پايان جنگ جهاني اول ادامه داشت كه سرشارازمضامين سياسي و اجتماعي است و ازنوع اشعاري است كه به آن اشعار كاربردي مي گويند . وحيد با دست كشيدن از درگيري با مسائل اجتماعي ـسياسي دوره خود بيشتر درتصحيح و انتشار متون قديمي و تحقيقات درفعاليتهاي ادبي شركت مي كرد . و ي در قصيده سرايي طبعي توانا داشته است بخشياز ديوان وي به چاپ قصايد اختصاص يافته است . تعداد ابيات قصايد وحيد بالغ بر چهارهزار مي باشد كه از ميان حدود يك هزار بيت درموضوعات اجتماعي ـسياسي است .آثار : پروانه ويژگي اثر : اثر وي درپاسخگويي اهالي شهرهاي مختلف ايلات و عشاير مي باشد .كه در 25 ذيعقده چاپ ونشر شده است .2 چكامه نارنجك ويژگي اثر : اين شعر وحيد دستگردي در 55 بند است كه در موضوع جنگ جهاني اول كه به شرح پروزيهاي آلمان پرداخته است .3 چكاهندبزگ ويژگي اثر : ازديگر اشعار معروف وحيد دراين زمينه قصيده اي است با 189 بيت . وحيد در اين قصيده بلند، ضمن ستايش ازآلمان و عثماني و حملاتي سخت بادولتهاي فرانسه ، انگليس ، بلژيك ، ايالات متحده آمريكا و ايتاليا يادآوري افتخارات گذشته ايران وانتقادات شديد از اوضاع و احوال اجتماعي ـسياسي آن عده پرداخته است .4 درويش يورشي ويژگي اثر : از جمله مشهورترين اشعار وحيد دستگردي درزمينه ترجيع بندي است5 مجله ارمغان ويژگي اثر : اين مجله كه دربيست و دودوره كه شامل 236 شماره و 14756صفحه به چاپ رسيده است .6 ناله وطن ويژگي اثر : اين اثر وي درتركيب بنديهاي با مضامين و محتواي وطني است كه تعداد اين تركيب بندها 9 و درمجموع 134 بند است .


فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دستور قزوینی، میررفیع

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(ز 1014 ق)، شاعر. در قزوین متولد شد و به تحصیل علم حكمت پرداخت و به اتفاق شیخ محمد خاتون، شاگرد شیخ‏بهایى به هند رفت و ملازم آصف خان شد و در همان جا درگذشت. وى در سرودن رباعى توانا بود. در برخى منابع نام او میرمحمد رفیع آمده. رباعیاتى چند از او نقل شده است: گر دیوى اگر فرشته، سر رشته یكى است صد جاى اگر گره زنى رشته یكى است با وحدت ذات، كثرت خلق چه باك دهقان و بهار و مزرع و كشته یكى است

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (260)، تذكره‏ى نصرآبادى (271 -270)، الذریعه (378/9)، كاروان هند (413 -412 /1)، مینودر (450 -449 /2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دشتکی شیرازی هروی، جمال‏الدین امیر عطاءاللَّه

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(وف ح 926 -917 ق)، محدث، مورخ و شاعر. ملقب به جمال حسینى و معروف به امیر جمال‏الدین محدث اصیلى به جهت شاگردى امیر اصیل. وى پسر عم امیر غیاث‏الدین منصور و از بزرگان حدیث روزگار خود بود و در دیگر علوم دینى دستى توانا داشت. در مدرسه سلطانیه هرات تدریس مى‏كرد، و بر منبر خطبه مى‏خواند و آشكارا تبعیت خود را از ائمه اطهار (ع) اعلام مى‏داشت. وى چندى در نیشابور زیست. از آثار وى: «احوال اولاد امیرالمومنین (ع)»؛ «الاربعون حدیثا من حادیث سید المرسلین فى مناقب امیرالمومنین (ع)»؛ «تحفه الاحباء»؛ «روضه الاحباب فى سیره النبى و الال و الاصحاب»، كه به خواست امیرعلیشیر نگاشت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: اعیان الشیعه (145/8)، الذریعه (286 -285 /11 ،124/6 ،409/3 ،480/2 ،421/1)، روضات الجنات (189/5)، ریاض العلماء (316 -315 /3)، ریحانه (369 -367 /3)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 140/10)، فارسنا مه‏ى ناصرى (1138 ،1057 /2)، فوائد الرضویه (263/1)، الكنى و الالقاب (154/2)، مؤلفین كتب چاپى (74/4)، معجم المؤلفین (285/6)، هدیه الاحباب (120).

فعالیتها: • تاریخ • حدیث • شعر

[Bauokstoney]

دشتکی شیرازی، نظام‏الدین احمد

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 1015 ق)، حیكم، ادیب و شاعر. ملقب به سلطان الحكماء و سید العلماء. وى پدر بزرگ سید على خان مدنى شیرازى بود. از تالیفات وى: «اثبات الواجب الصغیر»؛ «اثبات الواجب الكبیر»؛ «اثبات الواجب الوسیط».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (103/1)، ریحاه (201 -200 /6).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر • فلسفه - منطق

[Bauokstoney]

دشتی فارسی، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1299/1298 -1246 ق)، ادیب، حكیم و شاعر، متخلص به دشتى. وى اهل دشتستان بود از طایفه حاجیان. در محضر پدرش و دیگر فاضلان شره علوم ادبى و تازى را آموخت پس از فوت ضابط دشتى به حكومت آن نواحى رسید، در دوره‏ى حكومتش به دستگیرى از مستمندان و فقیران پرداخت. از جلمه آثارش: «دیوان» شعر؛ «نمكدان»؛ «طریق السلوك»؛ «كلام الملوك».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (622 -621 /1)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (546 -538 /2)، الذریعه (313/24 ،111/18 ،326/9)، فارسنامه‏ى ناصرى (1336/2)، مؤلفین كتب چاپى (471 -470 /5)، مرآت الفصاحه (215 -214)، مكارم الاثار (1289 -1288 /4).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر • فلسفه - منطق

[Bauokstoney]

دشتی کردستانی، عبداللَّه

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1342 -1273 ق)، عالم و شاعر. ملقب به مفتى. در قریه دشه از توابع اورامان متولد شد. در كودكى به علت نداشتن پدر به امر تحصیل التفات نكرد، تا اینكه كه در پانزده سالگى تحت تربیت محمد بهاءالدین عثمانى نقش‏بندى كه از شاگردان پدرش بود قرار گرفت. ابتدا در سنندج تحصیل كرد و پس از آن در نودشه نزد ملا احمد نودشى و مدتى نیز در اربل نزد حاج عمر افندى تلمذ كرد، تا سرانجام در سال 1300 ق موفق به دریافت اجازه شد. از آن پس مدتى در قریه گلپ عراق و روستاى زادگاهش تدریس كرد و سپس در سنندج در مسجد امامزاده پیر عمر و در مدرسه‏ى دارالاحسان به این مهم پرداخت. ملا عبداللَّه شعر را نیز نیكو مى‏سرود. در سنندج درگذشت و در بالا تپه شیخ محمد صادق دفن شد. از آثار وى: كتابى «در فرایض و موارث»، به فارسى؛ «ابكریه»، در نحو به فارسى؛ «رساله‏اى در اثبات نبوت حضرت محمد (ص)»، با دلایل عقلى به عربى؛ «رساله‏اى در علم كلام و عقاید»؛ «عقیده»، به گویش كردى اورامى.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ مشاهیر كرد (163 -161 /2)، زندگینامه‏ى رجال و مشاهیر (226 -224 /3).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دعویدار قمی، رکن‏الدین محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 7 )

(س ششم و هفتم ق)، فقیه و شاعر، متخلص به دعوى. معروف به ملك‏الشعراء، نسب وى به سه پشت به دعویدار قمى مى‏رسد. در قم متولد شد و در بدایت حال تصدى مقام شرعى در همان شهر داشت وى از مفتیان زمان خود بوده و به شاعرى و ستایشگرى بزرگان زمان خود مشغول بود. وى علاوه بر مدح آخرین پادشاه باوندى در تبریز مدتى مدح اتابكان آن سامان گفت. ركن‏الدین با كمال‏الدین اسماعیل رابطه ادبى داشته و قصیده لامیه را در سى و شش بیت در مدح او سروده و بدو فرستاده، كمال نیز پاسخ گفته، همچنین نوشته‏اند كه با اثیرالدین اومانى نیز مكاتبه و مشاعره داشته است. دعوى شاعرى ذو لسانین بود كه در نظم و نثر عربى و فارسى قدرتى تمام داشت. آثار وى: «دیوان» شعر.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (1253 -1250 /3)، تاریخ ادبیات در ایران (352 -346 /3)، تاریخ نظم و نثر (172)، تذكره‏ى روز روشن (261)، دیوان ركن‏الدین دعویدار قمى (مقدمه/ 39 -7)، الذریعه (383 -382 ،327 /9)، ریاض العلماء (106/5)، سرآمدان فرهنگ (400 -399 /1)، فرهنگ سخنوران (394)، فهرست منتجب‏الدین (185)، مجمع الفصحا (680/2).

فعالیتها: • شعر • فقه

[Bauokstoney]

دقاق نیشابوری، ابوعلی حسن

( ملیت: ایرانی قرن: 4 )

(وف 412/405 ق)، عالم، عارف، مفسر، واعظ و شاعر. در نیشابور به دنیا آمد و همان جا نشو و نما یافت. از اكابر عرفا و جامع اصول شریعت و فنون طریقت به شمار مى‏رفت. در بیان احادیث و اخبار دستى توانا داشت و در تفسیر و تاویل آیات بصیر و بینا بود. از كثرت شوق و ذوق و درد و گریه كه داشته او را شیخ نوحه‏گر مى‏گفتند. كلمات معروفه‏اى نیز از وى به یادگار مانده است. گویند خواجه عبداللَّه انصارى مناجات مشهور خود را از كلمات این عارف ربانى اقتباس نموده است. ابوالقاسم عبدالكریم قشیرى داماد و شاگرد وى بود. دقاق در نیشابور وفات یافت و او در مدسه‏ى خو در سمت قبله‏ى كهن دز دفن كردند. از آثار وى: «تاویل بعضى از آیات قرآنیه»؛ «خلافت»؛ «زهد»؛ «مواعظ»، كه بر سیصد و شصت مجلس مشتمل مى‏باشد؛ «كتاب الضحایا».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (24)، تاریخ نیشابور (226 ،225)، ترجمه‏ى رساله‏ى قشیریه (مقدمه، 29)، ریحانه (223 -222 /2)، طبقات الصوفیه هروى (631 -630)، كشف الظنون (1434)، الكنى و الالقاب (229/2)، مجمل فصیحى (ذیل/ سال 406)، معجم المؤلفین (261/3)، نفحات الانس (299 -297)، وفیات الاعیان (208 ،207 ،206 /3)، هدیه الاحباب (135)، هفت اقلیم (225/2).

فعالیتها: • تبلیغ • شعر • عرفان • قرآن

[Bauokstoney]

دقاقی بلیانی، معین‏الدین

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 979 ق)، صوفى و شاعر، متخلص به معین. وى پدر تقى‏الدین اوحدى مولف تذكره «عرفات العاشقین» است. در قزوین در خدمت شاه طهماسب صفوى بود. از آنجا به شیراز رفت و پس از چندى به هندوستان مهاجرت كرد و در دكن مقیم شد تا درگذشت. وى از غزلسرایان توانمند روزگار خود بود. از آثار وى: «دیوان» اشعار.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (660)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (491/4)، الذریعه (1076/9)، ریحانه (349/5)، صبح گلشن (433)، فرهنگ سخنوران (863 -862).

فعالیتها: • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

دقایقی مروزی، شمس‏الدین محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 6 )

(س ششم ق)، شاعر، ادیب. گویند در موعظه و تذكیر حقایق و دقایق بى‏نظیر و مداح خواجه عمید فخرالدین حمید بود و طبع عالى داشته و لواى فصاحت و بلاغت مى‏افراشته. از جمله آثارش: «حنین الاوطان»؛ «بختیار نامه» را به او نسبت مى‏دهند؛ «سندباد نامه» نیز كه دو تهذیب دارد یكى از وى است دیگرى از ظهیرى سمرقندى.[1] مروزى، شمس‏الدین محمد بن على، عالم و واعظ و شاعر اواخر قرن ششم ه. وى تا پایان قرن مذكور زنده بود. و هم اوست كه سندباد نامه را به نثرى مصنوع و مزین تحریر كرده.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] تاریخ ادبیات در ایران (1002/2)، الذریعه (327/9)، لباب الالباب (215 -212 /1)، مؤلفین كتب چاپى (472/5)، مجمع الفصحا (647/2)، هفت اقلیم (13/2).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر

[Bauokstoney]

دقیقی مروزی، ابومنصور محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 4 )

(تو ح 320، وف 370 -367 ق)، شاعر. در مولد او اختلاف است. عوفى او را طوسى و برخى بلخى و گروهى سمرقندى مى‏خوانند. او از شاعران عصر سامانى است و مدتى در خدمت امیر ابوالمظفر چغانى زیست و او را مدح مى‏گفت. دقیقى پیش از فردوسى شروع به نظم شاهنامه كرده بود. اما هنوز هزار بیت از شاهنامه را نسروده بود كه به دست غلامى كشته شد. برخى به اشتباه سال قتل وى را 341 ق دانسته‏اند. وى در سرون انواع شعر بویژه مدیحه و حماسه استاد بود. آثار وى: «گشتاسب نامه» قسمتى از شاهنامه كه در شرح سلطنت گشتاسب و ظهور زرتشت و جنگ مذهبى میان گشتاسب و ارجاسب تورانى است و «دیوان» اشعار.[1] ابومنصور محمد بن احمد از شاعران عهد سامانى (مق. حدود 369 -367 ه.ق.) و دومین گوینده‏اى است كه به نظم شاهنامه قیام كرده. وى در اواسط نیمه اول قرن چهارم متولد شده. دقیقى بر دین زردتشتى بود، و در جوانى به دست غلام خود به قتل رسید. او شاهان سامانى و امراى چغانى را مدح مى‏گفته. از وى قصاید و غزلها و قطعات و ابیات پراكنده‏اى در تذكره‏ها نقل شده. قصاید و غزلیاتش دال بر استادى و مهارت اوست اما مهمترین اثر او گشتاسپ‏نامه (ه.م.) است یعنى قسمتى از شاهنامه در شرح سلطنت گشتاسپ و ظهور زردشت و جنگ دینى میان گشتاسپ و ارجاسپ. ورود دقیقى در انواع مختلف شعر و قدرتى كه در همه ابواب نشان داده دلیل آشكارى است بر فصاحت كلام و روانى طبع و قوت بیان و ذهن او. تغزلات بدیع و غزلهاى لطیف و مدایح عالى و اوصاف رایع او با معانى باریك و مضامین تازه و دل‏انگیزى كه در همه آنها به كار برده به شعر او دلاویزى و رونق و جلاى خاص مى‏بخشد و بیهوده نیست كه فردوسى او را به «گشادگى زبان» و «سخن گفتن خوب» و «روانى طبع» وصف مى‏كند. وى مخصوصا قصاید مدحى را كمال بخشید. بعضى از قصاید او بعدها چند بار مورد استقبال شعراى استاد قرار گرفته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] با كاروان حله (34 -19)، پیشاهنگان شعر فارسى (117 -99)، تاریخ ادبى ایران، براون (673 -669 /1)، تاریخ ادبیات در ایران (419 -408 /1)، تاریخ گزیده (731 -730)، تذكره‏ى روز روشن (261)، دایرةالمعارف فارسى (983/1)، الذریعه (327/9)، ریحانه (225 -224 /2)، سخن و سخنوران (35 -28)، شخصیتهاى نامى (196 -195)، فرهنگ ادبیات فارسى (212 -211)، لغت نامه (ذیل/ دقیقى)، مؤلفین كتب چاپى (284 -283 /5)، مجالس النفائس (335 -334)، مجمع الفصحا (646 -641 /2)، هفت اقلیم (402 -401 /3).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دل آرتیمانی، میرقاسم، هاشم

( ملیت: ایرانی قرن: 12 )

(س دوازدهم ق)، شاعر، متخلص به دل. وى از سادات آرتیمان اطراف همدان است كه در محاصره اصفهان بوسیله افاغنه كشته شد. وى شاگرد شیخ محمدعلى حزین لاهیجى بود در «تذكره‏ى روز روشن» اسم او محمدهاشم آمده و گفته شد كه فرزند رضى آرتیمانى نوه ابراهیم ادهم است. از او است: قفس در هم شكن تا خویش را در لامكان بینى برآ از دام تا خود را هماى پر فشان بینى

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (262 -261)، تذكره المعاصرین (199)، الذریعه (1287 ،328 /9)، صبح گلشن (164).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دلسوز تبریزی، محمد امین

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(س سیزدهم ق)، شاعر. ملقب به استاد. در تبریز متولد شد و در همان شهر نشو و نما یافت. میرزا سروش و میرزا مظهر از شاگردان وى بودند. محمد امین به دو زبان فارسى و تركى شعر مى‏سرود. از آثار وى «دیوان» مشتمل بر اشعار تركى و فارسى.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: دانشمندان آذربایجان (151)، الذریعه (992 ،328 /9)، ریحانه (227 -226 /2)، فرهنگ سخنوران (342)، مؤلفین كتب چاپى (688/1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دلگیر آذربایجانی، محمد عطار

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1282 ق)، شاعر. از اهالى آذربایجان است در ناخوشى وبا از دنیا رفت. در قله اخى سعدالدین دفن است. وى داراى «دیوان» شعر است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (328/9)، دانشمندان آذربایجان (151).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دلیل ایروانی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(ز 1238 ق)، شاعر. وى از معاصران فتحعلى‏شاه بود. قصیده‏اى در مدح او ساخته و در آخر آن به تعمیر مسجد ایروان اشاره نموده است. وى داراى «دیوان» شعر است. از اوست: دلیل از بحر تاریخش رقم زد از ایشان مسجد نیكوست برپا

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (329 -328 /9)، دانشمندان آذربایجان (151).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دنیای خراسانی، طاهره

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1388 -1324 ق)، شاعر، متخلص به دنیا. در شهر مشهد به دنیا آمد و در همان شهر به فراگرفتن دانش پرداخت. در تاریخ و ادبیات فارسى و تازى كار كرد و بیشتر روزگار خود را به بررسى نوشته‏ى بزرگان گذراند. وى در آغاز جوانى ازدواج كرد. دو هزار بیت شعر سروده ولى «دیوان» وى به چاپ نرسیده است. در شعر از شیوه‏ى عراقى پیروى مى‏كرد. شعرهایش بیشتر در قالب قصیده، چامه‏سرایى و مثنوى بوده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: زنان سخنور (197 -195 /1)، صد سال شعر خراسان (243 -242).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دهخدا، ابوالمعالی

( ملیت: ایرانی قرن: 6 )

(وف 541 ق)، شاعر. وى شاعرى است جامع علوم معقول و منقول و شیعه مذهب و از فضلاى عراق كه معاصر با نادرشاه و حكیم سنایى و مختارى غزنوى بود. نظامى عروضى و عوفى وى رادر ردیف شاعران سلجوقى ذكر كرده‏اند. و صاحب «مجمع الفصحا» او را مداح غیاث‏الدین مسعود بن ملكشاه دانسته است. وى از استادان معروف عهد خویش بود و بعد از خود میان ناقدان بزرگ شهرت داشته است. مرحوم اقبال آشتیانى وى را همان ابوالمعالى نحاس اصفهانى (وف 512)، معاصر الب‏ارسلان و ملكشاه دانسته است، با توجه به اینكه در تذكره‏ها ابیاتى را به هر دو نسبت داده‏اند و شیوه‏ى شاعرى هر دو را یكى دانسته‏اند این گمان مى‏رود كه وى همان دهخدا رازى باشد. ولى اكثر منابع این دو را جداى از هم آورده‏اند و بعید به نظر مى رسد كه این دو یكى باشند. از وى «دیوان» اشعارى بر جاى مانده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ ادبیات در ایران (604 -600 /2)، الذریعه (333 -332 /50 -49/9)، لباب الالباب (228/2)، لغت نامه (ذیل/ ابوالمعالى)، مجمع الفصحا (199 -195 /1)، هفت اقلیم (42 -39 /3).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دهخدا، علی‏اکبر

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1334 -1258 ش)، روزنامه‏نگار، شاعر، محقق، مترجم، مصحح و فرهنگ‏نویس. معروف به دخو. در خانواده‏ى قزوینى‏الاصل در تهران دیده به جهان گشود. تحصیلات قدیمى را نزد شیخ غلامحسین بروجردى آموخت و پس از آن وارد مدرسه‏ى عالى علوم سیاسى تهران شد و مبانى علوم جدید و زبان فرانسه را در آن جا فراگرفت و ضمنا از محضر درس شیخ هادى نجم‏آبادى نیز بهره برد. در 1282 ش به همراه معاون‏الدوله‏ى غفارى، وزیر مختار ایران در كشورهاى بالكان، به اروپا رفت و طى دو سال اقامت در وین ضمن تحصیل دانشهاى جدید، زبان فرانسه‏ى خود را تكمیل كرد و در همان روزهاى آغازین جنبش مشروطه به ایران بازگشت و در انتشار روزنامه «صور اسرافیل» را با میرزا جهانگیر خان شیرازى همكارى كرد و مقالات خودرا تحت عنوان «چرند و پرند» با نامهاى مستعار؛ دخو، خرمگس، سگ حسن دله غلام گدا چاپ مى‏كرد. دهخدا پس از واقعه به توپ بستن مجلس به استانبول گریخت و از آنجا به اروپا رفت و در سویس با كمك میرزا ابوالحسن خان پیرنیا، معاضدالسلطنه، روزنامه‏ى «صور اسرافیل» را از نو در شهر ایوردون دایر كرد كه پس از سه شماره تعطیل شد و وى به تركیه رفت و در استانبول به انجمن سعادت ایرانیان پیوست و در شمار نویسندگان مجله «سروش» درآمد. دهخدا پس از فتح تهران و اعاده‏ى اصول مشروطه، از تهران و كرمان به نمایندگى مجلس در دوره‏ى دوم انتخاب شد. وى در دوران جنگ جهانى اول حدود بیست و هشت ماه در یكى از قراى چهارمحال بختیارى منزوى بود و پس از پایان جنگ به تهران آمد و از آن پس از كارهاى سیاسى دست شست و مشاغل مختلفى چون ریاست دفتر وزارت فرهنگ، ریاست مدرسه‏ى علوم سیاسى تهران، ریاست تفتیش وزارت دادگسترى را عهده‏دار شد. دهخدا پس از قضایاى شهریور 1320 ش و بركنارى رضاشاه، تا پایان عمر به مطالعه و تحقیق و تالیف مشغول شد و از كارهاى سیاسى كناره گرفت. وى در تهران درگذشت و جنازه‏اش به شهر رى منتقل شد و در ابن‏بابویه دفن گردید. مهمترین آثار او عبارتند از: مقالات «چرند و پرند»؛ «امثال و حكم»؛ «جریده‏ى سروش»؛ «لغت نامه»؛ «دیوان»، شعر؛ تصحیح «دیوان» سیدحسن غزنوى؛ «شرح حال و آثار ابوریحان بیرونى»؛ «روح القوانین»؛ ترجمه؛ «عظمت و انحطاط رومیان»، ترجمه.[1] (بخش 1) على‏اكبر ابن خانبابا (خان)، دانشمند و لغوى و نویسنده معروف (و. تهران حدود 1297 ه.ق.- ف. 1357 ه.ق./ 1334 ه.ش.) وى نزد شیخ غلامحسین بروجردى به آموختن علوم ادبى پرداخت، وسپس در مدرسه سیاسى مشغول تحصیل شد. چون منزل او در جوار منزل آیةاللَّه حاج شیخ هادى نجم‏آبادى بود، دهخدا از این حسن جوار استفاده كامل میبرد و با وجود حداثت سن از محضر آن بزرگوار بهره‏مند مى‏گشت. وى در همین ایام به فراگرفتن زبان فرانسوى اشتغال ورزید. بعدها معاون‏الدوله غفارى او را با خود به اروپا برد، و وى دو سال در اروپا و بیشتر در وینه پایتخت اتریش اقامت داشت. در این مدت زبان فرانسوى و معلومات جدید را تكمیل كرد. مراجعت دهخدا به ایران مقارن با آغاز مشروطیت بود.او با همكارى «جهانگیرخان» و «قاسم خان» روزنامه «صور اسرافیل» را منتشر كرد. جذاب‏ترین قسمت آن روزنامه ستون فكاهى بود كه به عنوان «چرند و پرند» به قلم استاد و با امضاى «دخو» نوشته مى‏شد، و سبك نگارش آن در ادب فارسى بى‏سابقه بود، و مكتبى جدید را در عالم روزنامه‏نگارى ایران و نثر فارسى پدید آورد. دهخدا مطالب انتقادى و سیاسى را با روش فكاهى در طى آن مقالات منتشر مى‏كرد. پس از تعطیل مجلس شوراى ملى در دوره محمدعلى شاه، دهخدا را با جمعى از آزادیخواهان به اروپا تبعید كردند. دهخدا درپاریس با علامه محمد قزوینى معاشر بود. سپس به سوئیس رفت و در «ایوردون» سوئیس نیز سه شماره از صور اسرافیل را منتشر ساخت، و از آنجا به استانبول رفت و با مساعدت تنى چند از ایرانیان كه در تركیه بودند روزنامه‏اى به نام «سروش» به زبان فارسى انتشار داد كه حدود 15 شماره منتشر شد. پس از آنكه مجاهدان تهران را فتح نمودند و محمدعلى شاه خلع گردید، دهخدا از تهران و كرمان به نمایندگى مجلس شوراى ملى انتخاب شد و با استدعاى احرار و سران مشروطیت از عثمانى به ایران باز آمد و به مجلس شوراى ملى رفت. در دوران جنگ بین‏المللى اول دهخدا در یكى از قراى «چهار محال» بختیارى منزوى بود و پس از جنگ به تهران بازگشته از كارهاى سیاسى كناره گرفت و به خدمات علمى و فرهنگى مشغول شد و بالاخره تا پایان حیات بیشتر به مطالعه و تحقیق و تحریر مصنفات خویش اشتغال داشت. وى در تهران درگذشت و مدفن او ابن بابویه است از آثار اوست: ترجمه عظمت و انحطاط رومیان، ترجمه روح القوانین، فرهنگ فرانسه به فارسى، تصحیح یوسف و زلیخا، تصحیح دیوان حافظ، تصحیح دیوان منوچهرى، پندها و كلمات قصار (هیچیك از این كتب منتشر نشده). امثال و حكم (4 جلد، سه بار چاپ شده)، مجموعه اشعار دهخدا، لغت‏نامه دهخدا (دائرةالمعارف فارسى) (لغت‏نامه). دانشمند و محقق و نویسنده و روزنامه‏نگار، فرزند خانباباخان از ملاكین قزوین است. در 1258 ش در تهران متولد شد. تحصیلات خود را از پنج سالگى شروع كرد و به علوم ادبى و ادبیات عربى و فقه و اصول و ریاضیات قدیم و حكمت تا حدى بصیرت یافت، سپس وارد مدرسه‏ى علوم سیاسى شد و آن مدرسه را به اتمام رسانید و مدتى نیز نزد آشیخ هادى نجم‏آبادى مجتهد معروف درس خواند. دهخدا قبل از مشروطیت به اتفاق معاون‏الدوله غفارى به اروپا رفت و چند سال در وین اقامت گزید. در این مدت به آموختن زبانهاى خارجى و تكمیل معلومات خود پرداخت. در اوایل مشروطیت به ایران آمد و با كمك دو تن از دوستان خود به نام قاسم تبریزى و جهانگیرخان شیرازى، روزنامه‏ى معروف صوراسرافیل را انتشار داد و مقالات دهخدا در آن روزنامه تحت عنوان «چرند و پرند» و با امضاى «دخو» سر و صداى زیادى ایجاد كرد و سبك جدیدى در ادبیات فارسى ایجاد شد. دهخدا مطالب سیاسى و جدى را غالبا با عنوان فكاهى در روزنامه انتشار مى‏داد. بعد از تعطیل مجلس اول، دهخدا و جمعى از آزادیخواهان به اروپا تبعید شدند. در اروپا با كمك عده‏اى از آزادیخواهان چند شماره روزنامه‏ى صوراسرافیل را انتشار داد. بعد به تركیه رفت و در آنجا روزنامه‏ى سروش را منتشر نمود. بعد از فتح تهران و سقوط محمدعلى شاه، به تهران آمد و در دوره‏ى دوم مجلس از طرف مردم تهران و كرمان به وكالت مجلس انتخاب گردید. بعد از خاتمه‏ى مجلس، سیایست را رها كرد. و به ریاست مدرسه‏ى عالى علوم سیاسى منصوب شد و سالها ریاست آن مدرسه را عهده‏دار بود. در سال 1313 كه دانشگاه تهران تشكیل یافت، دهخدا به ریاست دانشكده‏ى حقوق و علوم سیاسى و اقتصادى برگزیده شد و تا شهریور 1320 در آن سمت مستقر بود. خیلى از رجال و سیاستمداران ایران از شاگردان دهخدا بودند. دهخدا تالیفات متعددى دارد كه برخى انتشار یافته است. از جمله تالیفات انتشار یافته‏ى او امثال و حكم در چهار مجلد است. دیگر از كارهاى علمى و ادبى او تصحیح دیوان منوچهرى و تصحیح دیوان حافظ و فرهنگ فرانسه به فارسى است. ولى شاهكار خدمات فرهنگى او لغتنامه است كه تا ابد نام او را جاویدان خواهد ساخت. لغتنامه فرهنگ جامعى است از لغات فارسى و عربى و اروپائى مستعمل در فارسى و اعلام كه نتیجه‏ى كوشش و تلاش پنجاه ساله‏ى علامه دهخدا است. قریب سه میلیون لغت از روى متون معتبر اساتید نظم و نثر فارسى و عربى در رشته‏هاى تاریخ، جغرافیا، طب، هیئت، نجوم، ریاضى، حكمت و كلام و غیره فراهم گردیده است. مجلس شوراى ملى در سال 1324 ماده‏ى واحده‏اى به تصویب رسانید و نام لغتنامه را به نام دهخدا تصویب نمود و چاپ آن را مجلس شوراى ملى عهده‏دار گردید. در این مجلدات، علاوه بر معانى لغات از نظم و نثر متقدمان شواهدى نیز عرضه شده است. در لغتنامه یك دوره مفصل از دستور زبان فارسى آمده است. علامه دهخدا گاهى شعر مى‏سرود و دیوانى از اشعار وى منتشر شده است. وفات او در اسل 1334 ش اتفاق افتاد و براى اتمام كارهاى علمى او سازمانى به نام سازمان لغتنامه‏ى دهخدا تاسیس شد. كوشش و تلاش او تاكنون بى‏سابقه بوده است. علامه دهخدا با وجودى كه سالها دور از ---------- به كار عظیم تحقیقى خود اشتغال داشت، مع‏الوصف در دوران نخست‏وزیرى دكتر مصدق و جریان ملى شدن نفت او را یارى و معاونت نمود و قدما و قلما نهضت ملى را تقویت مى‏كرد. در همان ایام در بین مردم این مسئله قوت گرفته بود كه اگر رژیم ایران به جمهوریت تبدیل شود هیچ‏كس بهتر و شایسته‏تر براى ریاست جمهورى از دهخدا نیست. بعد از كودتاى 28 مرداد، دهخدا مورد بغض و كینه قرار گرفت. به هنگام مرگ دستور داده شده بود از او تجلیل نشود. خدمات دهخدا چه به مشروطیت و چه به ادبیات فارسى قابل ستایش بسیار است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] از نیما تا روزگار ما (137 -129)، با كاروان حله (403 -385)، تاریخ ادبیات ایران، براون (52 -50 /4)، تاریخ ادبیات ایران، دوره‏ى بازگشت (267 -264 /1)، تاریخ جراید (147 -146 /3)، چشمه‏ى روشن (467 -460)، چون سبوى تشنه (54 -47)، دایرةالمعارف فارسى (2497/2)، دهخداى شاعر، الذریعه (333/9)، ریحانه (242 -240 /2)، زندگینامه‏ى رجال و مشاهیر (253 -244 /3)، سرآمدان فرهنگ (358 -356 /1)، سخنوران نامى معاصر (1383 -1379 /2)، شرح حال رجال (430 -429 /2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 1591 -1589 /14)، فرهنگ ادبیات فارسى (216 -215)، گلزار معانى (271 -264)، لغت نامه (مقدمه/ 418 -379)، مؤلفین كتب چاپى (515 -508 /4)، مستدركات اعیان (115 -113 /1).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • روزنامه نگاری • ---------- • شعر • محقق • نویسندگی

[Bauokstoney]

دهدار شیرازی، احمد فانی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 1016/1010 ق) ادیب، صوفى و شاعر. در شیراز ولادت یافت و نزد شاه فتح‏اللَّه شیرازى تحصیل كرد. وى پس از چندى به هندوستان رفت و در دكن و در دربار احمد نگر نزد حاكمان آنجا تقرب یافت و در آنجا از مریدان شیخ حسن نجفى شد و در تصوف به درجه‏ى كمال رسید. مدتى نیز در آن سامان حكومت یافت و سرانجام در سورات درگذشت. از آثار وى: «شرح گلشن راز»؛ «شرح فصل الخطاب»؛ حواشى بر «نفات الانس» و «دیوان» اشعار.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (656 -655)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (212 -211/1)، الذریعه (359/9).

فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر • عرفان

[Bauokstoney]

دهدار شیرازی، معین‏الدین، ابومحمد

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 1016 ق)، ریاضى‏دان، نویسنده و شاعر حروفى، متخلص به عیانى. ملقب به دهدار. وى از دانشمندان روزگار خود بود كه تالیفات بسیار در فنون مختلف به زبان عربى و فارسى داشت. وى در حافظیه به خاك سپرده شد. از آن جمله: «مفاتیح الاستخراج»؛ «زیده الالواح»، در جفر؛ «ایجاز مفاتیح الاعجاز»، در شرح گلشن راز؛ «رساله‏اى در بیان شرف و فضیلت انسان»؛ «اسرار الحروف»؛ «جواهر الاسرار»؛ «دیوان» شعر؛ نفایس الارقام»؛ «كواكب الثواقب»؛ «كنز الرموز»؛ «مفاتیح المخالیق»؛ «خلاصه الترجمان».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آثار عجم (464)، تاریخ نظم و نثر (397)، الذریعه (777/9 ،262 ،68 -67 /5)، ریحانه (242/2)، طبقات اعلام الشیعه (س 238/10)، لغت نامه (ذیل/ دهدار)، مؤلفین كتب چاپى (792 -791 /5).

فعالیتها: • ریاضیات و هندسه • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

دهقان رشتی، اسماعیل

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1325 -1265 ش)، شاعر. در رشت متولد شد تحصیلات مقدماتى را در همان شهر انجام داد. در جوانى با پدر خود به عتبات رفته و مدت پنج سال در بغداد ماند و در طى این مدتب به زبان انگلیسى آشنا شد. پس از آن به ایران بازگشت و به بهار علیشاه گروید و تا پایان عمر به طریقه‏ى او باقى ماند. از وى «دیوان» شعرى به جاى مانده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (333/9)، مؤلفین كتب چاپى (591/1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دهقان سامانی، ابوالفتح

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(1326 -1240/1265 ق)، شاعر. ملقب به سیف‏الشعراء. در قریه‏ى سامان از توابع شمال غربى جهارمحال و بختیارى متولد شد و در اصفهان در مدرسه‏ى صدر نزد ملا محمد كاشى و شیخ حسن شیرازى تحصیل علوم ادبى و دینى كرد. از آثار وى: «هزار دستان» ترجمه منظوم؛ «الف اللیله و لیله» كه آن را به تشویق سلیمان خان شیرازى و شیخ محمدحسین خوانسارى به نظم درآورد. «شكرستان» كه همان «دیوان» اشعار اوست مشتمل بر انواع شعر فارسى؛ «بستان نامه» در بحر متقارب و احوال حضرت داوود و سلیمان.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: حدیقه الشعراء (632 -627 /1)، الذریعه (218/215 -214/14 ،333/9)، ریحانه (243/2)، فرهنگ سخنوران (344 -343)، مؤلفین كتب چاپى (198 -197 /1)، مكارم الآثار (1655 -1652 /5)، یادگار (س 3، ش 6 و 7، ص 56).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دهقان، ایرج

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

دكتر ایرج دهقان به سال 1304 خورشیدى در ملایر متولد شد و در سال 1328 خورشیدى از دانشكده ادبیات موفق به اخذ لیسانس گردید. وى دوره دكتراى ادبیات فارسى را به پایان برد و در خدمت وزارت آموزش و پرورش درآمد و دبیر ادبیات دبیرستان‏هاى تهران گردید، كه نگارنده خود یكى از شاگردان این شاعر و معلم خوب در سال‏هاى 1331 -1332 در دبیرستان مروى بوده‏ام. «گذشت» شكست عهد من و گفت: هرچه بود گذشت بگریه گفتمش: آرى، ولى چه زود گذشت بهار بود و تو بودى و عشق بود و امید بهار رفت و تو رفتى و هرچه بود گذشت شبى بعمرم گرم خوش گذشت، آن شب بود كه در كنارم تو با نغمه و سرود گذشت چه خاطرات خوشى در دلم بجاى گذاشت شبى كه با تو مرا در كنار رود گذاشت گشود بس گره آن شب، ز كار بسته‏ى ما صبا، چو از بر آن زلف مشگ سود گذشت غمین مباش و میندیش از این سفر كه تو را اگر چه بر دل نازك غمى فزوده، گذشت «آهنگ یاد گذشته» بند اول: یاد گذشته زند چو به جان شررم دل طپد از غم و حسرت آن ببرم در غم تو تو نبود ز جهان خبرم در غم تو نبود ز جهان خبرم اى یار زیبا، بشنو سخن‏ها، از لب بسته من از راه یارى، خبر چه دارى، از دل خسته من آه از تو صیاد- كى آیدت یاد- بال شكسته من مهرم گسستى- آخر نبستى- مهر گسسته من از نگاهى تازه كن روان من از نو افكن آتشى به جان من اى نازنین نمى‏روى از نظرم ز همه بگسستم دل بر تو بستم دل بر تو بستم دل بر تو بستم اى نازنین نمى‏روى از نظرم ز همه گسستم دل بر تو بستم دل بر تو بستم دل بر تو بستم یار بند دوم: یا بدلت ز وفا نبود اثرى یا كه ز حال منت نبود خبرى از غم تو همه شب من و چشم ترى از غم تو همه شب من و چشم ترى صبرم ربودى دردم فزودى اى گل باغ جنان آرام جانم سوز دارانم جدا تو سرو روان دارم همه شب جان بى‏تو بر لب اى بفداى تو جان تا كى نگارا قهر تو با ما مهر تو باد گران تا تو رفتى ز پیش دو دیده‏ام روى خوشى ز جهان ندیده‏ام اى نازنین به حال زارم نظرى ز همه بگسستم دل بر تو بستم دل بر تو بستم دل بر تو بستم اى نازنین به حال زارم نظرى ز همه بگسستم دل بر تو بستم دل بر تو بستم دل بر تو بستم یار «گل پامچال» بند اول: برجو كناران- برجو كناران- بهار آمد- بهار آمد گل ببار آمد- گل ببار آمد بخوان بلبل- بخوان بلبل در كنار گل- در كنار گل خوش بیاد یاران خوش بیاد یاران خوشا فصل بهاران كنار جویباران دمى با گلعذاران میان لاله‏رویان چه خوش بارد از هوا- روى سبزه‏ها- دانه دانه باران چه خوش بارد از هوا- روى سبزه‏ها- دانه دانه باران بند دوم: نگار من- نگار من نوبهار من- نوبهار من بنشین كنارم بنشین كنارم بیا چون گل- بیا چون گل در كنار من- در كنار من- اى درخت بهارم- اى درخت بهارم بیا زیبا نگارم- بیا اى نوبهارم- چو گل بنشین كنارم- كه خندد گل ز خارم چو خوش بارد از هوا- روى سبزه‏ها- دانه دانه باران چو خوش بارد از هوا- روى سبزه‏ها- دانه دانه باران «گل پامچال» به زبان محلى: بند اول: گل پامچال- گل پامچال- بیرون بیا- بیرون بیا فصل بهار آى- فصل بهار آى شوكوفان- شوكوفان- غنچه واكودن- غنچه واكودن بلبل سر دار آى- بلبل سر دار آى عزیز فصل بهار آى- الان موقع كار آى تى چشمان گوشه‏دار آى تى ره خال مزه‏دار آى بدین مى حال و زار آى وریز كاول او سانیم- دانه واشانیم- امى تو بیجار آى وریز كاول اوسانیم- دانه واشانیم امى تو بیجار آى بند دوم: مهتاب شبان- متهاب شبان آیمه آئیم- آیمه آئیم آئیم تى كوتى‏ور- مى جان دلبر ترا قربون- ترا قربون تى چم حیران- تى چم حیران تى بلایمه سر- تى بلایمه سر بشم قربان دلبر- بلا گردان دلبر- مى هم پیمان دلبر- مى‏دیل مى جان دلبر مى عزیز جان مى یار آى وریز كاول اوسانیم- دانه واشانیم- امى توم بیجار آى وریز كاول اوسانیم- دانه واشانیم امى توم بیجار آى

برگرفته از کتاب: مردان موسیقی سنتی و نوین ایران (جلد سوم)

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دهقانی تفتی، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(تو 1341 ق)، شاعر، متخلص به دهقان. وى در قصبه تفت یزد متولد شد. در یازده سالگى به هند رفت و در بمبئى در دبستان ایرانیان مشغول تحصیل شد. پس از اتمام تحصلات ابتدایى به تحصیل انگلیسى تا درجه‏ى دیپلم ادامه داد و در ساعات فراغت به تصحیل علوم عربى، حدیث، تفسیر، منطق و بیان نزد علماى ایرانى، عراقى و هندى پرداخت. از استادان وى، حجةالاسلام حاج سید حسن اصفهانى نجفى و حاج شیخ مصطفى الهى یزدى‏اند. وى طبع شعر داشته و اشعار زیادى در مناقب اهل‏بیت و بزرگان دین سروده است. وى در سال 1374 ق به حج مشرف شد. همچنین موسسه‏اى به نام دربار حسینى تاسیس نمود. دهقانى عضو انجمن فتوت و تحویدار آن بود. در علم طب هم دستى داشت و بعضى اوقات بیماران را دوا و درمان مى‏كرد و چند گواهینامه‏ى معتبر در این فن دریافت داشته است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى سخنوران یزد (533 -525).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دهلوی، امیرخسرو، ناصرالدین ابوالحسن

( ملیت: ایرانی قرن: 8 )

(725 -651 ق)، عارف، شاعر و موسیقیدان. از امراى قبیله‏ى لاچین از تركان ختایى ماوراءالنهر ساكن كش بود. پدرش در روزگار حمله و استیلاى مغول به هندوستان رفت، و به خدمت شمس‏الدین التتمش رسید و در سلك امراى او درآمد و مدتى سمت امیرالامرائى یافت. در قصبه‏ى پیتالى ساكن شد و با دختر عمادالملك ازدواج نمود. در كودكى امیر خسرو به شرف دستبوس نظام‏الدین محمد دهلوى معروف به «نظام اولیاء» از كبار مشایخ چشتیه رفت و از آن پس تا پایان حیات ارادت خود را نسبت به آن پیر حفظ كرد و خود در شمار بزرگان سلسله‏ى عرفاى چشتیه در آمد. امیرخسرو در خدمت سلطان المشایخ با خواجه حسن دهلوى شاعر معروف و ضیاءالدین بن رجب برنى مؤلف تاریخ «فیروز شاهى» آشنایى یافت. در همان حال به تعلّم علوم ظاهرى نیز سرگرم بود، و با بسیارى از علوم متداول زمان آشنا گشت. چون به حد رشد رسید به دربار غیاث‏الدین بلبن راه یافت و بعضى از امراء او مانند ملك چهجو را مدح گفت. سپس به خدمت پسر بزرگ غیاث‏الدین بلبن درآمد. وى بعد از فوت غیاث‏الدین بلبن در سال 686 ق ملازم درگاه معزالدین كیقباد و سپس مقرب درگاه جلال‏الدین فیروزشاه خلجى شد و مانند پدر و برادر خود در زمره‏ى امرا درآمد و عنوان «امیر» گرفت و به «امیرخسرو» اشتهار یافت. در دستگاه سلاطین دهلى یعنى ركن‏الدین ابراهیم، علاءالدین محمد، شهاب‏الدین عمر، قطب‏الدین مباركشاه و تغلق شاه مغزز و محترم بود. در سفر تغلق شاه به بنگاله همراه او بود و در بازگشت پس از آن كه شنید شیخ نظام‏الدین اولیاء درگذشته. ترك خدمت گفت و به دهلى رفت در جوار قبر مرشد خود مقیم شد. هرچه داشت به بینوایان بخشید و بعد از شش ماه درگذشت. و در جوار نظام‏اولیاء به خاك سپرده شد. امیر از بزرگترین شاعران ایرانى هندوستان بود و به همین جهت به او لقب سعدى هندوستان داده‏اند. وى علاوه بر اطلاعات وسیع از زبانهاى فارسى و تركى و عربى به زبان هندى آشنایى داشت و در موسیقى هندى و یارانى نیز ماهر و توانا بود. آثار وى: «دیوان» امیرخسرو شامل انواع مختلف شعِر مثنوى‏هاى. «پنج گنج» «ثمانیه‏ى خسرویه» مثنوى هشت‏گانه؛ «اعجاز خسروى» در فن انشاء؛ «خزاین الفتوح»، معروف به «تاریخ علایى».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: اعیان الشیعه (320/6)، با كاروان حله (267 -261)، تاریخ ادبیات در ایران (797 -771 /3)، تاریخ نظم و نثر (170)، تذكرة الشعراء (275 -265)، حبیب السیر (550/3)، دنباله‏ى جستجو در تصوف (219 -218)، الذریعه (27/23 ،107/19 ،218/12 ،293/9 ،287/8 ،259/7)، ریاض العارفین (71 -70)، ریحانه (179/1)، طرائق الحقائق (66 -65 /2)، طریقه چشتیه (142 -138)، لغت‏نامه (ذیل/ امیر خسرو دهلوى)، مجمع الفصحا (641 -638 /2)، مجمل فصیحى (ذیل/ سال 684)، نفحات الانس (608 -607)، هفت اقلیم (366 -358 /1).

فعالیتها: • شعر • عرفان • موسيقي

[Bauokstoney]

دهکردی، احمد

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

فرزند سید محمّد باقر. عالم عارف، معروف به رحمتعلیشاه حقّانى، از اقطاب سلسله خاكساریّه، ادیب و شاعر و مفسرّ. در اصفهان در خدمت آخوند ملا محمّد حسین دهكردى - دایى خود - و آخوند كاشى، و میرزا محمّد حسن نجفى، و برادر خود سید ابوالقاسم و دیگران تحصیل نموده، به نجف اشرف رفته، نزد آخوند خراسانى و جمعى تلمّذ نموده، در علوم شریعت و طریقت صاحب نظر شده. در حدود سال 1285 در شهر كرد متولّد، و در شب 12 جمادى الاولى سال 1339 در اصفهان وفات یافته، در محّله ی در كوشك در كوچه ی باغ حرم (خانه‏هاى حرم سلاطین آق قویونلو) در بقعه‏اى مخصوص مدفون گردید. كتب زیر از اوست: 1- آغاز حقیقت 2- برهان حقیقت نامه 3- رشحات رحمت 4- دیوان فنائى 5- مثنوى در شرح آیه نور 6- مثنوى در شرح سؤال كمیل بن زیاد از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در معنى حقیقت 7- منطق الطیر منظوم، در شرح هفت وادى؛ و غیره. از اشعار اوست: سلطنت خواهى اگر خدمت درویشان كن حكم بر خشك و تر از همّت درویشان كن خواهى از عارف باللَّه شوى بى شبهه طلب معرفت از صحبت درویشان كن به جهان خواهى اگر قبله حاجات شوى خویش را وقف ره حاجت درویشان كن صاحب عنوان در محلّه در كوشك، خانقاه داشته، و جمعى را هدایت و ارشاد نموده [!] و قبول از وفات، مریدان را به خواهر زاده خود حاج آقا رحیم دهكردى منوّر علیشاه سپرده است.

برگرفته از کتاب: دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد اول)

فعالیتها: • شعر • قرآن

[Bauokstoney]

دوانی، جلال‏الدین محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(830- ح 918/908 ق)، حیكم، فیلسوف، فقیه، متكلم، مفسر، قاضى و شاعر، متخلص به جلال و دوانى نیز فانى. معروف به علامه دوانى و مشهور به محقق دوانى. نسبش به محمد بن ابى‏بكر مى‏رسد. در دوان از قراى كازرون فارس متولد شد. ابدا نزد پدر دانش آموخت و سپس براى تكمیل معلومات خود به شیراز رفت و در خدمت ملا محى‏الدین انصارى (از اولاد سعد بن عباده صحابى) درآمد. دوانى مسافرتهایى به گیلان، كاشان، تبریز، عراق، مدینه و مكه داشت. در شیراز اقامت گزید و سالها در مدرسه‏ى بیگم به تدریس مشغول بود.بین او و امیر صدرالدین دشتكى شیرازى مناظرات و مباحثات حضورى و غیابى بسیار، در زمینه‏ى حكمت و كلام، جریان داشت و شاگردان وى بیشتر از شاگردان امیر صدرالدین دشتكى بودند. در دوران آق قویونلوها منصب قاضى القضاتى فارس را بر عهده داشت. علامه‏ى دوانى در همه‏ى علوم زمان خود تبحر داشت و شعر فارسى را نیز به خوبى مى‏سرود. وى ابتدا شافعى مذهب بود و بعد مذهب شیعه را برگزید، و سپس رساله‏اى به نام «نور الهدایه» نگاشت كه بر تشیع او تصریح دارد، و نیز حاشیه‏ى او بر «تجرید»، در جواب میر صدرالدین شیرازى در تفضیل ابوبكر بر على (ع)، موید تشیع اوست. او در این رباطه اشعارى نیز سروده است. دوانى صاحب بیش از صد تالیف به زبان عربى و فارسى در علوم مختلف بود كه برخى از آنها عبارت‏اند از: «انموذج العلوم»، محتوى مسایلى از هر علم؛ «اثبات الواجب القدیم»؛ «اثبات الواجب الجدید»؛ رساله در «افعال العباد»؛ شرح بر متن «تهذیب المنطق» تفتازانى؛ شرح بر «العقائد العضدیه»؛ حاشیه‏ى قدیمه و جدیده و اجد بر «شرح التجرید» فاضل قوشچى یا «طبقات الجلالیه»؛ «لوامع الاشراق فى مكارم الاخلاق» یا «اخلاق جلالى»؛ «التوحید»؛ تعلیقه بر «الانوار لعمل الابرار» اردبیلى، در فقه شافعى؛ «الجبر و الاختیار» یا «خلق الاعمال»؛ «التصوف و العرفان»؛ «تحفه‏ى روحانى»؛ تفسیر چندین آیه و سوره‏ى قرآن از جمله سوره‏ى «اخلاق» و «كافرون».[1] (منسوب به دوان) جلال‏الدین محمد بن سعد (یا سعدالدین) اسعد كازرونى، دانشمند و قاضى معروف. (و. دوان 830 ف. 908 ه.ق.). پدرش قاضى كازرون بود و دوانى بخش اول عمر خود را در آن شهر گذرانید و در مدرسه دارالایتام به تعلیم پرداخت. وى حكیمى متكلم و محقق است. از آثار اوست: اخلاق جلالى (علم اخلاق) اثبات الواجب الجدید، اثبات الواجب القدیم، افعال اللَّه تعالى انموذج علوم.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: [1] آثار عجم (325 -309)، احقاق الحق (124 -122 /3)، الاعلام (257/6)، اعیان الشعیه (12/9)، تاریخ ادبیات در ایران (100 -99 /4)، تاریخ نظم و نثر (267 -265)، تذكره‏ى روز روشن (175 -167)، الذریعه (57/25 ،147/15 ،199/9 ،82/5 ،206/2)، روضات الجنات (548 -541 /2)، ریحانه (236 -232 /2)، طبقات اعلام الشیعه (قرن 222 -220 /10)، كشف الظنون (2048 ،1893 ،1567 ،1144 ،1096 ،863 ،847 ،842 ،516 ،457 ،449 ،349 ،195 ،184)، لغت نامه (ذیل/ دوانى)، مجالس المومنین (229 -221 /2)، معجم المؤلفین (47/9)، هدیه الاحباب (136).

فعالیتها: • اخلاق و عرفان نظری • شعر • فقه • فلسفه - منطق • قرآن • قضاوت، حقوق، علوم ---------- • کلام، ادیان، مذاهب

[Bauokstoney]

دوایی سبزواری

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(قرن نهم ق)، شاعر. از شاعران تیمورى است كه صاحب «دیوان» غزلها و مقطعات و رباعیات و معمیات و مخمسات داشته. در «مجمع الخواص» آمده است كه از اهالى سبزوار و شخصى افتاده و خلیق است. از او است: مرغ دلم كه از همه خوبان رمیده بود صید تو گشته بود نگاهش نداشتى

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ ادبیات در ایران (457/4)، الذریعه (329/9)، فرهنگ سخنوران (344)، مجمع الخواص (295).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دوایی شیرازی گیلانی، شمس‏الدین علی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 1004/1003 ق)، حكیم، پزشك، كحال و شاعر، متخلص به دوایى. معروف به عین‏الملك. ظاهرا مولد وى شیراز بود؛ ولى در گیلان نشو و نما یافت. دوایى با جلال‏الدین اكبرشاه و بیرم خان سپهسالار معاصر بود. در عصر اكبرشاه به هندوستان رفت و با معرفى خان اعظم، كوكلتاش به دربار راه یافت. وى سفرى نیز به كاشان داشت و مدتى از عمر خود را در مكه به سر برد. مدتى حكومت دهلى و چندى صدارت صوبه‏ى بنگاله را بر عهده داشت. از مقربان اكبرشاه و از ملازمان اعظم خان كوكلتاش بود. از آثار وى: «دیوان» اشعار.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ ادبیات در ایران (460/5)، تاریخ نظم و نثر (676)، تذكره‏ى روز روشن (263)، دانشمندان و سخن‏سرایان فارس (551 -549 /2)، الذریعه (329/9)، ریاض العارفین (194)، فرهنگ سخنوران (345 -344)، كاروان هند (417 -414 /1)، هفت اقلیم (149/3).

فعالیتها: • پزشکی • شعر • فلسفه - منطق

[Bauokstoney]

دوایی لاهیجی، ابوالفتح

( ملیت: ایرانی قرن: 16 )

(؟)، شاعر. از آثار وى: «مظهر الاسرار» كه در بحر «مخزن الاسرار» است كه اسرار خفیه در آن نوشته شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: منظومه‏هاى فارسى (267).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دوری هروری، بایزید

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 986 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به دورى. از مردم هرات بود و به میردورى مشهور. چون خود را از ابناء ملوك مى‏دانست، پیش از نام خود سلطان مى‏نهاد. وى یكى از شاگردان طراز اول میرعلى هروى و مورد توجه استاد بود و میرعلى او را «فرزند» خطاب مى‏كرد. ملا قاسم شادیشاه نیز استاد وى بود. سفرى به هندوستان رفت و در سلك ملازمان اكبر پادشاه درآمد و از این پادشاه لقب كاتب‏الملك یافت. گویند كه تا ورود میردورى به هندوستان، خوشنویسى به مهارت او در خط نستعلیق نیامده بود. آخر عمر به قصد گزاردن حج، عازم مكه گردید و در آب غرق شد. وى از غزلسرایان روزگار خود بود و صاحب مجموعه‏ى اشعارى به نام «مجمع الشعراء» كه آن را به حمیده بانو، مادر اكبرشاه، تقدیم كرد. نسخه‏اى از این مجموعه اشعار به خط خود شاعر در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران موجود است. از آثار وى: یك نسخه «مثنوى خضر خانى و دولرانى» امیر خسرو از كتابخانه ریاست كپور هند، به قلم كتابت جلى خوش كه چنین تمام مى‏شود: «الفقیر الحقیر المذنب سلطان بایزید به میرنظام مشهور بدورى بتاریخ شهر محرم‏الحرام سنه‏ى 976»؛ یك قطعه از مرقع، به قلم دو دانگ و كتاب خوش؛ با رقم: «الفقیر المذنب سلطان بایزید دورى غفر ذنوبه...»؛ یك قطعه به قلم نیم دو دانگ و كتابت جلى خوش، بار قم: «العبد كاتب الملك، المشتهر بدورى غفر ذنوبه. فى تاریخ شهر شوال سنه‏ى 985 ق...».

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: احوال و آثار خوشنویسان (96 -95 /1)، تاریخ نظم و نثر (419)، تاریخ هنرهاى ملى (833 -832 /2)، خوشنویسان و هنرمندان (93)، الذریعه (330/9)، شام غریبان (99)، فرهنگ سخنوران (345)، كاروان هند (419 -417 /1)، مناقب هنروران (77)، هفت اقلیم (160 -159 /2).

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

دوست اسفزاری، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(ز 928 ق)، شاعر. وى از شاعران و سخن سنجان بنام ولایت اسفزار بود كه از «ابیات و اشعار استادان بسیار به خاطر داشته و در وادى قصیده انورى زمان بوده». از ملا دوست محمد اشعارى چند در تذكره نقل شده است. از او است: وقت گل آمد و اسباب طرب نیست مرا باده نایاب و ز كس روى طلب نیست مرا

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (267)، الذریعه (330/9)، تذكره‏ى مجالس النفایس (156).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دوست هروی، علی

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(س نهم ق)، شاعر. از اهالى محله مرغنى شهر هرات بود كه در سرودن شعر و فن معما استادى و مهارت داشت. از او است: بلا است از تو بدل هر زمان جفاى دگر جفا كه بر دگرى مى‏كنى بلاى دگر

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (331/9)، تذكره‏ى مجالس النفایس (72 -71).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دوست هروی، محمد

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 949 ق)، شاعر. وى از سخن‏سرایان هرات بود كه در دوره‏ى شاه طهماسب به دربار وى پیوست. پس از چندى به سفر حج رفت و به قولى در راه بازگشت از حج درگذشت؛ و به قول دیگر در هرات وفات یافت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تحفه‏ى سامى (140 -139)، الذریعه (331/9).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دوستی سمرقندی

( ملیت: ایرانی قرن: 9 )

(ز 1028 ق)، شاعر. در سمرقند متولد شد و در هندوستان از محضر عبداللَّه خان فیروز جنگ كسب علم كرد و در شعر و شاعرى از شاگردان مشفقى نجارى بود. علاوه بر مسافرت هندوستان در سال 1010 ق به حج رفت. وى مردى دانشمند و درویش مشرب بود و غزل و رباعى را نیكو مى‏سرود. از آثار وى: «دیوان» اشعار حدود هشت هزار بیت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ ادبیات در ایران (474/5)، تاریخ نظم و نثر (596)، تذكره‏ى میخانه (668 -661)، فرهنگ سخنوران (346).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دولت آبادی، پروین

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

پروين دولت آبادي در سال 1303 در اصفهان چشم به جهان گشود.او تحصيلاتش را در همان شهر شروع كرد و در تهران به پايان رساند. بعد از اتمام دوره دبيرستان نوربخش مدتي به كار در يك كودكستان پرداخت و حاصل تماسش با كودكان خردسال مجموعه سروده هاي ارزشمند او در زمينه ادبيات كودكان است كه نسل هاي متعددي از كودكان ايراني آن ها را مي شناسند و از مفهوم آن ها درس زندگي آموخته اند . پروين دولت آبادي براي ادامه تحصيل وارد دانشكدة هنرهاي زيباي دانشگاه تهران شد . اما بازديدي اتفاقي از شيرخوارگاه شهرداري تهران مسير زندگي او را تغيير داد و تصميم گرفت نيرويش را براي نگاهداري از كودكان بي سرپرست به كار بگيرد . به همين منظور در پرورشگاه شهرداري تهران مشغول به كار شد و سال ها در آنجا ماند. مرحلة بعدي فعاليت شغلي او در بخش آموزش كارگران شركت نفت بود كه در آنجا به با سوادكردن كارگران همت گماشت . پروين دولت آبادي بعد يك مدرسه ابتدايي به نام ( شيوا ) تأسيس كرد و پس از يك دوره پنج ساله دوباره به شركت نفت بازگشت و تا رسيدن به سن بازنشستگي در اداره تعاون سازمان پخش به كار ادامه داد. طي سال ها سروده هاي او در زمينه ادبيات كودكان در مجله پيك انتشار يافت و علاوه بر آن آثار و تأليفات او در ده جلد به چاپ رسانده است. او در سال 1387 دار فاني را وداع گفت.گروه : علوم انساني رشته : شعر تحصيلات رسمي و حرفه اي : پروين دولت آبادي تحصيلات خود را در شهر اصفهان آغاز نمودو در شهر تهران به اتمام رسانيد.او شاگرد مدرسه آمريكايي بود. وي براي ادامه تحصيلات خود وارد دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران شد.زمان و علت فوت : پروين دولت آبادي در 27 فروردين ماه سال 1387 ديده از جهان فرو بست.مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : پروين دولت آبادي بعد از اتمام دوره دبيرستان نوربخش مدتي به كار در يك كودكستان پرداخت و حاصل تماسش با كودكان خردسال مجموعه سروده هاي ارزشمند او در زمينه ادبيات كودكان است كه نسل هاي متعددي از كودكان ايراني آنها را مي شناسد و از مفهوم آن ها درس زندگي آموخته اند. وي در بازديدي اتفاقي از شيرخوارگاه شهرداري تهران مسير زندگي او را تغيير داد و تصميم گرفت نيرويش را براي نگاهداري از كودكان بي سرپرست به كار بگيرد. به همين منظور در پرورشگاه شهرداري تهران مشغول به كار شد و سالها در آنجا ماند. مرحله بعدي فعاليت شغلي اودر بخش آموزش كارگران شركت نفت بود كه درآنجا با سواد كارگران همت گماشت . تا رسيدن به سن بازنشستگي در اداره تعاون سازمان پخش به كار ادامه داد.فعاليتهاي آموزشي : پروين دولت آبادي هجده‌ساله بود كه معلم شد و در كنار شغل معلمي به كارهاي فرهنگي نيز پرداخت و به‌ ويژه در زمينه‌ شعر كودك تلاش كرد.مراکزي که فرد از بانيان آن به شمار مي آيد : پروين دولت آبادي با تاسيس يك مدرسه ابتدايي به نام شيوا به مدت 5 سال در آنجا فعاليت داشته است. همينطور وي از بنيانگذاران شوراي كتاب كودك بود.ساير فعاليتها و برنامه هاي روزمره : پروين دولت آبادي با همكاري ليلي ايمن‌آهي به گردآوري گنجينه‌ي ادبيات كودكان پرداخت و از ويراستاران بخش كتاب‌هاي كودكان انتشارات فرانكلين بود.چگونگي عرضه آثار : از جمله شعرهاي پروين دولت آبادي در زمينه كودكان در مجله پيك انتشار يافت.آثار : آتش و آب ، باز مي‌آيد پرستو نغمه‌خوان ، بر قايق ابرها ويژگي اثر : مجموعه چهار صد شعر براي كودكان ، انتشارات رهگشا4 جمجمك برگ خزان ، در بلورين جامة انگور ويژگي اثر : مثنوي، انتشارات ايران6 شهر سنگي ويژگي اثر : شعر نيمايي، انتشارات ايران7 شورآب ، گذري در ادبيات كودكان ، گل بادام ويژگي اثر : برنده جايزه كتاب كودك10 گنجشك و وزغ ، مجموعه آثار پروين دولت آبادي ويژگي اثر : شامل بر هزار قطعه غزل، مثنوي و رباعي12 منظور خردمند ويژگي اثر : زندگي و آثار جهان ملك خاتون شاعر سده هشتم هجري قمري ، انتشارا صدا13 مهرتاب ، هلال نقره اي ويژگي اثر : مجموعه غزل، انتشارات ايران


فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دولت آبادی، مهدی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

عالم فاضل ادیب، شاعر، مابین اكفاء و اقرانش به جودت فهم، و وفور عقل، و سماحت طبع، و حسن ذوق، و نیك محضرى شناخته مى‏شد. در خدمت: آقا میرمحمد تقى مدرس، و آخوند كاشى، و جهانگیرخان تلمذ نموده خط شكسته را در نهایت خوش مى‏نوشته، و در اشعار «مهدى» تخلص مى‏نموده، و امام جماعت مسجد قراول خانه بوده است. در ذى‏قعده 1288 متولد، و در یكشنبه 14 رمضان المبارك 1334 به مرض حصبه وفات یافته، در تخت فولاد در تكیه‏ى صاحب روضات مدفون گردید. از آثارش جنگى است در متفرقات ادبى و تاریخ كه به خط شیواى خود نگاشته، و در نزد اولادش محفوظ است.

برگرفته از کتاب: دانشمندان و بزرگان اصفهان (جلد دوم)

فعالیتها: • خط • شعر

[Bauokstoney]

دولت‏آبادی اصفهانی، محمد اکبر

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر. منظومه‏ى «اصفهانیه» قصیده‏اى است به زبان فارسى در توصیف اصفهان و شرح اشتیاق سراینده‏ى آن نسبت به آن شهر، هنگام اقامتش در هندوستان.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (77/23)، فهرستواره‏ى كتابهاى فارسى (170/1).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دولت‏آبادی، میرزا یحیی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(1318 -1241 ش)، روزنامه‏نگار، نویسنده، مورخ، شاعر. در دولت‏آباد اصفهان متولد شد و در همان جا نشو و نما یافت. در پنج سالگى به تحصیل خط و سواد مشغول شد از سال 1251 ش كه یازده ساله بود به اتفاق خانواده‏اش چندین سفر به عراق عرب، خراسان و تهران كرد و در سال 1260 ش به اصفهان بازگشت و در همین شهر با میرزا آقاى كرمانى و شیخ احمد روحى ملاقات كرد. مجددا به عراق رفت و در حوزه درس میرزاى شیرازى و محمدتقى شیرازى شركت كرد و بعد از بازگشت به ایران در اصفهان و تهران نیز در محضر میرزا ابوالحسن زواره‏ى اردستانى، معروف به میرزاى جلوه به تحصیل پرداخت. در سال 1276 ش به استانبول رفت و در آنجا با میرزا حسن خان دانش اصفهانى و حاجى زین‏العابدین مراغه‏اى آسنا شد و در همین شهر به همكارى دهخدا روزنامه فارسى «سروش» را دایر كرد. دولت‏آبادى در سال 1287 ش به تهران آمد و در چند دوره به نمایندگى مجلس شوراى ملى انتخاب شد، وى مسافرتهایى نیز به كشورهاى اروپایى داشت. در تهران به سكته‏ى قلبى درگذشت. دولت‏آبادى از پیشروان معارف جدید ایران است كه هم شعر مى‏گفت و هم رمان و داستان مى‏نوشت. از آثار وى: داستن «شهرناز»؛ «شجره طیبه»؛ «دوره زندگانى یا غصب حق اطفال»؛ «تاریخ معاصر یا حیات یحیى»؛ «حقیقت راجع به قرارداد مجلس»؛ «نهال ادب»؛ «ارمغان یحیى»؛ «شرح حال میرزا تقى خان امیركبیر».[1] سال تولد: 1241 فوت: 1318 آثار: كتاب شجره طیبه؛ كتاب على؛ دوره زندگانى یا غضب حق اطفال؛ ارمغان یحیى؛ نهال ادب ایران (شعر)؛ راهنماى انتخاب حقایق؛ تذكر حقیقت؛ داستان شهر ناز؛ سرگذشت درویش چنته؛ لبخند فردوسى؛ كنگره نژادى؛ كتاب اردیبهشت- دو جلد (شعر)؛ شرح احوال قائم‏مقام فراهانى؛ اصفهان و بیگانگان؛ مكتوب به آكادمى تربیت (ترجمه)؛ اراده (ترجمه)؛ آئین در ایران؛ زندگانى على بن ابى‏طالب؛ حیات یحیى، 4 جلد؛ لاوره پرس (كنفرانس)؛ حقایق؛ حقیقت راجع به قرارداد مجلس مناصب: كارمند دولت- نماینده مجلس شوراى ملى- رئیس نشریات وزارت معارف- سرپرست محصلین ایرانى در بلژیك- نماینده ایران در كنگره بین‏المللى نژادى در لندن میرزا یحیى بن حاج سید هادى دولت‏آبادى در سال 1241 هجرى شمسى در قریه دولت‏آباد متولد شده و بعد از تحصیلات مقدماتى به عراق، مصر و حجاز رفته و در انقلاب مشروطه از پیش‏قدمان تغییر رژیم بود. در ظهور استبداد صغیر به استانبول تبعید شد بعداً به تهران آمد و در دوره دوم مجلس شوراى ملى به وكالت نامزد شد. وى نماینده ایران در كنگره بین‏المللى نژادى در لندن بود و در مدت توقف سه ساله در اروپا به تحصیل زبان فرانسه پرداخت و در مراجعت به ایران به عضویت وزارت معارف منصوب گردید. وى در تأسیس مدارس جدید خدماتى كرده و از پیشروان معارف جدید شمرده مى‏شود، ایشان در سال 1318 در تهران وفات یافت. یحیى (حاج میرزا)، از رجال دوره اخیر(ف. 1318 ه.ش.). وى از پیشقدمان آزادى و مروج فرهنگ جدید بود و چند دوره در مجلس شوراى ملى سمت نمایندگى داشت. از آثار اوست: كتاب «على» براى كودكان، «حیات یحیى» در تاریخ معاصر.

برگرفته از کتاب: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

منابع زندگینامه: [1] از صبا تا نیما (274 -271 /2)، زندگینامه‏ى رجال و مشاهیر (242 -232 /3)، سرآمدان فرهنگ (294 -293 /1)، سخنوران نامى ایران (532 -524 /2)، سخنوران نامى معاصر (3966 -3962 /6)، فهرستواره‏ى كتابهاى فارسى (1006 ،954 ،904 /2)، مؤلفین كتب چاپى (830 -828 /6).

فعالیتها: • تاریخ • روزنامه نگاری • ---------- • شعر • نویسندگی

[Bauokstoney]

دولت‏آبادی، ناصر

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

(تو 1299 ش)، شاعر، متخلص به ناصر. در اصفهان متولد شد و در همان شهر نشو و نما یافت. تحصیلات ابتدایى و متوسطه را در اصفهان به پایان برد و در 1315 ش وارد دانشكده‏ى حقوق تهران شد و در 1327 ش موفق به اخذ لیسانس شد. پس از دریافت لیسانس در همان سال به خدمات قضایى اشتغال ورزید و به اصفهان ماموریت یافت، پس از چند ماه به تهران منتقل شد و در سمتهاى مستشار دادگاه استیناف و ریاست شعبه به دیوان كشور به خدمت مشغول شد. انواع مختلف شعر را نیكو مى‏سرود و روانى و شیوایى و مضمون خوب از خصوصیات شعرهاى او است. در سال 1318 ش مجموعه‏اى از اشعار خود را با نام «آرمان مادر» منتشر ساخت و نیز كتاب «حیات یحیى»، تالیف حاج میرزا یحیى دولت‏آبادى را در 4 مجلد به چاپ رسانید. از او «دیوان» شعرى هم منتشر شده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى شعراى معاصر اصفهان (496)، سخنوران نامى معاصر (3575 -3570 /6)، مؤلفین كتب چاپى (509 -508 /6).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دولتشاه، محمد علی

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

محمدعلى میرزا متخلص به دولت (و. 1203- ف. 1237 ه.ق.)پسر اول فتحعلى شاه. وى حكمران كرمانشاه و سرحد دار عراقین بود و در 1236 مأمور حمله به خاك عراق شد و در 1237 بین سرحد و كرمانشاه مرد. وى پدر محمدحسین میرزا حشمةالدوله طهماسب میرزا مؤیدالدوله و امامقلى میرزا عمادالدوله است وى شعر نیز مى‏سرود. (1237 -1203 ق)، شاعر، متخلص به دولت. ملقب به دولتشاه. وى پسر بزرگ فتحعلى شاه از زن گرجى او بود. در سن نه یا ده سالگى از طرف پدر با وزرات میرزا نصراللَّه على آبادى مازندرانى به حكومت فارس رسید و بعد از مدتى حاكم قزوین شد. در سن نوزده سالگى به سمت حكومت خوزستان، لرستان و كرمانشاه منصوب شد. در حمله‏ى عثمانیها به ایران، وى آنان را شكستى سخت داد كه بالاخره منتهى به عقد معاهده‏ى صلح ارزنه‏الروم شد. وى بر سر راه تسخیر بغداد به مرض وبا درگذشت. و در كربلا دفن شد. دولت داراى «دیوان» شعر است.[1]

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

[Bauokstoney]

دولتشاهی، یحیی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

يحيي دولتشاهي در سال 1278 ، در تهران تولد يافت. از سن هفت سالگي در مدرسه ي قاجاريه تحصيلات خود را آغاز كرد و پس از آن در مدرسه ي سن لويي ادامه تحصيل داد و موفق به دريافت تصديق نامه ي فراغت از تحصيل شد. او همچنين ضمن تحصيل در مدرسه سن لويي ، روزهاي يكشنبه به مدرسه ي صنايع مستظرفه كه موسس آن استاد كمال الملك بود رفته و به فراگيري هنر نقاشي پرداخت. استاد پس از فراغت از تحصيل ماموريت يافت كه مدرسه ي مستظرفه را در قزوين تاسيس نموده و شاگردان آن مدرسه را آماده ي استفاده از آن سازد. با وقوع كودتاي 1299 فعاليت خود را در مدرسه ي صنايع مستظرفه در قزوين ناتمام نهاده و به تهران بازگشت و به انجام امور اداري در مدرسه كمال الملك پرداخت. استاد در سال 1306 كه استادكمال الملك به نيشابور مسافرت كرد ، به حسابداري وزارت فرهنگ منتقل شد ، تا كارهاي مدرسه را در آنجا انجام دهد. بعد از حسابداري به اوقاف رفته و آنگاه در آموزش عالي مشغول كار گرديد. استاد دولتشاهي در مدرسه كمال الملك علاوه بر انجام امور اداري ، به تعليم شاگردان نيز اشتغال ورزيد. او همچنين در دبيرستان هاي فيروزكوهي ، پهلوي ، خرد و البرز نيز تدريس كرده است. گروه : علوم انساني رشته : زبان و ادبيات فارسي تحصيلات رسمي و حرفه اي : يحيي دولتشاهي از سن هفت سالگي در مدرسه ي قاجاريه تحصيلات خود را آغاز كرد و پس از آن در مدرسه ي سن لويي ادامه تحصيل داد و موفق به دريافت تصديق نامه ي فراغت از تحصيل شد. فعاليتهاي ضمن تحصيل : يحيي دولتشاهي ضمن تحصيل در مدرسه سن لويي ، روزهاي يكشنبه به مدرسه ي صنايع مستظرفه كه موسس آن استاد كمال الملك بود رفته و به فراگيري هنر نقاشي پرداخت. استادان و مربيان : يحيي دولتشاهي هنر نقاشي را نزد استاد كمال الملك فرا گرفت و چنانكه استائ محمد علي ناصح مي گويد: « وي شيوه نقاشي مكتب استاد كمال الملك را با ابتكار هاي دلپذير كه خود در اين زمينه دارد ، جاودانه تر ساخته است.» استاد خرمشتهي در شعر و شاعري نيز از محضر استاد محمدعلي ناصح استفاده نمود. وقايع ميانسالي : از مهمترين رويدادهاي زندگي يحيي دولتشاهي ، وقوع كودتاي 1299 بود كه وي در اين زمان مدرسه صنايع مستظرفه را در قزوين اداره مي نمود و همين امر باعث گرديد به تهران بازگردد. مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : يحيي دولتشاهي با وقوع كودتاي 1299 فعاليت خود را در مدرسه ي صنايع مستظرفه در قزوين ناتمام نهاده و به تهران بازگشت و به انجام امور اداري در مدرسه كمال الملك پرداخت. استاد در سال 1306 كه استادكمال الملك به نيشابور مسافرت كرد ، به حسابداري وزارت فرهنگ منتقل شد ، تا كارهاي مدرسه را در آنجا انجام دهد. بعد از حسابداري به اوقاف رفته و آنگاه در آموزش عالي مشغول كار گرديد. فعاليتهاي آموزشي : يحيي دولتشاهي در مدرسه كمال الملك علاوه بر انجام امور اداري ، به تعليم شاگردان نيز اشتغال ورزيد. او همچنين در دبيرستان هاي فيروزكوهي ، پهلوي ، خرد و البرز نيز تدريس نموده است. مراکزي که فرد از بانيان آن به شمار مي آيد : يحيي دولتشاهي پس از فراغت از تحصيل ماموريت يافت كه مدرسه ي مستظرفه را در قزوين تاسيس نموده و شاگردان آن مدرسه را آماده ي استفاده از آن سازد. ساير فعاليتها و برنامه هاي روزمره : يحيي دولتشاهي در كار شعر و شاعري دستي قوي داشته و در اين زمينه آثاري نيز به يادگار نهاده است. آرا و گرايشهاي خاص : استاد محمدعلي ناصح در مورد يحيي دولتشاهي چنين مي گويد: « در سرايش سخن منظوم نيز از لطف ذوق بهره مند است و غزل هاي شيوا مي سرايد و مضامين بكر كه نمودار فكر هنر آفرين اوست در گفتارش ديده مي شود...» اشعار استاد بيشتر در غالب غزل سروده شده است. -------------------------------------------------------------------------------- منابع : 1شاعران تهران از آغاز تا امروز ، تاليف: مجيد شفق ، ج1 ، تهران: سنايي ، ص 365


فعالیتها: • ادبیات و کتاب • شعر

[Bauokstoney]

دولتیار بخارایی، سعدالدین مسعود

( ملیت: ایرانی قرن: 6 )

(س ششم ق)، شاعر. وى گرچه در خانواده‏اى زرتشتى متولد شد؛ اما زود اسلام آورد. سعدالدین از موالى خاندان آل‏برهان بود و در بخارا مى‏زیست و بزرگان آن سامان با وى معاشرت داشتند. دلتیار در سرودن اشعار لطیف و خوب مهارت داشت. از او است: بر كس ز وفا چو مى رقم نتوان زد زین پس بره مهر قدم نتوان زد جز آینه روى همدمى نتوان دید زان نیز چه فایده كه دم نتوان زد

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: لباب الالباب (388 -387 /2)، هفت اقلیم (424/3).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دکنی انجدانی، شاه طاهر

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(وف 956 -952 ق)، متكلم، دانشمند، شاعر. وى در همدان متولد شد. در محلى به نام خند (خواند) نزدیك قزوین روزگار مى‏گذراند، با گذشت زمان به خاطر علم و تقوایى كه داشت محبوبیت زیادى یافت. تا حدى كه معروفترین امام سلسله نزارى شاخه‏ى محمدشاهى شد. وى وارد دربار شاه اسماعیل صفوى شد در حالى كه شاه صفوى از نفوذ او بیمناك بود، چند بار توسط میرزا حسین اصفهانى كه از درباریان بانفوذ و حامى شاه طاهر بود، حمایت شد. شاه طاهر پس از آن به كاشان به عنوان مدرس علوم دینى راهى شد، در كاشان علماى اثنى عشرى، اخبارى از شاه طاهر به دربار فرستادند كه باعث شد فرمان قتل وى صادر شود. ولى وى به هند گریخت و به دربار اسماعیل عادلشاه حاكم بیجاپور راه یافت. ولى چون توجهى ندید قصد خانه خدا كرد در راه به پیر محمد شیروانى برخورد و تاثیرى در وى گذاشت كه باعث خوانده شدنش به احمدنگر دربار نظامشاه شد وى پس از مدتى از معتمدترین یاران نظامشاه شد، در عین حال در آن شهر به ایراد درس در موضوعات مختلف مذهبى مى‏پرداخت. وى گویا به خاطر شفا دادن معجزه‏آساى پسر نظامشاه مرتبه‏اى بلند یافت و نظامشاه به تشیع گروید. در بادى امر تبلیغ مذهب اثنى عشرى توسط یك امام نزارى شگفت جلوه مى‏كند اما باید به خاطر داشت كه شاه طاهر و دیگر پیشوایان نزارى آن عهد ناچار به مراعات تقیه به صورت شدید بودند. نظامشاه پس از این تغییر تشیع را مذهب رسمى مملكت خود كرد. وى از دانشمندان و ادیبان و عارفان معروف عهد خود بود. در تفسیر و حدیث و فقه و اصول و حكمت و ریاضى مهارت داشت. دانشهاى عقلى را نزد شمس‏الدین محمد خضرى فراگرفت و در مجموعه‏ى «منشآتش» نامه‏یى به همین استاد مى‏بینیم. وى در احمدنگر درگذشت. استخوان او را بعدها به كربلا بردند و در جوار امام حسین (ع) به خاك سپردند. از آثارش: «منشآت شاه طاهر» یا «انشاء روح‏افزا»؛ حاشیه بر «الهیات شفا»؛ شرح بر «تهذیب الاصول»؛ «شرح باب حادى عشر» در كلام، شرح «رساله‏ى جعفریه»، در فقه؛ حاشیه بر «تفسیر» قاضى بیضاوى؛ رساله‏ى «النموزج العلوم» و رساله فارسى در احوال معاد. «دیوان» شعرى هم دارد كه اشعارى لطیف را شامل است از آن جمله قصایدى كه در مدح على (ع) و نبى اكرم (ص) دارد.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (1272 -1266 /3)، تاریخ ادبیات در ایران (1633 -1629 ،670 -662 /5)، تاریخ نظم و نثر (367)، تاریخ و عقاید اسماعیلیه (560 -554)، تحفه‏ى سامى (44 -43)، دایرةالمعارف فارسى (1444/2)، الذریعه (641 ،500 -499 /9 ،142/6 ،406/2)، ریاض العارفین (104 -103)، ریحانه (173/3)، فرهنگ سخنوران (583 -582)، كاروان هند (802 -791 /1)، لغت نامه (ذیل/ طاهر)، هفت اقلیم (207 -203 /3).

فعالیتها: • شعر • کلام، ادیان، مذاهب

[Bauokstoney]

دیباجی سمرقندی

( ملیت: ایرانی قرن: 5 )

(س پنجم ق)، شاعر. در آذربایجان مى‏زیست و مداح سلسله‏ى وهسودانیان بود، خصوصا بیشتر به مدح فضلون بن ابى السوار حكمران گنجه- كه به سال 456 به سلطنت نشست و در 484 در بغداد درگذشت- پرداخت. دیباجى با اسدى طوسى و قطران تبریزى معاصر بود. و غیر از خاندان مذكور سایر ملوك زمان خود را نیز مدح مى‏گفت. وى مردى شوخ طبع و ظریف و مزاح‏گوى بود. از شعر او تنها 12 بیت به جاى مانده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تاریخ نظم و نثر (48)، الذریعه (334/9)، شاعران بى‏دیوان (579)، مجمع الفصحا (648/2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دیجوریان، مهدی

( ملیت: ایرانی قرن: 14 )

شاعر. تولد: دى 1303، همدان. درگذشت: 6 بهمن 1369. مهدى دیجوریان متخلص به «دیجور»، فرزند حسین، از پنج سالگى چند ماهى به مكتبخانه رفت و پس از فراگیرى مقدمات به دبستان محمودیه و پس از آن به دبستان شرافت رفت و تا سوم متوسطه را در دبیرستان زنگنه طى كرد. از آن سال از ادامه‏ى تحصیل باز ماند و به كار در بازار پرداخت ولى همواره به ادبیات فارسى به خصوص به شعر علاقه داشت و به مطالعه‏ى دیوان‏هاى شاعران اهتمام ورزید. از سال 1330 به نظم شعر پرداخت و در محافل ادبى شركت جست و از مصاحبت شخصیت‏هاى ادبى و استادان شعر و ادب شهر خود كسب فیض كرد، به ویژه از محضر سید حسن مدنى صفاءالحق (صفاى همدانى) بهره‏ها اندوخت. وى از فعالان انجمن ادبى میلاد همدان بود. دیجور بیشتر غزل مى‏گفت و در شعر سبك هندى را برگزید و شعر صائب را بیشتر از اساتید دیگر مى‏پسندید. از جمله آثار وى مى‏توان به این عنوان‏ها اشاره نمود: تدوین غزلیات مرحوم سید حسن مدنى، صفا الحق (غزلیاتى در سبك هندى)؛ تدوین و نگارش چند مقاله درباره حافظ.

برگرفته از کتاب: گلزار مشاهیر

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دیده‏ی تبریزی، نصراللَّه

( ملیت: ایرانی قرن: 13 )

(وف 1287 ق)، شاعر. در شهر تبریز تحصیل كرد و در شهر شماخى درگذشت. «دیوانش» مركب از اشعار پارسى و تركى است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: الذریعه (334/9)، دانشمندان آذربایجان (151).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دیری قمی

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(س یازدهم ق)، شاعر. وى در عهد شاه عباس اول مى‏زیست و شعر نیكو مى‏سرود. از او است: از بس شدم ضعیف تنم را شمیم گل بى‏جنبش صبا به سوى گلستان كشد

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى روز روشن (268)، تذكره‏ى میخانه (865)، الذریعه (334/9).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دیری کاشانی، ضیاءالدین

( ملیت: ایرانی قرن: 11 )

(وف 1076 ق)، شاعر، متخلص به دیرى. وى برادر حكیم ركناى كاشانى متخلص به شیخ و داماد بزرگ طالب آملى بود. دیرى در زمان شاه جهان به دعوت ستى خانم و اجازه شاه به هندوستان رفت و در 1050 ق داروغه‏ى كركیراق خانه شد و از وى خطاب رحمت خان یافت د ر مقام دیوانى بود تا در آن سامان درگذشت.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تذكره‏ى نصرآبادى (55)، الذریعه (334/9)، كاروان هند (420 -419 /1)، مآثر الامرا (286 -483 /2).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دیلمی

( ملیت: ایرانی قرن: 10 )

(س دهم ق)، شاعر. از امور دیوانى آگاهى داشت و در سرودن شعر توانا بود. از اشعار اوست: درمان كسى درد مرا سود ندارد درد دل من روى به بهبود ندارد

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: تحفه‏ى سامى (100)، الذریعه (500/9).

فعالیتها: • شعر

[Bauokstoney]

دیلمی قزوینی

( ملیت: ایرانی قرن: 5 )

(وف 469 ق)، شاعر شیعى، متخلص به دیلمى. وى از شاعران ذو لسانین مداح آل‏بویه بود. در «مجمل فصیحى» خوافى سال وفات او 469 ق ذكر شده و نامش چنین ضبط گردیده: «ابومنصور اسپهدوست بن محمد بن الحسن بن اسفار بن الشیرویه الدیلمى». فصیحى در «مجمل» و ثعالبى در «تتمه الیتیمه» نام او را در ردیف شاعران تازى گوى معروف آورده‏اند. چند بیت از ابیات تازیش را نقل كرده‏اند. از شعر فارسى او، جز یك غزل هفت بیتى باقى نمانده است.

برگرفته از کتاب: اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

منابع زندگینامه: آتشكده‏ى آذر (1166/3)، تذكره‏ى روز روشن (269)، الذریعه (334/9)، شاعران بى‏دیوان (198 -197)، مجمع الفصحا (648/2)، مجمل فصیحى (ذیل/ سال 469).

فعالیتها: • شعر