تالاب ها و باتلاق های ایران

[sina]

بر اساس تعاريف ارايه شده تالاب‌ها بوم سازان‌هاي بي‌نظيري هستند كه از لحاظ ويژگي‌هاي بوم‌شناختي منحصر به فرد بوده و به خوبي از ساير بوم‌سازگان‌‌هاي‌ ديگر قابل تفكيك مي‌باشند. آب و خاك شرايط خاص خود را دارند و اين شرايط از يك طرف امكان رويش هر گياه و زيست‌ هر جانداري را ميسر نمي‌سازد و از طرف ديگر گونه‌هاي زيستي بي‌نظيري را كه بعضاً در هيچ يك از زيستگاه‌هاي ديگر طبيعت يافت نمي‌شوند، پرورش مي‌دهد. شرايط زيست‌محيطي حاكم بر تالاب دسترسي انسان را به آن مشكل و گاهي غيرممكن نموده و به اين ترتيب بكرترين جلوه‌هاي زيباي طبيعت را به وجود آورده است.

[sina]

نام انگلیسی: gavkhouny swamp
نام فارسی: تالاب (باتلاق) گاوخونی




تالاب گاوخوني يكي از بكرترين چشم‌اندازهاي طبيعي استان اصفهان محسوب مي‌شود كه به علت موقعيت جغرافيايي و مشكلات دسترسي به آن- به ويژه در گذشته- چهره طبيعي‌اش كمتر با اقدامات سودجويانه بشر دستخوش تغيير شده است، از اين رو جلوه‌هاي بي‌نظير و چشم‌انداز‌هاي زيبايي را براي اهل ذوق و دوستداران طبيعت در دامان خود به وجود آورده است. اين تالاب در آستانه ورود به كوير (مرز ميان اكوسيستم‌ آبي با خشكي) واقع شده و انعكاسي از شرايط حاكم بر اين دو بوم‌سازگان است.

[sina]

نام انگلیسی : alagul Wetland
نام فارسی : تالاب آلاگل

تالاب آلاگل
تالاب آلاگل در شرق جاده آق قلا به اینچه برون واقع گردیده که مساحت آن در زمان پرآبی به 2500 هکتار می رسد . این تالاب همانند تالاب های آجی گل و آلماگل از رودخانه مرزی اترک و زهکشهای طبیعی تامین می شود . محیط های پیرامونی تالاب با پوشش نی و جگن و درختچه های گز پوشیده شده است . بستر قالب دراکثر نقاط پوشیده از پوشش سبز جلبک می باشد . هر ساله در فصل مهاجرت هزاران پرنده به این تالاب و دیگر تالاب های استان می آیند که از انواع قو – فلامینگو – اردک – پرستو – قازها می توان نام برد .

انگیزه های جذب گردشگر
این تالاب به دلیل قابلیت و اهمیت بین المللی که دارد از لحاظ اکوسیستم طبیعی و اکوسیستم آبی قابل استفاده برای گردشگران و علاقمندان ورزش های آبی – ماهی گیری و ... می باشد .
مجموعه تالاب‌هاي آق‌قلا و اترك
اين مجموعه در قسمت جنوبي رودخانه اترك واقع شده و مشتمل بر تالاب‌ها و مرداب‌هاي اينچه، آلماگل، آلاگل، اينجه برون، بي‌بي شيروان، آجي‌گل، نمك و دانشمند است كه مجموع مساحت آنها هزارو دويست و پنجاه هكتار تخمين زده مي‌شود. برخي از اين تالاب‌ها از جمله تالاب‌ آلاگل در فهرست كنواسيون تحقيقات بين‌المللي پرندگان آبزي و مهاجر در سال هزارو سيصدوپنجاه به ثبت رسيده است.فاصله تالاب‌ها از يكديگر بسيار نزديك است و آب و هواي محدوده آنها مديترانه‌اي گرم با تابستان‌هاي خشك و گرم و زمستان‌هاي ملايم مي‌باشد. سطح آب تالاب‌ها در زمان پرآبي به بيش از دوهزارو پانصد هكتار نيز مي‌رسد. اين مساحت به عواملي نظير ميزان آب ورودي و خروجي، به اقليم و ديگر عوام محيطي بستگي دارد. آب اين تالاب‌ها از رودخانه‌ اترك تأمين مي‌شود.تالاب‌هاي ياد شده محل زيست پرندگان مهاجر متنوعي است كه از جمله آنها مي‌توان به فلامينگو‌ها ، قوها، غازها، حواصيل و... اشاره كرد. فصل شكار طبق تقويم اداره محيط‌زيست از اول پاييز تا آخر زمستان هر سال و هر هفته دو روز(چهارشنبه و جمعه) مي‌باشد.از ماهيان اين تالاب‌ها نيز مي‌توان به كولي، اورنج، سيم‌پرك و شيشه ماهي اشاره كرد كه فصل صيد آن طبق مجوز اداره محيط‌زيست گنبد از پانزده ارديبهشت تا پانزده اسفند ماه هر سال مي‌باشد.از آنجا كه اين مجموعه‌ تالاب‌ها و مرداب‌ها داراي راه‌هاي دسترسي، محوطه‌هاي اطراق، چشم‌اندازهاي دشتي، مرغزارهاي وسيع و پرندگان بومي و مهاجر، همچنين استفاده‌هاي طبي مي‌باشند، قابليت‌هاي فوق‌العاده‌اي را براي ايجاد يك كانون توريستي فراهم مي‌كنند. شكار و صيد بي‌رويه، چراي دام، وارد كردن گونه‌هاي غير بومي، قطع اشجار و... ازجمله عوامل تهديدكننده اين تالاب‌ها به شمار مي‌آيند.

[sina]

نام انگلیسی : Ajigul wetland
نام فارسی : تالاب آجی گل

تالاب آجی گل

تالاب آجی گل در جنوب رودخانه مرزی اترک به فاصله 75 کیلومتری شمال شهر گنبدکاووس واقع است. روستای تنگلی با 243 خانوار و 1195 نفر جمعیت در سال 1385 در شمال تالاب مذکور قرار دارد. این تالاب در اکوسیستمی بیابانی واقع گردیده است.

موقعیت جغرافیایی این تالاب 37 درجه و 24 دقیقه عرض شمالی و 54 درجه و 38 دقیقه طول شرقی می باشد. مساحت تالاب حدود 320 هکتار و ارتفاع آن از سطح آبهای آزاد در عمیق ترین نقطه منفی چهار متر می باشد. این تالاب زیر نظر اداره حفاظت محیط زیست شهرستان گنبدکاووس می باشد و جزو منطقه تیراندازی ممنوع نوار مرزی محسوب میگردد.

این تالاب در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده و مالکیتی دولتی دارد. منابع تامین آب تالاب از نزولات جوی و سیلابهای رودخانه اترک تامین میشود.

این تالاب قابلیتهای ویژه ای در جهت جذب توریست و تخقیقات دارد همچنین تغییر رژیم آبی رودخانه اترک در اثر سدسازی و کم آبی جزو عوامل تهدید کننده آن محسوب میشوند.

[sina]

نام انگلیسی : band-e alikhan wetland
نام فارسی : تالاب بند علی خان

تالاب بند علی خان

بندعلي‌خان با اردك، غاز، آبچليك و چنگرهايش هنوز مي‌تواند فرصتي براي تجربه تماشاي پرندگان باشد.
اين تالاب در 35 كيلومتري جنوب شهرستان ورامين واقع شده است. گفتن اينكه بندعلي‌خان به كلي ويران شده اغراق است اما آلودگي آب (كه از فاضلاب كارخانه چرم‌سازي ناشي مي‌شود) و شكار بي‌رويه پرندگان روي آب‌زي در اين منطقه حفاظت شده (كه شكار تنها با مجوز مجاز است) نگراني دوستداران محيط زيست را منجر شده است.
طرح‌هاي زيادي براي جلوگيري از آلودگي بندعلي‌خان اجرا شده است. كارخانه چرم‌سازي ملزم شده است فاضلاب خود را تصفيه كند اما با اين حال آبي كه وارد تالاب مي‌شود آلوده است. يكي از شگفتي‌هاي اين تالاب تصفيه خود به خود آب آن است. به طوري كه در ابتداي تالاب باكتري‌ها به تصفيه آب مشغول‌اند و پس از چند متر نيزار به چشم مي‌خورد. ني تنها در محيط آب شيرين رشد مي‌كند و وجود ني‌زار در اين تالاب نشان دهنده تصفيه خود به خود آب در آن است.
معضل ديگر اين تالاب شكار بي‌رويه پرنده در آن است. به طوري كه به گفته «پرويز بختياري» راهنماي تورهاي تماشاي پرندگان در ساحل تالاب بندعلي‌خان به وفور پوكه يافت مي‌شود و حتي ممكن است حين تماشاي پرندگان، پرنده‌هاي در حال پرواز را ديد كه در اثر شليك گلوله سقوط مي‌كنند.»
تالاب بندعلي‌خان زيستگاه و يا محل زمستان‌گذراني پرندگاني چون اردك‌هاي روي آب‌چر (سرسبز، فيل‌وش و خودكا) است. غازها و آبچليك‌هاي پاسبز و پاسرخ را هم مي‌شود به وفور ديد اما بيش از همه در اين تالاب چنگر يافت مي‌شود.

[sina]

نام انگلیسی : band-e alikhan wetland
نام فارسی : تالاب بند علی خان

بند علی خان (2)

آفتاب سوزان، زميني عريان و عاري از گياه، توفان، گرماي طاقت‌فرسا، خشكي مفرط و ريگزارها و شن‌زارهاي روان ...؛ بله مي‌دانم. كوير در ذهنتان نقش بست. اما منطقه حفاظت شده كوير مركزي ايران برخلاف تصور عموم يك عرصه خشك و بي‌آب و علف نيست، بلكه در حقيقت يك اكوسيستم بياباني مملو از حيات گياهي و جانوري است. در غرب كوير مركزي ايران و شرق درياچه نمك و در فاصله‌اي نه چندان زياد در حدود 50 كيلومتري جنوب شرق تهران وارد منطقه‌اي مي‌شويم كه به ظاهر درآن اثري از حيات نيست. تا چشم كار مي‌كند دشتي هموار بدون هيچ پستي و بلندي و در دوردست رشته كوههاي كم ارتفاع. اما وقتي با ديد كنجكاوانه‌تري به اطراف نگاه مي‌كني در مي‌يابي كه اينجا نمونه پيچيده‌اي از زيستگاه‌هاي بياباني و زنجيره غذايي اسرار‌آميز است. متوسط بارندگي در اين منطقه 100 ميلي‌متر در سال بوده و دما در پايين‌ترين و بالاترين حد خود به 5 تا 44 درجه سانتي‌گراد مي‌رسد؛ روزهاي گرم و طاقت‌فرساي تابستاني و شب‌هاي سردي كه از سوز سرما در زير پتوصداي شكسته شدن سنگ‌ها را در دشت مي‌شنوي. گرچه بهار، تابستان و پاييز در پارك ملي كوير گرم و كلافه‌كننده است؛ اما زمستان‌هاي متعدلي دارد. حتي در دي و بهمن ماه گاهي برف مي‌بارد و در ارتفاعات سياه كوه برف‌ها باقي مي‌ماند. بهار در اينجا چهره دشت را رنگين مي‌كند؛ كوير و اين همه زيبايي. اكنون فصل مناسبي است تا يكي از شگفت‌انگيزترين مناطق خشك و بياباني را به چشم خود ببينيد. بهترين و نزديك‌ترين مسير براي داخل شدن به منطقه حفاظت شده كوير مركزي از طريق جاده آسفالته ورامين و پيشوا است. سپس از جاده شوسه كناره راه‌آهن پيشوا تا يك كيلومتري ايستگاه راه‌آهن ابردژ گذشته و از اين نقطه جاده خاكي نسبتا خوبي شروع مي‌شود، پس از گذشتن از راه‌آهن و قراء قلعه بلند، عسگرآباد و حصار گلي به مباركيه مي‌رسيم. اولين نقطه توقف در كوير، پاسگاه محيط‌باني مباركيه است. البته به ياد داشته باشيد قبل از حركت مجوزهاي لازم جهت ورود به پارك ملي را از اداره كل محيط زيست استان تهيه كنيد. محيط‌بانان زحمت‌كش و سخت‌كوش سازمان حفاظت محيط زيست در اينجا از اندك ميراث طبيعي به جاي مانده با جديت پاسداري مي‌كنند. روز خوبي است، هوا دراينجا از اعتدال خاصي برخوردار است. نسيم پاييزي دشت، در اينجا كم از لطافت ارديبهشتگان ندارد. مسيرمان به سوي تالابي است بديع و دل‌فريب در دشت هموار سياه‌پرده كه زمستان‌ها پذيراي تعداد كثيري از پرندگان مهاجر است. تالاب بند عليخان (بندعلي‌خان) در منطقه دشتي و مركزي ايران در فاصله 35 كيلومتري شهر ورامين واقع شده است. به آنجا مي‌رويم تا يك روز خوب را به تماشاي پرندگان بپردازيم. راه مباريكه به بندعلي‌خان در ميان دو پاسگاه از جاده نسبتا خراب و ناهمواري از سراسر صحراي شمال ارتفاعات دروازه امام عبور مي‌كند. مسيري كه از ورامين به جوادآباد و سپس به بندعليخان در شمال غربي منطقه حفاظت شده كوير مركزي مي‌رسد، اغلب زمستان‌ها و هنگام بارندگي غيرقابل استفاده است. نيمي از مساحت تالاب خارج از محدوده حفاظت شده و بيش از نيمي از آن داخل پارك ملي كوير قرار دارد. اين تالاب فصلي، گرچه درفصول گرم سال به صورت باتلاق و گنداب و گاهي خشك ديده مي‌شود، اما در پاييز و زمستان مملو ازآب شيريني است كه پرندگان در حال مهاجرت را به سوي خود مي‌كشاند. به نزديكي تالاب مي‌رسيم، اما رنگ آب به نظرمان غيرعادي است. بله، گويا فاضلاب شهر تهران (ورامين) و كارخانه چرم‌سازي چرم شهر حسابي وضعيت تالاب را بهم ريخته است، اما با اين وجود پرندگان به نوشيدن آب و يافتن مار و حشرات از ميان اين تالاب مشغولند. اميدواريم كه خطري آنها را تهديد نكند. گرچه وقتي شروع به دوربين‌كشي كرديم متوجه تراكم بسيار اندك پرندگان در شمال تالاب، محل ورود فاضلاب شديم. روي زمين نشسته و به سوي تالاب قراول مي‌رويم، تنوع و كثرت پرندگان در اين تالاب جداً حيرت‌انگيز است. تقريبا 20 درصد پرندگان ايران را مي‌توان در اين يك وجب تالاب مشاهده كرد. بر طبق مطالعات صورت گرفته در اين محل تاكنون بالغ بر 98 گونه پرنده شناسايي شده كه 6 درصد آنها درخطر انقراض و 94 درصد آنها در وضعيت جمعيتي مناسبي قرار دارند. توده‌هاي انبوه بوته‌ها و نيزارهاي درهم پيچيده مكان امني براي اين پرندگان فراهم كرده است. برخي از پرندگان در لابلاي برگ درختان آشيانه ساخته و حتي تعدادي از پرندگان جوجه‌آوري مي‌كنند. اين تالاب دسته‌هاي بزرگ پرندگان آبزي و كنار آبزي، پرندگان شكاري از جمله سنقر تالابي و سارگپه‌ها را به اينجا كشانده است. گهگاه تعدادي پرنده شكاري در حال سرخوردن روي باد بالاي سرمان ما را نظاره مي‌كنند. كتاب راهنماي صحرايي پرندگان ايران را از كوله خود در مي‌آوريم وسعي مي‌كنيم پرندگان تالاب را شناسايي كنيم. انواع غازها، اردك‌هاي سرسبز، ارده‌اي، فيلوش (چهاردونگ)، خوتكا (جره)، گيلار (كله قهوه‌اي)، آنقوت (اردك سرخ)، نوك پهن (چوبراك)، حواصيل خاكستري، بوتيمار و اگرت را مي‌توانيد در كنار فلامينگو‌هاي باشكوه و درناهاي طناز در اين تالاب مهجور مشاهده كنيد، عكس بگيريد و لذت ببريد. غروب چه زود از راه مي‌رسد؛ اي كاش روزهاي خوش بندعلي‌خان، همچون روزهاي سرد زمستان كوتاه نباشد و قبل از فرا رسيدن غروب تالاب، طلوع هميشگي‌اش را جشن بگيريم.

[sina]

نام انگلیسی : lipar wetland
نام فارسی : تالاب لیپار

تالاب ليپار
بعد از روستاي رمين در 15 كيلومتري چابهار، در مسير جاده ساحلي چابهار ـ گواتر، تنگه‌اي صخره‌اي مشرف به دره‌اي سرسبز و زيبا قرار دارد كه از بالاي آن روستاي ليپار در ميان سبزه‌زارها پيداست. در ميان دو كوه كه فاصلة چنداني با هم ندارند، آب‌بندي ايجاد شده كه آبهاي سرگردان اطراف را در خود جمع كرده و به آبگيري به طول 14 كيلومتر تبديل شده است. در اين آبگير انواع بوته‌ها و درخچه‌هاي «گز» و «چش» با چشم‌اندازي زيبا، منطقه‌اي بكر با اكوسيستم خاصي را به وجود آورده است. پرندگاني چون چنگر، فلامينگو، كشيم، حواصيل‌هاي سفيد و خاكستري، طاووسكن، باقرقره، تيهو، جيرفتي، عقاب دشتي، خوتكا و دلينجه زيبايي زايدالوصفي در منطقه به وجود آورده‌اند.

[sina]

نام انگلیسی : sirjan salt playa
نام فارسی : کویر نمک سیرجان

کویر نمک سیرجان

کویر نمک سیرجان در فاصله 30 کیلومتری غرب شهر سیرجان واقع در استان کرمان می باشد. طول این کویر در حدود 50 کیلومتر و عرض آن در قسمت میانی برابر با 20 کیلومتر می باشد که هر چه در جهت شمال یا جنوب آن حرکت کنید از عرض آن کاسته می شود.

کویر نمک سیرجان هم‌اکنون به‌صورت انبار عظیمی از نمک محلول درآمده که سرتاسر حوضه دشت سیرجان را به‌طور غیرمستقیم چه در حالتی که دریاچه نمک پرآب باشد و چه در حالت خشک و کویری انباشته از نمک را تحت‌تأثیر خود درآورده است سطح باتلاق را پوشش ضخیمی از نمک طعام پوشانده است.
باتلاق نمک به‌صورت نوار شمال‌غربی، غرب تا جنوب‌غربی دشت سیرجان را در برمی‌گیرد و دنباله آن به‌صورت منقطع و ضعیف تا دشت شهر بابک ادامه دارد.

کف چاله سیرجان 1260 متر از سطح دریا ارتفاع دارد و 1458 متر زیر بلندترین قلل ارتفاعات اطراف خود است. کویر سیرجان بصورت نا متقارن در مقابل حد آبی غربی چاله در دره ای باریک قرار گرفته است.مخروطهای افکنه بزرگتر از شمال شرقی همراه با تپه های ماسه ای عظیمی سطح این کویر را تقلیل می دهند. در صفحات محدود بین مخروط افکنه ها و تپه های ماسه ای چند دهات با مزارع کشاورزی وجود دارد که بسیاری از آنها اکنون با ماسه پوشیده شده است.مخروطای افکنه جنوبی به مراتب کوچکتر از سفره های شمالی آن هستند. آنها نیز از طرف جنوب بر روی سطح کویر توسعه یافته اند.

سطح عمده این کویر پوشیده از صفحات باد کرده است . جنس خاک این کویر از نوع صفحات رسی است. آبهای زیر زمینی از زیر تپه های شنی از سمت شمال به طرف جنوب حرکت کرده و وارد کویر می شوند.

تپه های ماسه ای اطراف این کویر از نوع تثبیت شده است و از نوع تپه های کندویی شکل و طولی است. جهت عمومی این تپه ها در بخش شمالی کویر، جهتی شمالی جنوبی دارد و در بخش جنوبی جهتی شمال غربی - جنوب شرقی دارند. سطح آبهای زیرزمینی در این کویر بالا می باشد.

راه دسترسی : جاده خاکی از شهر سیرجان به سمت روستای شریف آباد (غرب سیرجان) - بعد از عبور از شریف آباد پس از طی مسافتی در حدود 20 کیلومتر وارد کویر سیرجان می شوید.

مسیر دوم : مسیر آسفالته سیرجان به نیریز از جنوب این کویر میگذرد.