لطفا قبل از ايجاد تاپيک در انجمن پارسیان ، با استفاده از کادر رو به رو جست و جو نماييد
فاکس فان دی ال دیتا
صفحه 15 از 29 نخستنخست ... 5678910111213141516171819202122232425 ... آخرینآخرین
نمایش نتایج: از شماره 113 تا 120 , از مجموع 225

موضوع: بانک مقالات علم اطلاعات و دانش شناسی

  1. Top | #113
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.43
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,856 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض اصول و رهنمون های ala برای عملکرد رفتاری کتابداران حرفه ای بخش خدمات مرجع و اطلاع رسانی

    در بخش نخست این مقاله اصول و رهنمون های ALA برای عملکرد رفتاری کتابداران حرفه ای بخش خدمات مرجع و اطلاع رسانی مورد بحث قرار گرفته است و در بخش دوم میزان تطبیق این دستورالعمل با کتابداران بخش اطلاع رسانی مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری، بررسی شده است.












    پارسیان (شاپرزفا)











    در بخش نخست این مقاله اصول و رهنمون های ALA برای عملکرد رفتاری کتابداران حرفه ای بخش خدمات مرجع و اطلاع رسانی مورد بحث قرار گرفته است و در بخش دوم میزان تطبیق این دستورالعمل با کتابداران بخش اطلاع رسانی مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری، بررسی شده است.
    ● مقدمه:
    بیشتر منابع مرتبط با ارزیابی خدمات مرجع به مسئله صحت پاسخ کتابداران به سوالات کاربران پرداخته اند.بیشتر مطالعات برای تعیین اینکه آیا کاربران، اطلاعات درستی از کتابداران دریافت کرده اند، جهت دهی شده اند. با عنایت به توجهات کافی به این مسئله در مبحث خدمات مرجع، کمیته ای از ALA اجماعا از ابزار سنجش دیگری برای ارزیابی کیفیت خدمات مرجع استفاده کرد. با این وجود، این بررسی به تعامل پیچیده کاربر - کتابدار در هنگام فرایند خدمات مرجع نخواهد پرداخت.عملکرد مرجع تنها نمی تواند از طریق صحت پاسخ به یک سوال سنجیده شود. در بسیاری حالات، کتابداربه عنوان یک مشاور تحقیقاتی و کسی که راهنمایی ها و نصایحی را برای فرایند جستجو فراهم می کند، شناخته می شود و نه فراهم آورنده پاسخی به سوالی خاص. در مواقعی مثل این، موفقیت تعامل بر اساس اطلاعات منتقل شده سنجیده نمی شود، بلکه بر اساس تاثیر مثبت یا منفی تعامل میان کاربر-کتابدار سنجیده می شود. در این گونه تعاملات رفتار مثبت یا منفی کتابدار (بر اساس آنچه توسط کاربر مشاهده می شود) عامل مهمی در شکست یا موفقیت فرایند مرجع به حساب خواهد آمد.
    در تلاشی برای فراهم کردن دستورالعمل های خاص جهت کتابداران و حرفه ای های اطلاع رسانی جهت فرایند پیچیده مرجع، رئیس بخش خدمات مرجع بزرگسالان ALA در سال ۱۹۹۲ کمیته ای برای تهیه رهنمون های رفتاری خدمات مرجع و اطلاع رسانی ایجاد کرد. این کمیته به دفعات درکنفرانس های سالیانه ALA و کنفرانس های زمستانه گرد هم آمد. هدف این کمیته تعیین توصیه های رفتاری قابل مشاهده بود که می توانست در ایجاد نگرش مثبت کاربر به عملکرد کتابدار مرجع مرتبط باشد. این کمیته خصوصیات رفتاری قابل مشاهده ای را که در ایجاد نگرش کاربران موثر بودند، تعیین کرد.این خصایص شامل خوشرویی، علاقه، گوش دادن، دوباره پرسیدن، جستجو و دنبال کردن می باشد.
    این رهنمون ها به منظور کمک به آموزش، توسعه و یا ارزیابی کتابداران و کارمندانی که خدمات اطلاعاتی را مستقیما برای کاربران مرکز تامین می کنند، ایجاد شده است. این رهنمون ها در وهله اول برای رسیدگی به مواردی که کاربر و کتابدار رو در رو با هم کار می کنند، طراحی شده است، در حالیکه بسیاری از این رهنمون ها برای تعاملات دیگر مرجع مناسب هستند. برخی از رهنمون ها نیاز به وفق دادن با کاربران از راه دور و کاربران با نیازهای خاص دارند. در ادامه به شرح هر یک از این ویژگی های رفتاری پرداخته می شود.
    الف) خوشرویی[۱]:
    به منظور داشتن تعامل مرجع موفق ، کاربر باید تشخیص دهد که کتابدار مرجع آماده ارائه کمک به او می باشد. همچنین او باید برای دریافت کمک از کتابدار احساس راحتی کند. برخورد خوش کتابدار با کاربر کل فرایند ارتباط را تحت تاثیر قرار می دهد. پاسخ های کلامی و غیر کلامی اولیه کتابدار سطح و عمق تعامل بین کتابدار و کاربر را تحت تاثیر قرار می دهد. در این مرحله از فرایند مصاحبه، رفتارهای ابراز شده از طرف کتابدار باید ضمن ابراز خوش آمد به کاربر، او را در حالتی راحت و بی دغدغه قرار دهد. نقش کتابدار در فرایند ارتباط ایجاد احساس راحتی برای کاربر، در موقعیتی که پرخطر، گیج کننده، خسته کننده و ترسناک است، می باشد. برای خوشرو بودن، کتابدار باید :
    ـ با وقار و آماده جذب کردن کاربران باشد و مشغول خواندن،بایگانی کردن وگفتگوباهمکاران یا دیگر فعالیت ها نباشد، که منجر به کاهش مراجعه کاربران شود.
    ـ در آغاز ارتباط چشمی با کاربر برقرار می کند.
    ـ حضور کاربر را از طریق لبخند و یا حالت راحت جسمانی تایید و تصدیق می کند.
    ـ کاربر را از طریق استفاده از واژه های دوستانه به منظور آغاز محاوره همراهی می کند و یا از طریق بلند شدن، جلو رفتن و یا نزدیک شدن سعی در جلب کاربر دارد.
    ـ دیگر کاربران منتظر را پذیرا است.
    ـ تا حد امکان خود را در معرض دید کاربران قرار می دهد.
    ـ در اطراف میز مرجع می گردد تا در صورت نیاز به ارائه کمک بپردازد.
    ب) علاقه[۲] :
    کتابدار موفق باید علاقه زیادی در فرایند مرجع از خود نشان دهد. در حالیکه همه سوالات شامل مباحث مهیج ذهنی نیستند، کتابدار باید به نیازهای اطلاعاتی کاربران علاقه نشان دهد و باید برای فراهم کردن موثرترین کمک ها آماده باشد. کتابدارانی که علاقه زیادی به سوالات کاربران نشان می دهند، سطح بالایی از رضایت را در میان کاربران خود ایجاد می کنند. به منظور نشان دادن علاقه کتابدار باید:
    ـ هنگام صحبت کردن و گوش دادن به کاربر نگاه کند.
    ـ ارتباط چشمی را با کاربر در طول فرایند مصاحبه ایجاد یا برقرار می کند.
    ـ فاصله نزدیکی که برای کاربر مناسب به نظر می رسد را،با توجه به پاسخ های کلامی و غیر کلامی کاربر،رعایت می کند.
    ـ علائمی مبنی بر فهم نیاز کاربر را از طریق تاییدات کلامی یا غیر کلامی مثل تکان دادن سر و یا اظهار نظر کوتاهی از خود بروز می دهد.
    ـ د رطول فرایند مرجع آرام به نظر می رسد و عجله نمی کند.
    ـ تمرکز و توجه خود را معطوف به کاربر می نماید.
    ج) گوش دادن[۳]:
    مصاحبه مرجع قلب تعامل تراکنش مرجع و عامل مهم موفقیت این فرایند به حساب می آید. کتابدار باید در فهم نیاز اطلاعاتی کاربر موثر باشد و این کار را در حالتی که کاربر در حالتی آرام قرار دارد، انجام دهد. با دقت گوش دادن و مهارت در پرسیدن برای داشتن تعامل مثبت ضروری است. به عنوان یک ارتباط دهنده خوب، کتابدار باید:
    ـ لحن مناسبی متناسب با ماهیت تعامل به کار برد.
    ـ با حالتی محترمانه،صمیمی و مشوقانه ارتباط برقرار کند.
    ـ به کاربر اجازه دهد تا به طور کامل نیاز اطلاعاتیش را با کلمات خود بیان کند،پیش از اینکه پاسخی دهد.
    ـ سوال یا تقاضای کاربر را دوباره بیان می کند و از کاربر تاییدیه می گیرد تا مطمئن شود که سوال را درست فهمیده است.
    ـ از تکنیک سوالات باز استفاده می کند تا کاربر را تشویق نماید که سوال خود را بسط دهد یا توضیحات اضافی بیان نماید. نمونه ای از این سوالات شامل :
    ۱) لطفا کمی بیشتر درمورد این موضوع برایم بگویید.
    ۲) چه اطلاعات اضافی می توانید به من بدهید؟
    ۳) چه مقدار اطلاعات نیاز دارید؟
    ـ از سوالات بسته برای تصحیح کردن سوالات جستجو استفاده می کند. مثال برخی سوالات بسته عبارتست از:
    ۱) تا کنون چه چیزی یافته اید؟
    ۲) چه نوع اطلاعاتی می خواهید؟(کتابها، مقالات و...)
    ۳) آیا اطلاعات تاریخی یا جاری می خواهید؟
    ـ در جستجوی روشن کردن اصطلاحات گیج کننده است و از به کار بردن اصطلاحات خاص کتابداری خودداری می کند.
    ـ از واژگانی که برای کاربران قابل فهم است،استفاده می کند.
    ـ بیطرفی را حفظ می کند و از مطرح کردن ارزش های قضاوتی در مورد سوال یاماهیت آن خودداری می کند.
    د) جستجو[۴]:
    فرایند جستجو بخشی از تعاملی است که در آن رفتار بجا و دقت نقش بسزایی ایفا می کنند. بدون جستجوی موثر،اطلاعات مطلوب پیدا نمی شود. با این حال بسیاری از جنبه های جستجو که منجر به یافتن نتایج صحیح و درست می شوند، وابسته به رفتار کتابدار هستند. به عنوان یک جستجوگر موثر کتابدار باید:
    ـ استراتژی جستجوی کامل و شایسته ای بنا کند.
    ـ سوال را به چهریزه های خاص می شکند.
    ـ شرایط سوال که ممکن است نتایج جستجو را محدود کند، مثل تاریخ، زبان،گستردگی و ... مشخص می کند.
    ـ واژگانی برای جستجو انتخاب می کند که بیشترین ربط رابه اطلاعات مطلوب دارند.
    ـ در ابتدا با توجه به جنبه های محدود کننده سوال به جستجو می پردازد.
    ـ املا کلمه را در صورت نیاز تصحیح می کند و دیگر خطاهای ممکن در سوال را برطرف می نماید.
    ـ منابع مناسب با توجه به نیاز کاربر که بیشترین احتمال را برای داشتن اطلاعات مرتبط دارند، مشخص می کند.
    ـ هنگامی که نمی تواند به طور مستقل منابعی که پاسخ سوال در آنها می باشد را تعیین کند، از راهنماها، پایگاهها و دیگر کتابداران کمک می گیرد.
    ـ راهبردها و استراتژی را با کاربر در میان می گذارد.
    ـ کاربر را برای ارائه نظر تشویق می کند.
    ـ ترتیب جستجو را برای کاربر شرح می دهد.
    ـ تلاش می کند تا جستجو را در محدوده زمانی مورد نظر کاربر،انجام دهد.
    ـ با کاربر همراهی می کند(حداقل در مراحل اولیه جستجو)
    ـ چگونگی استفاده از منابع را هنگامی که کاربر از خود اشتیاق نشان می دهد،شرح می دهد.
    ـ هنگامی که تعداد کم یا زیادی اطلاعات یافت شده، به همراه کاربر موضوع را محدود یا گسترش می دهد.
    ـ از کاربر در مورد نیاز به اطلاعات اضافی، پس از بازیابی نتایج اولیه، سوال می کند.
    ـ نیاز به ارجاع کاربر به کتابخانه ، کتابدار و یا شخص مناسب دیگر را تشخیص می دهد.
    و) پیگیری کردن[۵]:
    تعامل مرجع با دور شدن کتابدار از کاربر پایان نمی پذیرد. کتابدار مسئول تعیین این مسئله است که آیا کاربر از نتایج حاصله راضی است و همچنین مسئول ارجاع کاربر به دیگر منابع است، حتی زمانی که این منابع در کتابخانه محلی مورد جستجو قاب دسترس نباشند. برای پیگیری موفق کتابدار باید:
    ـ از کاربر در مورد اینکه سوال به طور کامل پاسخ داده شده، سوال بپرسد.
    ـ کاربر را برای بازگشت مجدد به محل ارائه خدمات مرجع تشویق نماید.
    ـ بعد از اینکه کاربر وقت کافی برای مطالعه منابع اطلاعاتی داشت، به وی مراجعه کند.
    ـ هنگام نیاز به تخصص موضوعی بیشتر با دیگر کتابداران مشورت نماید.
    ـ در صورت نیاز قرار ملاقاتی با کاربر ترتیب دهد تا دوباره سوال را جستجو کنند، حتی بعد از ترک کتابخانه توسط کاربر.
    ـ تلاش کند مطمئن شود کاربر خدمات مناسبی دریافت کرده یا خیر؟وی این کار را از طریق فراهم آوردن اطلاعات صحیح و دقیق از بخش مرجع کتابخانه یا از طریق بررسی میزان اطلاعات مورد نیاز و منبع مورد استفاده انجام دهد.
    ـ فرایند فرستادن کاربر به دیگر کتابخانه ها یا مراکز اطلاع رسانی را از طریق فعالیت هایی مثل از قبل تلفن کردن، آدرس دادن، راهنمایی کردن و فراهم آوردن اطلاعات ممکن برای کاربر در کتابخانه تسهیل نماید.
    ـ هنگامی که امکان پاسخگویی به سوال مطابق رضایت کاربر وجود ندارد،کاربر را به دیگر موسسات یا منابع ارجاع دهد.
    بررسی تطبیقی دستورالعمل ALA با بخش اطلاع رسانی مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری
    با توجه به تاسیس مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری در سال ۱۳۷۲ این مرکز طی فرصت کوتاه در اختیار داشته، سعی کرده تا هر روز با ارائه خدمتی جدید ضمن ایجاد بستر معرفی رشته،در جهت رسیدن به اهداف محوله و بالابردن رضایت مراجعان گام بردارد. آنچه در ادامه می آید بخشی از وظایف مرکز منطقه ای است که ---------- های این مرکز را جهت دهی می کند.


    ● وظایف و اختیارات مرکز :
    ـ برقراری ارتباطات الکترونیکی راه دور به منظور دریافت و ارسال اطلاعات داخلی و منطقه ای در حوزه های علوم و تکنولوژی.
    ـ برقراری نظام مبادله الکترونیکی اطلاعات بین محققان ایرانی و محققان منطقه ای.
    ـ گزینش، تهیه و سازمان دهی به دانش مکتوب داخلی و منطقه ای در حوزه علوم و تکنولوژی.
    ـ تشکیل انواع پایگاههای اطلاعاتی مربوط به علوم و تکنولوژی.
    ـ چاپ و انتشار گزارش تحقیقات، مجلات و کتابهای علمی فارسی و غیر فارسی.
    ـ بهره گیری از امکانات علمی موجود در دانشگاهها، مؤسسات پژوهشی و مراکز اطلاعاتی کشور و مبادله الکترونیکی و پستی این اطلاعات بین دانشگاهها و مراکز اطلاعاتی داخلی و کشورهای منطقه.
    ـ پاسخگویی حضوری، مکاتبه ای، تلفنی و رایانه ای به نیازهای اطلاعاتی اشخاص حقیقی و حقوقی به ویژه دانشگاهها و مؤسسات تحقیقات داخلی و منطقه.
    ـ حمایت از تحقیقات داخلی و منطقه ای در حوزه علوم و تکنولوژی.
    ـ انتشار گزارش تحقیقات، خلاصه گزارش تحقیقات و خبرهای علمی در حوزه های علوم و تکنولوژی.
    ـ برگزاری سمینارها و کنفرانسهای داخلی و منطقه ای در حوزه های علوم و تکنولوژی.
    ـ تأسیس گروه آموزشی کتابداری و اطلاع رسانی در مقاطع مختلف آموزشی برای دانشجویان جمهوری اسلامی ایران و کشورهای منطقه با رعایت ضوابط و مقررات آموزش عالی کشور
    ـ ایجاد و راه اندازی شاخه های مراکز اطلاع رسانی در سایر مناطق ایران و منطقه.
    ـ مشارکت در تحقیقات و پروژه هایی که در زمینه های اطلاع رسانی علوم و تکنولوژی در ایران و منطقه به اجرا در می آید.
    ـ ایجاد زمینه های لازم برای جلب همکاری متخصصان ایرانی مقیم خارج از کشور و سایر متخصصان کشورهای منطقه درباره فعالیتهای مرکز .
    ـ اشاعة اطلاعات گزیده با توجه به نیازهای مستمر محققان مراکز علمی و پژوهشی داخلی و منطقه.
    ـ ارتقاء سطح دانش کتابداری و اطلاع رسانی در ایران و منطقه.
    ـ برقراری ارتباط و تشریک مساعی با اعضاء هیأت علمی دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی داخل و منطقه برای ایجاد پایگاههای اطلاعاتی علمی و تخصصی و ارائه خدمات آگاهی رسانی جاری.
    ـ اجرای برنامه های علمی و اطلاع رسانی و تبادل استاد و دانشجو با دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی داخل و منطقه در قالب مجوزهای قانونی موجود و یا کسب مجوز خاص از مجلس شورای اسلامی.
    ـ ایجاد تشکیلات و سازمان اجرائی مناسب به منظور تأسیس و توسعه واحدهای وابسته در داخل و منطقه در حوزة فعالیتهای مرکز .
    ـ استفاده از شیوه های نوین تکنولوژیهای ارتباطاتی و اطلاعاتی جهت ارائه برنامه ها و خدمات اطلاع رسانی در داخل و منطقه.
    ـ برقراری ارتباط علمی و اطلاع رسانی با سازمانها و نهادهای بین المللی به ویژه یونسکو، فرهنگستان علوم جهان سوّم، سازمان همکاریهای اقتصادی (اکو( و سازمان کنفرانس اسلامی در جهت فعالیتهای کتابداری و اطلاع رسانی.
    ـ برقراری ارتباط و تشریک مساعی با بخشهای صنعتی، خدماتی و آموزشی برای شناسائی نیازها و تأمین اطلاعات مورد نیاز آنها.
    نمود اصلی فعالیت ها و کارکرد واحدهای مختلف مرکز منطقه ای در بخش اطلاع رسانی تجلی می یابد. این بخش به عنوان گل سر سبد مرکز شناخته می شود و بیانگر میزان تلاش و کارکرد سایر بخش هاست.
    بخش اطلاع رسانی مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری جزو نادر بخش های معمول و تعریف شده در کتابخانه های کشور است که با وجود تعداد کم نیروی انسانی و فضای مطلوب سرویس دهی، اما داشتن نیروی مجرب و متخصص و آموزش دیده، توانسته ضمن جلب کاربرانی از سراسر ایران و حتی کاربران غیابی از خارج از کشور در جهت حفظ و افزایش رضایت کاربران خود قدم بردارد. مرکز منطقه ای به منظور ارائه خدمات مطلوب اطلاع رسانی از زنجیره گسترده ای از منابع استفاده می نماید. جستجوگران اطلاعاتی مرکز سالیان متمادی مهارت های لازم در جهت جستجوی اطلاعات و رفع نیازهای کاربران را آموخته اند. کتابداران مرکز منطقه ای با در دست داشتن مجموعه گسترده ای از پایگاه های اطلاعاتی جامع در حوزه های مختلف چه فارسی و چه لاتین در قالب های پیوسته و غیر پیوسته به پاسخگوئی به جامعه استفاده کننده خود می پردازند . مرکز منطقه ای خود را موظف می داند تا به نیاز اطلاعاتی مراجعه کنندگان پاسخ گوید. رضایت استفاده کنندگان و غنای اطلاعاتی مرکز منطقه ای موجب گردیده است تا مراجعان در سطح وسیع از کانال های مختلف به مرکز منطقه ای مراجعه کنند. این کانال ها عبارتند از: مراجعه حضوری، پست الکترونیک، فاکس، تلفن و استفاده از وب سایت مرکز .
    این بخش در حال حاضر با داشتن ۴ نیروی کارشناسی ارشد و ۲ نیروی کارشناسی کتابداری و اطلاع رسانی روزانه به طور میانگین به بیش از ۱۰۰ کاربر سرویس ارائه می دهد.
    ▪ وظایف و اختیارات این بخش عبارتند از
    پارسیان (شاپرزفا)
    ـ مدیریت گردش مواد
    ـ جستجوی حضوری
    ـ جستجوی غیابی و ارسال منابع درخواستی به طرق مختلف (پستی، الکترونیکی، فاکس، تلفن و...( در سطح ملی.
    ـ ارائه خدمات به تمام افراد و سازمان ها بدون درنظر گرفتن سن، شغل و مقطع علمی
    ـ جستجوی منابع بدون محدودیت زمانی
    ـ جستجوی منابع بدون محدودیت موضوعی
    ـ دسترسی مستقیم به کتابخانه بریتانیا
    ـ اتصال به شبکه های کتابشناختی بزرگترین تولید کنندگان اطلاعات علمی و فنی و تهیه کنندگان مجلات الکترونیکی به منظور تأمین نیازهای اطلاعاتی.
    ـ ارایه خدمات اطلاعاتی الکترونیکی به کاربران مرکز منطقه ای علوم و تکنولوژی در سطح بین المللی.
    ـ اعطای کد کاربری سایت اینترنتی مرکز منطقه ای به افراد حقیقی، دانشگاهها و مؤسسات علمی و پژوهشی.
    ـ تأسیس شاخه های مرکز اطلاع رسانی در دانشگاههای کشور و پشتیبانی شاخه ها با ارسال منابع اطلاعاتی و نرم افزاری.
    ـ ارایه خدمات تأمین مدرک.
    ـ برپایی کارگاههای آموزشی در دانشگاههای مختلف.
    ـ اطلاع رسانی در مورد انواع خدمات اطلاع رسانی مرکز منطقه ای به دانشگاها و مؤسسات علمی و تحقیقاتی.
    با این وجود نداشتن فضای کافی، حتی کمبود وقت برای داشتن مصاحبه مرجع مناسب و اصولی باعث شده اصول ALA برای خدمت رسانی به کاربران به طور کامل در این مرکز امکان اجرایی شدن نیابد. کاملا امری طبیعی است که هر مرکزی بنا به دلایلی نتواند به ایده آل ها و اهداف آرمانی خود به طور کامل دست یابد. بخش اطلاع رسانی مرکز منطقه ای از این قاعده مستثنی نیست. با این وجود هنگامی که امکانات، نیروی انسانی، تجهیزات، ساعات کاری و فشار کاری وارد بر کارکنان این مرکز در مجموع با نتیجه کار و خدمت رسانی به کاربران مقایسه شود، به نظر می رسد، این بخش توانسته با وجود کاستی ها خدمات مطلوبی ارائه دهد. آمار تعداد کاربران مراجعه کننده به مرکز بر اساس تعداد جستجو ها نشانگر این واقعیت است.
    در سال ۱۳۸۲، تعداد ۸۶۵۴۲ مقاله با تعداد ۳۰۹۴۲۰ صفحه جستجو گدیده و تحویل کاربران شده است.
    در سال ۱۳۸۳، تعداد ۹۳۸۶۱ مقاله با تعداد ۳۳۱۳۵۰ صفحه جستجو گدیده و تحویل کاربران شده است.
    در سال ۱۳۸۴، تعداد ۹۸۱۴۵ مقاله با تعداد ۳۴۶۱۹۱ صفحه جستجو گدیده و تحویل کاربران شده است.
    در سال ۱۳۸۵، تعداد ۱۰۰۰۰۰ مقاله با تعداد ۳۷۷۳۱۴ صفحه جستجو گدیده و تحویل کاربران شده است.
    اکنون بر اساس دستورالعمل ALA، خصوصیات رفتاری لازم برای کتابدارانی که خدمات اطلاعاتی را مستقیما برای کاربران تامین می کنند، با خصوصیات رفتاری مشاهده شده در آنها، مقایسه می شود. این خصوصیات شامل: خوشرویی، علاقه، گوش دادن، دوباره پرسیدن، جستجو و دنبال کردن است.
    الف) خوشرویی:
    ۱) برای خوشرو بودن لازم است که کتابدار خود را مشغول انجام سایر فعالیت ها نکند. این ویژگی به طور کامل در کتابداران این بخش دیده می شود، چون جستجو در پایگاههای داخلی و خارجی و شبکه جهانی وب به گونه ای است که کتابدار باید با تمرکز تمام سعی در نوشتن املای درست واژه، انتخاب بهترین کلیدواژه، ارائه بهترین راهبرد جستجوی بولین و عبارتی، انتخاب نتایج بر اساس محدودیت های مورد نظر کاربر(چون محدودیت سالی، صفحه ای ...(، و ویژگی های درخواستی او چون توجه به فرمت اطلاعات بازیابی شده و... نماید. حتی گاهی به ترجمه لغات و عناوین برای کاربر بپردازد. لذا با تمرکز تمام و بدون پرداختن به سایر امور در جهت سرویس دهی بهتر به کاربران گام برمی دارد.
    ۲) کتابداران این بخش عمدتا از بین افرادی انتخاب می شوند که از نظر روانشناسی قادر به برقراری ارتباط اجتماعی و تعامل مناسب با دیگران هستند. اکثر اوقات کتابداران با تحویل گرفتن فرم جستجو از کاربر فراخوانده شده و توجه به مشخصات فردی وی سعی می کنند،ضمن سلام و احوالپرسی با کاربران از آنها در مورد تقاضای مطرح شده در فرم جستجو سوالاتی بپرسند. لذا ارتباط چشمی را با کاربر برقرار می کنند و سعی می نمایند با داشتن مهارت های کلامی یا غیرکلامی همچون تکان دادن سر، لبخند زدن ، داشتن حالت راحت جسمانی، گفتن کلمات تایید کننده، و استفاده از مشوق ها حضور کاربر را تصدیق نمایند.(جنریش، ۱۳۷۳)
    ۳) با توجه به متفاوت بودن طراحی میزهای بخش اطلاع رسانی با آنچه در تعریف میز مرجع آمده است، کتابداران بخش اطلاع رسانی معمولا آمادگی خود را برای جذب کاربر از طریق استفاده از برنامه کاربر خوان ((User Client اعلام می کنند. امکان برخاستن و نزدیک شدن به کاربر عملا برای این کتابداران وجود ندارد. اما غالبا سعی می کنند با استفاده از کلمات تعارف، کاربران را به جایگاه فراخوانده شده، جلب نمایند.
    ۴) به دلیل کمبود نیروی انسانی در بخش اطلاع رسانی مرکز و تعداد زیاد کاربران مراجعه کننده با داشتن پیشینه های تحصیلی متفاوت، از سنین و مقاطع گوناگون، و در واقع از هر قشری از جامعه همچون مراجعان یک کتابخانه عمومی بدون اعمال محدودیت در سرویس دهی به افراد،این امکان برای کتابداران این بخش وجود ندارد که ضمن تمرکز بر درخواست کاربر فراخوانده شده به سایر کاربران نیز توجه کافی داشته باشند و یا آنها را پذیرا باشند. با این حال غالبا کتابداران سعی می کنند به سوالات متعدد کاربران منتظر برای دریافت خدمت پاسخ دهند. سوالات تکراری مبنی بر اینکه فرم جستجو را باید تحویل دهند یا خیر؟ چه زمانی نوبت آنها فرا می رسد؟ آیا می توانند مرکز را ترک کنند بدون اینکه نوبت آنها از بین رود؟ و صدها سوال تکراری دیگر.
    ۵) به دلیل جایگاه خاص بخش اطلاع رسانی و طراحی انعطاف پذیر آن،همچنین قرارگیری در ابتدای درب ورودی مرکز ، غالبا کتابداران این بخش در معرض دید کاربران هستند. نبود دیوارهای سخت و غیر قابل انعطاف در مرکز این امکان را به افراد می دهد که بتوانند از حضور کتابداران مطلع شوند و یا از اطلاعات جلوی درب ورودی در مورد حضور یا عدم حضور آنها آگاهی کسب کنند.
    ب) علاقه:
    داشتن علاقه به کار و ابراز تمایل و هیجان نسبت به سوالات کاربران و فراهم آوردن موثرترین کمک ها از جمله ویژگی های مطرح شده برای کتابداران حرفه ای بخش اطلاع رسانی است.
    ۱) کتابداران بخش اطلاع رسانی از مهارت برقراری ارتباط چشمی با کاربر و نگاه کردن به او تا حدی که در عرف پذیرفته و مقبول باشد، به منظور ایجاد ارتباط با کاربران استفاده می کنند. هر چند به نقل از کتاب مصاحبه در بخش مرجع کتابخانه ، این مهارت در فرهنگ های مختلف یکسان نیست .
    ۲) در مورد فاصله فیزیکی ما بین کتابدار و کاربر، به دلیل ثابت بودن میز و صندلی در نظر گرفته شده ، سعی گردیده تناسب این تجهیزات با نیاز کاربر در نظر گرفته شود.
    ۳) بروز علائمی مبنی بر فهم نیاز کاربر، و تمرکز و توجه نسبت به او از جمله ملزومات هر جستجوی موفقند، با این وجود کمبود کارشناسان بخش اطلاع رسانی و کمبود فضای ارائه سرویس، سبب شده که به طور ناخودآگاه جوی مبنی بر کمبود وقت بر همه حاکم باشد. صف طولانی کاربرانی که منتظر دریافت اطلاعات هستند و نگاه های مداوم آنها به کتابدار و کاربر فراخوانده شده ومدت زمان ارائه خدمت به کاربر همگی باعث می شوند، داشتن مصاحبه مرجع کامل و ایده آل و یا عجله نداشتن در ارائه خدمات چیزی دور از واقعیت به نظر رسد.
    ۴) محل مرکز منطقه ای و اینکه غالبا دسترسی به آن به راحتی صورت نمی پذیرد باعث شده در کاربران این توقع ایجاد شود که به دلیل دوری راه مرکز باید در همان روز مراجعه و حتی در بدو ورود بتوانند کار خود را با موفقیت به اتمام رسانند. لذا بیشتر کاربران بیان می دارند که عجله دارند یا راهشان دور است، از شهر دیگری آمده اند ویا کلاس دارند و بدون اتلاف وقت باید به اطلاعات ست یابند. بنابراین کتابدار ناچار است با سرعت عمل نسبت به انجام وظایق خود بپردازد، وظیفه ای که باید در کمال أرامش و فراغ بال صورت پذیرد.
    ج) گوش دادن
    ویژگی سوم برای کتابداران بخش اطلاع رسانی، مهارت خوب گوش دادن و درضمن خوب پرسیدن است. دو مهارتی که برای داشتن تعامل مثبت و رضایت بخش با کاربر ضروری است. بیشتر خصوصیات مربوط به این مهارت، جزو خصوصیات ذاتی و فردی هر کتابدار است. لذا تعیین دقیق اینکه کتابدار مورد نظر این ویژگی ها را دارد یا خیر، نیاز به بررسی بیشتر دارد. اما آنچه در ادامه به اختصار می آید، مجموعه ای از مشاهدات و برخوردهای نویسنده با کتابداران بخش اطلاع رسانی مرکز و تماس مکرر با آنهاست.
    ۱) داشتن لحن مناسب و محترمانه سرلوحه کار کتابداران این بخش با کاربران است. با وجود فشار کاری بالا کتابداران سعی در برقراری ارتباط دوستانه، صمیمی و محترمانه با کاربران دارند. با وجود پرسیدن سوالات مکرر کاربران، آنها سعی می کنند با آرامش مجددا به پرسش آنها پاسخ دهند. حضور کاربران از هر طیف و قشری با سطوح تحصیلاتی مختلف و عدم آشنایی بسیاری از آنها با نحوه کار بخش اطلاع رسانی، ویا چگونگی پر کردن فرم جستجو، نوشتن کلیدواژه های اطلاعاتی، نا آشنایی با ساختار پایگاه های اطلاعاتی و حتی نحوه جستجو و عدم آشنایی با فرمت اطلاعات بازیابی شده، سبب گردیده کاربران مرتبا از کتابداران تقاضای نوشتن عباراتی حاوی کلمات غیر مجاز ( (Stop Word داشته باشند. و یا تقاضا دارند بخشهایی از یک مقاله با فرمت pdf همچون عنوان مجله، نام و تصویر نویسنده )در صورت وجود(، صفحه شمار و ... از درون مقاله حذف گردد و به جای آن نام کاربر تایپ شود. کاربرانی به مرکز مراجعه می کنند که حتی نحوه کارکردن با موشواره یا باز و بستن پنجره را نمی دانند. کاربرانی که با وجود عدم آشنایی با محدودیت های زبان فارسی در شبکه جهانی وب و یا پایگاههای داده، در مورد نحوه سرهم یا جدانویسی کلمات مورد جستجو با کتابدار بحث می کنند و یا از اینکه مثلا چرا سیستم خبره نیست تا توجه شود منظور آنها هنگام جستجو برای موضوع احکام دین) دیون، واژه حقوقی( احکام مربوط به دین و مذهب نیست، متعجب می شوند و تنها بعد از گذشتن از این مرحله به کتابداران اجازه می دهند تا آنطور که تخصص آنها اثربخش و مفید است، به جستجو بپردازند تا مرتبط ترین مقالات طی صرف حداقل زمان بازیابی شوند[۶].
    ۲) با وجود تمام این مشکلات کتابداران این بخش سعی می کنند برای بازیابی بهترین و مرتبط ترین اطلاعات، در ابتدا فرم جستجوی تکمیل شده توسط کاربر را به دقت مطالعه نمایند و در صورت متوجه نشدن از کاربر می خواهند منظور خود را برای آنها توضیح دهد.
    ۳) استفاده از تکنیک سوالات باز و بسته به منظور تشویق کاربر برای ارائه توضیحات اضافی و یا تصحیح سوال جستجو، مهارتی است که از آن بهره می برند.
    ۴) عدم استفاده از واژه های تخصصی و گیج کننده و یا اصطلاحات خاص کتابداری ویژگی کاملا بارز و تثبیت شده ی کتابداران بخش اطلاع رسانی است . چرا که به دلیل کمبود وقت و سطوح متفاوت کاربران و بسیاری عوامل دیگر نیاز است که تا حد امکان کتابداران به صورت قابل فهم و ساده به ارائه توضیح بپردازند.
    ۵) ذداشتن بیطرفی با توجه به ---------- های هر اداره و سازمانی، بر وضعیت ارائه خدمات به کاربران موثر است. اما در مجموع کتابداران مرکز سعی می کنند تا این ویژگی اخلاقی را تا آنجا که اجازه دارند، اجرایی سازند.
    د) جستجو
    ویژگی چهارم جستجو است. رفتار کتابدار، دقت و تمرکز او به همراه آمادگی ذهنی همراه با خلاقیت در نحوه جستجو و به کارگیری کلمات و عبارات گوناگون و مناسب، همگی بر نتیجه جستجو اثرگذار خواهند بود. کتابداران مرکز منطقه ای نیز غالبا به دلیل تجربه و تکرار جستجوها، همچنین دانش علمی مورد نیاز، قادرند کم و بیش موجبات رضایتمندی کاربران را فراهم نمایند. نتایج حاصل از تحقیقات پائو[۷] و همکارانش( (۱۹۹۴ نیز این مسئله را تایید می کند. بر اساس نتایج به دست آمده تعداد دفعات بیشتر جستجو، مهارت جستجوی بولی را بهبود می بخشد. در واقع تکرار جستجو منجر به عملکرد بهتر می شود.
    ۱) دقت در نوشتن بهترین استراتژی جستجو جهت بازیابی مرتبط ترین نتایج در حداقل زمان، سرلوحه کار کتابداران بخش اطلاع رسانی است. نوشتن هم خانواده های کلمات، استفاده از امکانات همجواری، کوتاه سازی، جستجوی بولی، عبارتی و ... مهارتی کاملا پذیرفته شده در بین کتابداران است. بازیابی نتایج بر اساس خواست و سلیقه کاربر به کمک محدود کننده های سالی، صفحه ای، مجله یا زبانی خاص انجام می پذیرد.
    ۲) کتابداران با توجه به توضیحات اضافی کاربر و پرسیدن سوالاتی از وی، بهترین کلیدواژه ها را انتخاب می کنند. املای صحیح کلمات تخصصی و اسامی لاتین را از طریق واژه نامه های عمومی و تخصصی و یا از طریق موتورهای جستجویی چون google بازیابی می کنند. در صورت موجود نبودن اطلاعات منابع مختلف جستجو بررسی می شوند. چرا که در صورت استفاده از موتورهای جستجو و عدم بازیابی اقلام مناسب عمل جستجو باید در سایر موتورها تکرار شود. (علیجانی و دهقانی،۱۳۸۵)
    ۳) توضیح در مورد نحوه نوشتن استراتژی جستجو برای کاربران، تقریبا فرایندی سخت و خسته کننده است. چراکه کاربران اصرار دارند، الگوریتم جستجوی موجود در ذهن آنها در همه پایگاه ها قابل استفاده باشد. تصحیح تصور غلط کاربران و اینکه هر پایگاه معمولا شیوه ی جستجوی متفاوتی از دیگری دارد( هر چند که اشتراکاتی نیز وجود دارد)فرایندی مشکل است. مثلا غالب کاربران تمایل به استفاده از علامت + در کنار هر واژه دارند، در حالیکه نوشتن چنین علامتی در کنار دو واژه در پایگاه مقالات تمام متن مرکز منطقه ای به عنوان عملگر بولی OR خوانده می شود و هر کجا که یکی از دو واژه مشاهده شود، آن مقاله بازیابی می شود. در حالیکه کاربر همزمان قصد جستجوی دو واژه را دارد.
    ۴) بازیابی نتایج برای کاربران غالبا در محدوده زمانی بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه صورت می پذیرد. چرا که تعداد زیاد کاربران، محدودیت زمانی و کمبود نیروی انسانی، امکان تعامل هر چه بیشتر با کاربر را محدود می کند. اما داشتن انعطاف در جستجو از طریق در اختیار گذاشتن وقت بیشتر برای کاربرانی که جستجوی لاتین دارند، مدارا کردن با کاربرانی که با وجود عدم اطلاع از شیوه درست جستجو، اصرار بر نوشتن عبارت جستجوی حاوی کلمات غیرمجاز دارند، و یا از فرمت اطلاعات ناآگاهند، ویژگی کتابداران این بخش است.
    ۵) به علاوه همجواری مرکز منطقه ای با کتابخانه های دانشکده ای دانشگاه شیراز همچون کتابخانه حقوق، علوم تربیتی و حتی کتابخناه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه شیراز(کتابخانه میرزای شیرازی)، این امکان را برای کتابداران به وجود آورده که کاربران را در صورت نیاز به دریافت اطلاعات بیشتر به کتابخانه های دانشگاه شیراز ارجاع دهند.
    و) پیگیری
    همانگونه که بیان شد فرایند مرجع با دور شدن کتابدار از کاربر پایان نمی پذیرد. اما اجرای این هدف در مرکز منطقه ای با توجه به طیف گسترده مراجعان و ماهیت متفاوت وظایف بخش اطلاع رسانی، چندان امکان پذیر نیست. بیشتر کاربران مرکز تنها در پی انجام تحقیق کلاسی برای همان ترم درسی هستند و اینگونه نیست که همچون محققان به بررسی متون مختلف و مطالعه منابع مختلف بپردازند. لذا ضرورت پیگیری کار مراجعان و آگاهی از به سرانجام رسیدن جستجوی آنها برای اکثر کاربران مرکز صادق نیست. این خصیصه تنها برای تعداد اندکی از کاربران که جهت انجام مطالعات اولیه پایان نامه و یا اجرای طرح های تحقیقاتی به مرکز مراجعه می کنند، صادق است. در این مورد کتابداران غالبا با بررسی سایتها و پایگاه های مختلف داخلی و خارجی چون پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران به طور مثال تلاش می کنند، مجله ای خاص را از طریق جستجو در فهرست مشترک پایگاه این پژوهشگاه در داخل کشور بازیابی کنند و یا به جستجو در شبکه کتابهای ملی فارسی و لاتین ([۸]NNPB or [۹]NNLB) می پردازند تا کتاب مورد درخواست کاربر را درون کشور ردیابی کنند.
    در هر حال کتابداران مرکز منطقه ای باور دارند که ارائه خدمات به کاربران نه تنها در بهبود نگرش آنها نسبت به رشته کتابداری اثرگذار است بلکه در ارتقا جایگاه شغلی حرفه کتابداری در جامعه موثر خواهد بود. پس با خود عهد بسته اند برای تعالی رشته تا سر حد توان به ارائه مطلوب خدمات بپردازند.

    پارسیان (شاپرزفا)









    فروغ رحیمی
    کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی
    پانوشتها:
    [۱] -Approachability
    [۲] -Interest
    [۳] - Listening/Inquiring
    [۴] -Searching
    [۵] -Follow-up
    [۶] . ساختار برنامه پارس آذرخش به گونه ای است که هنگام ورود اطلاعات در winlib توسط اپراتور کلمه ای مانند بهره وری یا بین الملل جدا از هم تایپ می شوند اما برای جستجوی همین واژه در برنامه تحت وب پارس آذرخش مثل E- article این کلمات باید به صورت سرهم تایپ شوند: بهرهوری یا بینالملل)
    [۷] -Pao
    [۸] -National Network of Persian Book
    [۹] -National Network of Latin Book
    منابع و ماخذ:
    ۱. جنریش، الاین زارمبا؛جنریش، ادوارد جی. مصاحبه در بخش مرجع کتابخانه . ترجمه محمد حسین دیانی. اهواز: دانشگاه شهید چمران، ۱۳۷۳. صفحه ۱۱.
    ۲. علیجانی، رحیم ؛ دهقانی، لیلا. بازیابی پیوسته: نظامها و روشها. ویراستار زهیر حیاتی . تهران: چاپار، ۱۳۸۵.
    ۳. گزارش برنامه ها و خدمات اطلاع رسانی مرکز منطقه ای علوم و تکنولوژی شیراز در سال ۱۳۸۴. شیراز: مرکز منطقه ای علوم و تکنولوژی، خرداد ۱۳۸۵.
    ۴. هاشمی، ابوالفضل. واژگان کتابداری و اطلاع رسانی. با همکاری ملیحه ناظم ؛ زیر نظر رحمت ا... فتاحی. تهران: دبیرخانه هیات امنای کتابخانه های عمومی کشور، ۱۳۷۶.
    ۵. "ALA Guidelines for Behavioral Performance of Reference and Information Services Professionals." Approved by RASD Board of Directors. January ۱۹۹۶.
    ۶. Pao, ML. ,Grefsheim,S. F. ,Barcly, ML. , Woolliscroft, Jo. ,Shipman, Bl, and Mcouillan, M (۱۹۹۴). "Effect of search Experience on sustained MEDLINE asageby by students." Academic Medicine. ۶۹:۹۱۴-۹۲۰.
    ۷. www.srlst.com/rlst-frs_files/page۱۵۱۴.htm
    ۸. http://۶۲.۶۰.۱۵۴.۲۰/scripts/parsweb/newHtm/Login-E.htm

  2. Top | #114
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.43
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,856 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض رهنمودهای ایفلا درخصوص اصول اجرای امانت بین کتابخانه ای وخدمات تحویل مدرک در سطح بین الملل

    نوشته حاضر به اصول و رهنمودهای ایفلا در زمینه امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک می پردازد.












    پارسیان (شاپرزفا)











    نوشته حاضر به اصول و رهنمودهای ایفلا در زمینه امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک می پردازد. با وجود اینکه زمان انتشار رهنمودهای یادشده به سال ۱۹۵۴ باز می گردد، اما در این نوشتار، نسخه بازبینی شده این رهنمودها در سال ۲۰۰۱ مورد بررسی قرار گرفته است.حق مؤلف و نحوه مطالبه هزینه ها دو تغییر عمده ای ست که در نسخه جدید مورد تأکید قرار گرفته است.


    ● مقدمه
    هرچند که اصول و رهنمودهای ایفلا در زمینه امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک آنگونه که باید در سطح گسترده شناخته شده نیست، اما این اصول و رهنمودها از سال ۱۹۵۴ وجود داشته و اساس همکاری ها در زمینه امانت بین کتابخانه ای [۱] میان کشورهای مختلف قرار گرفته است. رهنمودهای یادشده دربرگیرنده توصیه هایی ست که لازم است یک یک کشورها در زمینه عرضه و امانت مدارک بکارگیرند. بخش قابل توجه ای از این رهنمودها در نسخه بازبینی شده فعلی بدون تغییر باقی مانده و تنها سعی شده تا رهنمودهای یادشده با نیازهای قرن بیست و یکم مطابقت داده شود. با این حال، تغییرات ایجاد شده در این رهنمودها نیز در جای خود حائز اهمیت هستند. حق مؤلف، نحوه مطالبه هزینه ها و درک این مسئله که امانت بین کتابخانه ای میان کتابخانه هاو نه مراکز ملی صورت می پذیرد، از جمله مهم ترین این تغییرات است. در نسخه فعلی برای اولین بار، به تعدادی از مهم ترین مدارک ایفلا نظیر " بیانیه ایفلا در خصوص قانون حق مؤلف در محیط دیجیتال[۲] " اشاره شده است.
    کمیته فرعی بازبینی رهنمودهای ایفلا شامل اعضای زیر بوده است : چهار عضو از اعضای بخش امانت و تحویل مدارک ایفلا[۳]، یک عضو از طرح مرکزی دسترسی جهانی به مواد انتشاریافته (UAP)[۴] و دفتر امانت بین الملل[۵] . نسخه بازبینی شده رهنمودهای ایفلا در ماه مارس ۲۰۰۱ به تصویب نشست تخصصی این سازمان رسید.
    استفاده مشترک از مجموعه کتابخانه های انفرادی، از مهم ترین مؤلفه های همکاری های بین المللی در زمینه امانت بین کتابخانه ای به شمار می آید. همانگونه که کتابخانه ها نمی توانند به تنهایی در برآوردن نیازهای اطلاعاتی کاربران خودکفا باشند، کشورها نیز از این اصل مستثنی نیستند. تبادل مدارک و منابع میان کتابخانه های کشورهای مختلف از بااهمیت ترین و ضروری ترین اصول اجرای طرح های امانت بین کتابخانه ای به شمار می آید.
    از آنجایی که هر کشوری در نحوه اجرای امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک، اصول و روش های خاص خود را دارد، هیچگونه اجباری برای پذیرش و رعایت اصول و رهنمودهایی که در ادامه می آید وجود ندارد. با وجود این کشورها و کتابخانه ها برای امانت بین کتابخانه ای در سطح بین الملل به استفاده از رهنمودهای ایفلا اشتیاق زیادی نشان می دهند. در این اصول، ضمن آنکه علائق همه کتابخانه ها در نظر گرفته شده، سعی شده تا توصیه ای عملیاتی هر یک از کشورها درزمینه فراهم آموری مدارک مدنظر قرار گیرد.


    ● اصول و رهنمود های اجرایی
    ▪ مسئولیت ملی
    هر کشوری باید مسئولیت عرضه نسخه یا نسخه هایی از انتشارات خود را به سایر کشورها به شکل امانت، زیراکس یا سایر روش های مقتضی برعهده گیرد. این قاعده، تمامی آنچه که در زمان فعلی یا در گذشته انتشار یافته شامل می شود.
    ـ هر کشوری در ارائه انتشارات ملی خود به کتابخانه های سایر کشورها مسئولیت دارد. مفهوم دسترسی جهانی به مواد انتشاریافته وابسته به همین اصل است و همه کشورها باید آن را با کمال میل پذیرا باشند.
    ـ هیچ کشوری در ارائه منابع درخواستی اجباری ندارد اما باید سعی شود تا انتظارات بین المللی در حد امکان برآورده شود.
    ـ به منظور تحقق اصل دسترسی جهانی به مواد انتشاریافته، لازم است که به نیازهای کتابخانه ها در کشورهای کمترتوسعه یافته توجه ویژه ای مبذول داشته شود.
    ـ برای اجتناب از سوء تفاهم های مربوط به مشکلات زبان شناختی، لازم است که فرایند با زبانی ساده و واضح صورت پذیرد.
    نظام ملی امانت دهی
    از آنجایی که نظام های ملی امانت دهی، زیرساخت اصلی طرح های بین المللی امانت بین کتابخانه ای را تشکیل می دهند، جا دارد که هر کشوری به توسعه نظام ملی کارآمد در زمینه امانت دهی توجه ویژه ای مبذول دارد.
    ـ از آنجایی که ارائه توصیه هایی در زمینه نحوه گسترش نظام های ملی کارآمد در زمینه امانت بین کتابخانه ای از محدوده این رهنمودها خارج است، در این خصوص توجه علاقه مندان را به " قانون ملی امانت بین کتابخانه ای [۶]" که با توجه به نیاز کشورها در زمینه نظام های ملی امانت دهی توسط سازمان ایفلا تهیه شده، جلب می نماییم.
    خط مشی ملی امانت در سطح بین الملل
    لازم است هر کشوری برای امانت دهی و تحویل مدارک خود در سطح بین الملل، از یک خط مشی ملی برخوردار باشد. خطی مشی یادشده باید در اختیار کتابخانه ملی، انجمن کتابخانه ملی یا سایر نهادهای ذیربط در زمینه امانت بین کتابخانه ای قرار گیرد
    ـ چنانچه کشوری دارای مرکزی ملی در زمینه امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک باشد، باید از این مرکز به عنوان منبع اصلی گسترش خط مشی ملی بهره گرفته شود. چنانچه هیچگونه مرکزی متولی چنین مسئولیتی نباشد، لازم است که وظیفه تهیه خط مشی یادشده بر عهده کتابخانه ملی، سازمان هماهنگ کننده طرح های ملی امانت بین کتابخانه ای یا سایر نهادهای ذیربط گذارده شود.
    ـ بر همه کتابخانه هایی که در طرح های بین المللی امانت و تحویل مدرک مشارکت دارند لازم است که از خط مشی ملی امانت دهی اطلاع داشته و در چارچوب آن به فعالیت بپردازند.
    ـ لازم است که خط مشی ملی امانت دهی در سطح بین الملل از طریق کتابخانه ملی یا سایر نهادهای متولی امر امانت دهی در اختیار کتابخانه های کشورهای دیگر قرار گیرد. از طرف دیگر، بر کتابخانه های بزرگ واجب است که خط مشی خود را در زمینه نحوه پاسخگویی به درخواست های بین المللی در اختیار کتابخانه های درخواست کننده قرار دهند.
    ـ در خط مشی ملی امانت دهی باید این نکته تصریح شده باشد که آیا کتابخانه ها می توانند در خواست های خود را مستقیماً برای کتابخانه های امانت دهنده در خارج از کشور ارسال دارند، یا اینکه ارسال این درخواست ها باید از طریق یک مرکز ملی در داخل کشور صورت پذیرد.
    ـ علاوه بر این، خط مشی امانت دهی باید متضمن این نکته باشد که کتابخانه ها تا چه اندازه در پاسخ گویی به درخواست های خارج از کشور اختیار عمل دارند و چه بخشی از کار باید در اختیار مراکز ملی امانت دهی ( در صورت وجود چنین مراکزی) نهاده شود. دو مورد از انتشارات ایفلا به نام های" راهنمای مراکز بین المللی امانت بین کتابخانه ای و راهنمای مراکز بین المللی خدمات تحویل مدرک"[۷] می تواند در این زمینه مفید فایده واقع گردد.
    ـ لازم است که همه کتابخانه ای داخل کشور به منظور پاسخ گویی مؤثر و کارآمد به درخواست های بین المللی، از رویکردی ثابت برای این منظور استفاده نمایند.


    ● ارسال درخواست
    کتابخانه های امانت دهنده باید در صورت امکان، درخواست سایر کتابخانه ها را به هر شکل و قالبی که باشد پذیرا باشند. با وجود این، لازم است که کتابخانه های درخواست دهنده به این نکته واقف باشند که برخی از کتابخانه ها به درخواست هایی که در قالب و شکل های مختلف عرضه شده باشند ترتیب اثر نمی دهند. دقت عمل از عناصری ست که باید در تمامی مراحل ارسال درخواست مد نظر قرار گیرد.
    ـ چنانچه تسهیلات ارسال الکترونیکی درخواست برای کتابخانه درخواست کننده فراهم باشد، لازم است که برای ارسال درخواست ها از این تسهیلات بهره گرفته شود.
    ـ درخواست هایی که از طریق پست الکترونیکی، فکس یا سایر روش های سریع ارتباطی ارسال می شوند باید با استاندارد های موجود، نظیر رهنمودهای ایفلا برای درخواست های الکترونیکی[۸]، رهنمودهای ایفلا در زمینه فکس[۹] یا پروتکل امانت بین کتابخانه ای سازمان جهانی استاندارد مطابقت داشته باشد
    ـ در خواست های چاپی باید با " فرم های درخواست ایفلا[۱۰] " و یا سایر قالب های مورد تأیید ایفلا هماهنگ باشد.
    ـ چنانچه امانت دادن اصل یا نوع ویژه ای از نسخه اصل یک منبع درخواستی امکان پذیر باشد، این موضوع باید در فرم درخواست ذکر شود.
    ـ لازم است که پیش از ارسال نسخه اصل یک منبع درخواستی، در مورد وجود یا عدم وجود نسخه ای از اصل اثر در کشور کتابخانه درخواست کننده اطمینان حاصل شود.
    ـ درخواست های را که به صورت ناقص یا نادرست دریافت می شوند باید برای بررسی مجدد به کتابخانه مربوطه عودت داد تا فرایند امانت دهی با اخلال مواجه نگردد. کتابخانه درخواست کننده موظف است تا اطلاعات کتابشناختی منابع درخواستی خود را تصحیح یا در صورت لزوم به بهترین نحو تکمیل نماید.


    ● پاسخگویی به درخواست
    تصمیم گیری در مورد ارسال نسخه اصل یا کپی منابع درخواستی، با کتابخانه امانت دهنده است. بر هر کشوری واجب است تا شرایط لازم برای دسترسی آسان کتابخانه درخواست کننده به منابع درخواستی را فراهم آورد.
    ـ کتابخانه پاسخ دهنده باید منابع درخواستی کتابخانه درخواست کننده را ارسال داشته یا در اسرع وقت با یکی از روش های مقتضی در صدد پاسخ گویی به آن ها برآید.
    ـ منابع باید مستقیماً به کتابخانه در خواست کننده ارسال شود، مگر آنکه در مورد ارسال منابع به یک مرکز ملی تصریح شده باشد
    ـ همه منابع و مواد ارسالی باید با نام کتابخانه امانت دهنده ممهور گردد.
    ـ کتابخانه امانت دهنده باید در تعیین زمان بازگشت منابع امانت داده شده از خود مناعت طبع نشان داده و مدت زمان میان ارسال و بازگشت منابع را مد نظر قرار دهد.
    ـ زمانی که ارسال منبع یا منابع درخواستی به هر دلیلی برای کتابخانه پاسخ دهنده امکان پذیر نباشد، لازم است که دلایل عدم ارسال برای کتابخانه درخواست کننده شرح داده شود. برای این منظور می توان از فهرست چند زبانه قوانین ایفلا در زمینه پاسخ به درخواست های امانت بین کتابخانه ای [۱۱]بهره گرفت.
    حق مؤلف
    قوانین حق مؤلف کشور امانت دهنده باید محترم شمرده شود. زمانی که منابع درخواستی، در چارچوب قواعد مربوط به" استفاده عادلانه" قرار می گیرد، وظیفه کتابخانه امانت دهنده است که محدودیت های حق مؤلف را به اطلاع کتابخانه درخواست کننده برساند.
    ـ رهنمودهایی که در این بخش در ارتباط با قانون حق مؤلف ارائه می شوند، از بیانیه ایفلا در خصوص قانون حق مؤلف در محیط دیجیتال اقتباس شده اند. از این رو، لازم است که کتابخانه ها از مفاد این بیانیه مطلع باشند
    ـ بر هر کتابخانه امانت دهنده ای واجب است تا بر اساس قواعد حق مؤلف حاکم بر کشور خود عمل نماید. علاوه بر این، کتابخانه امانت دهنده باید تمامی اطلاعات مربوط به قانون حق مؤلف را در دسترس قرار داده و به کتابخانه های درخواست کننده منتقل نماید.
    ـ امانت دهی و محدودیت نسخه برداری با هدف حمایت از تحقیقات خصوصی، در زمره استثنائاتی ست که معمولاٌ قوانین ملی حق مؤلف بر آن ها صحه می گذارند.
    ـ بر کتابخانه درخواست کننده لازم است تا به قوانین حق مؤلف حاکم بر کشور امانت دهنده احترام بگذارند.
    ـ کتابخانه های امانت دهنده باید بر مقررات حاکم بر سازمان های متبوع خود صحه گذاشته و به برخی از محدودیت ها، نظیر دسترسی محدود به منابع الکترونیکی در فرایند امانت بین کتابخانه ای پایبند باشند.
    ـ لازم است که کتابخانه ها از اصول مجوز دهی ایفلا[۱۲] مطلع بوده و آن ها را در زمینه منابع دارای حق مؤلف در فرایند امانت بین کتابخانه ای به خدمت گیرند.
    ـ کتابخانه امانت دهنده، هیچگونه اجباری در ارائه خدماتی که شامل منابع دارای حق مؤلف هستند، ندارد.
    مسئولیت مواد به امانت رفته
    مسئولیت کامل مواد به امانت رفته، از لحظه خروج مواد از کتابخانه امانت دهنده تا لحظه برگرداندن دوباره، بر عهده کتابخانه درخواست کننده است. لازم است که برای امانت و بازگرداندن منابع، از روش های امنیتی سریع بهره گرفته شده شود.
    ـ منابع درخواستی باید از سوی هر دو گروه کتابخانه های امانت دهنده و امانت گیرنده به گونه ای بسته بندی و برچسب گذاری شوند که با مقررات گمرکی مطابقت داشته باشند.
    ـ بر کتابخانه درخواست کننده واجب است تا نسخه اصل مدارک به امانت گرفته شده را بر حسب مقررات متعارف حاکم بر اینگونه مدارک مورد استفاده قرار دهد مگر آنکه کتابخانه امانت دهنده، به مقررات خاصی در این رابطه تصریح کرده باشد.
    ـ بر کتابخانه درخواست کننده واجب است تا در مورد نحوه بسته بندی، برچسب گذاری و بازگشت مطمئن مواد به امانت گرفته شده اطمینان حاصل نماید.
    ـ کتابخانه درخواست کننده باید منابع به امانت گرفته شده را با سریع ترین شیوه ها بازگرداند. در صورت لزوم می توان از پست هوایی برای این منظور بهره گرفت.
    ـ مسئولیت کامل مواد به امانت گرفته شده، از لحظه ارسال برای کتابخانه درخواست کننده تا لحظه بازگشت مواد به کتابخانه امانت دهنده، در صورت بروز هر نوع خسارت برعهده امانت گیرنده است. در چنین حالتی، کتابخانه درخواست کننده موظف است تا مواد خسارت دیده را جایگزین کرده یا هزینه کامل برآورد شده برای مواردی از این دست را پرداخت نماید.
    ـ کتابخانه درخواست کننده باید جهت تمدید مهلت امانت مواد، درست پیش از انقضای مهلت اقدام نماید. چنانچه هیچگونه پاسخی دریافت نشود، فرض بر این است با درخواست تمدید موافقت شده است. در صورتی که تمدید نوع خاصی از مواد ارسال شده به خارج از کشور امکان پذیر نباشد، مراتب باید در زمان تحویل مواد به اطلاع کتابخانه درخواست کننده رسانیده شود.
    هزینه ها و پرداخت ها
    تصمیم گیری در مورد دریافت یا عدم دریافت هزینه در قبال امانت مواد، از کتابخانه ای به کتابخانه دیگر متفاوت است. زمانی که تصمیم به مطالبه هزینه گرفته می شود، لازم است که کتابخانه برای مطالبه و پرداخت هرچه آسان تر هزینه ها، سازو کاری حساب شده بیاندیشد.
    ـ مقدار هزینه ها ممکن است برحسب توافق صورت گرفته میان طرفین تعیین گردد.
    ـ برکتابخانه های درخواست کننده لازم است تا تمایل (یا عدم تمایل) خود به پرداخت هزینه ها و حداکثر مبلغ قابل پرداخت را در زمان ارائه درخواست تعیین نمایند.
    ـ هر دو طرف از کتابخانه های امانت دهنده و امانت گیرنده باید از مقررات احتمالی حاکم بر قانون ملی حق مؤلف در ارتباط با نحوه مطالبه هزینه های مواد قابل امانت، مطلع باشند.
    ـ روش های پیشنهادی پرداخت هزینه های امانت بین کتابخانه ای به قرار زیر است:
    ▪ نظام های پیش پرداخت[۱۳]: با کمک نظام هایی همچون طرح حواله ایفلا[۱۴]، کتابخانه ها پیشاپیش اقدام به خرید حواله ها می کنند و سپس برحسب توافق صورت گرفته، تعدادی از حواله ها را به همراه درخواست امانت برای کتابخانه امانت دهنده ارسال می کنند.
    ▪ حساب های پس انداز[۱۵]: در این روش، کتابخانه امانت دهنده قادر خواهد بود تا به ازای هر منبع به امانت داده شده، مبلغی را از حساب کتابخانه امانت گیرنده برداشت نماید.
    ▪ پرداخت های نرخ ثابت[۱۶]: در این روش، برای هر منبع اطلاعاتی هزینه واحدی درنظرگرفته می شود. این امکان وجود دارد که این روش با دوروش پیش گفته شده ادغام شود.

    پارسیان (شاپرزفا)









    ترجمه: رضا مختارپور
    دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه شهید چمران اهواز
    پانوشتها:
    [۱]. ILL
    [۲] . IFLA Position Statement On Copyright in the Digital Enviornment
    [۳] . IFLA Section on Document Delivery & Interlending
    [۴] . Universal Availibility of Published Materials
    [۵] . Office for International Lending
    [۶] . Model National Interlibrary Code
    [۷] ." Guide to Centers of International Lending" & "Guide to Centers of International Document Deliver"
    [۸] . IFLA Guidelines for E-mail Requests
    [۹] . IFLA Fax Guidlines
    [۱۰] . IFLA Request Formes
    [۱۱] . IFLA Multilingual List of ILL Response Codes
    [۱۲] . IFLA Licensing Principles
    [۱۳] . Prepaid Systems
    [۱۴] . IFLA Voucher Scheme
    [۱۵] . Deposit Accounts
    [۱۶] . Flat Rate Payments
    فهرست منابع:
    Barwic, M. and Connolly, P. (Eds) (۱۹۹۶), Guide to Centers of International Delivery, Boston Spa,IFLA Office for International lending, ۵th ed.,ISBN ۰۱۷۱۲۳۲۱۴۵۴.
    Barwic, M. and Connolly, P. (Eds) (۱۹۹۵), ), Guide to Centers of International Delivery, Boston Spa,IFLA Office for International lending, ۵th ed., ISBN ۰۱۷۱۲۳۲۱۱۲۸.
    IFLA Fax Guidelines (۱۹۹۵), IFLA Office for International Lending, available on IFLANET at http://www.ifla.org/VI/۲/p۳/g-fax.htm.
    IFLA Guidelines for Email Request (۲۰۰۰). IFLA Office for International Lending,
    Available on IFLANET at http://www.ifla.org/VI/۲/p۳/g-ill.htm
    IFLA International Loan/Photocopy Reqquest Form, Availible on Available on IFLANET at http://www.ifla.org/VI/۲/intro.htm.
    IFLA Licencing Principles, in progress.
    IFLA Multilingual List of ILL Response Codes (۲۰۰۰), IFLA Office for International Lending, available on IFLANET at http://www.ifla.org/VI/۲/p۳/recodes.htm.
    IFLA Position Statement on Copyright in the Digital Invironment (۲۰۰۰), IFLA Office for International Lending, available on IFLANET at http://www.ifla.org/III/clm/p۱/pos-dig.htm.
    IFLA Voucher Scheme. IFLA Office for International Lending, available on IFLANET at http://www.ifla.org/VI/۲/p۱/vouchers.htm .
    Model National Interlibrary Loan Code (۲۰۰۰), IFLA Office for International Lending, available on IFLANET at http://www.ifla.org/VI/۲/p۳/model.htm

  3. Top | #115
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.43
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,856 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع رسانی

    مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع رسانی


    برای تولید یک محصول جدید، دو شیوة اصلی وجود دارد که عبارتند از: مهندسی مستقیم و مهندسی معکوس.












    پارسیان (شاپرزفا)











    برای تولید یک محصول جدید، دو شیوة اصلی وجود دارد که عبارتند از: مهندسی مستقیم و مهندسی معکوس. در مهندسی مستقیم هدف، تولید محصولی است که نیاز به آن احساس می شود و هیچ طرح از قبل آماده ای از آن محصول وجود ندارد و باید تمامی فرآیندهای تولید از پایه آغاز شوند. در مهندسی معکوس هدف، تولید محصولی جدید با استفاده از محصولی است که پیش از آن تولید شده است. تفاوت مهندسی معکوس با نسخه برداری از محصولات در این است که در مهندسی معکوس، محصولی جدید تولید می شود و تنها از محصول اولیه به عنوان الگو و برای صرفه جویی در سرمایه ها (اعم از مالی، زمانی و نیروی انسانی) و زمان استفاده می شود. بر اساس آموزه های تفکر استعاری، استفاده از روش های آزمایش شدة حوزه ای از علوم برای رفع مشکلات حوزه-های دیگر، شیوه ای مرسوم و معقول است که باعث صرفه جویی و افزایش بهره وری می شود. در کتابداری و اطلاع-رسانی با بسیاری از مسائل سروکار داریم که به مدد راهکارهای پاسخ گرفته در حوزه های دیگر مانند راهکارهای مهندسی معکوس، ارائة راه حل های جدید و مناسب برای آنها امکان پذیر خواهد شد. در این نوشته، ضمن معرفی و تبیین مهندسی معکوس، به برخی مصادیق و کاربردهای آن در فعالیت های کتابداری و اطلاع رسانی اشاره شده است. کاربردهای مهندسی معکوس در سازماندهی اطلاعات، خدمات مرجع، نرم افزارهای رایانه ای، پایگاه های اطلاعاتی و مطالعات رفتار اطلاع یابی توضیح داده شده و مزایای استفاده از آن نیز تبیین شده است. به کارگیری مهندسی معکوس در فعالیت های کتابداری و اطلاع رسانی، به علت استفادة ایده های نابِی که از پیش خلق شده و ترکیب و تلفیق آنها، باعث صرفه جویی فراوان در وقت و سرمایه ها شده و طرح های خلاقانة نوینی را پدید می آورد که نتیجة آن خدمات بهتر و رضایت استفاده کنندگان از خدمات خواهد بود.
    ۱) مقدمه
    به طور کلی دو روش عمده برای تولید یک محصول وجود دارد. یک روش، همان روش معمول است که در ابتدا نقشه و هدف نهایی کار مشخص است و بر اساس داشته­ها دست به تولید زده می­شود. روش دوم، شیوه­ای است که یک محصول آماده در اختیار است و با تجزیه و جداسازی اجزا، به درون و روش ساخت آن محصول پی برده می­شود و بر این اساس و با استفاده از مشابه­سازی به تولید محصولی جدید اقدام می­شود. روش اول که به مهندسی مستقیم[۱] معروف است، زمانی به کار می­رود که تمامی شرایط برای تولید یک محصول اعم از اهداف، سرمایه، نیروی انسانی متخصص و دانش لازم به قدر کافی در اختیار باشد. اما در تمامی موارد تمامی شرایط پیش­گفته مهیا نیست. از سویی تقاضاهای زیادی برای استفاده از محصولی خاص وجود دارد که یا بی­پاسخ می­مانند یا آنچه از آن محصول موجود است، پاسخ­گوی تقاضاها نیست. از سوی دیگر بنا به دلایلی چون عدم دسترسی به دانش لازم برای تولید، نیروی انسانی متخصص و سرمایه­گذاری مناسب، امکان تولید محصول مورد نظر به صورت طبیعی وجود ندارد. در این حالت، نمونه­ای از محصول آماده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و اجزای به کار رفته و شیوة ساخت آن مورد بررسی قرار می­گیرد. سپس از اطلاعات و تجربیات کسب شده بر اثر مطالعة محصول مورد نظر، به تولید آن محصول اقدام می­شود. این شیوة اخیر را مهندسی غیرمستقیم یا معکوس[۲] می گویند.
    روش مهندسی معکوس تأثیر فراوانی بر رشد صنایع و علوم در کشورهای مختلف داشته است. کشورهای در حال توسعه با بهره­گیری از مهندسی معکوس، ابتدا محصولات مورد نیاز خود را از روی محصولات تولیدشده در کشورهای پیشرفته نسخه­برداری کردند. سپس با تبحری که در شیوه­های ساخت و شناخت مواد اولیة به کار رفته به دست آوردند، خود به تقویت کیفیت محصول تولید شده پرداخته و محصولاتی حتی با کیفیت­تر از محصولات اولیه تولید کردند. یکی از موفق ترین توسعه­های صنعتی که در آغاز با تفکر مهندسی معکوس شکل گرفت، صنایع کشور ژاپن است. این کشور در ابتدا آنها به نسخه­برداری از محصولات کشورهای صنعتی پرداخت و به مرور زمان توانست خود را به تولیدکنندة صاحب نام آن محصولات تبدیل کند و از این راه منافع زیادی کسب نماید. الگوی کشور ژاپن و دیگر کشورهایی که از طریق مهندسی معکوس به موفقیت دست­ یافته­اند، می­تواند برای کشورهای دیگر، به خصوص کشورهای در حال توسعه که خود زمینه و امکانات تولید دانش و فناوری اصیل و نو را در اختیار ندارند، مفید و ضروری باشد.
    نکته­ای که پیش از پرداختن به بحث­های تخصصی مهندسی معکوس باید مورد توجه قرار گیرد، اشاره به مبانی تفکری علمی است که این مقاله بر اساس آن شکل گرفته و تکمیل شده است. در پژوهش­های علمی شیوه­ای به کار گرفته می­شود که به تفکر استعاری[۳] معروف است. تفکر استعاری یعنی «کنار هم گذاشتن موضوعات نامرتبط و توانایی به هم ربط­ دادن این مقولات مجزا از طریق تقویت روابط بین آنها». اساس تفکر استعاری بر انتقال دانش از حرفه­ای به حرفة دیگر استوار است. یعنی ایدة اصلی در حرفه­ای کشف شده و در حرفه­ای دیگر به کار گرفته شود. این شیوه کمک می­کند تا با بهره­گیری از فعالیت­های انجام شده و استفاده از دانش موجود، مانع از اختراع دوبارة چرخ شویم (عابدی ۱۳۸۵؛ Nikolaenko & Vershinina ۲۰۰۴). حری معتقد است، تفکر استعاری در حقیقت، روایت انسانی مهندسی معکوس است. یعنی آنچه در علوم پایه با عنوان مهندسی معکوس شناخته شده و به کار می­رود در علوم انسانی با عنوان تفکر استعاری شناخته شده و به کار گرفته می­شود (حاجی زین العابدینی ۱۳۸۵). به کارگیری مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع­رسانی، که در این نوشته به آن پرداخته می­شود نیز بر اساس آموزه­های تفکر استعاری صورت می­گیرد. آموزة مورد استفاده از این تفکر در این مقاله، این است که اگرچه مهندسی معکوس بیشتر در صنایع و تولیدات صنعتی کاربرد دارد، اما بسیاری از مولفة­های آن می­تواند در علوم دیگری از جمله کتابداری و اطلاع­رسانی نیز مورد استفاده قرار گرفته و منافع زیادی تولید نماید.
    کتابخانه­ها و مراکز اطلاع­رسانی، همیشه با کمبود سرمایه­ها (اعم از مادی، زمان و نیروی انسانی) مواجه اند. هم چنین فعالیت­ها و فرآیندها بسیاری در حوزة کتابداری و اطلاع­رسانی وجود دارند که اگر با دیدة مدیریت تغییر و بهینه­سازی به آنها نگاه شود، امکان تغییر و تحول و بهره­وری بیشتر در آنها وجود دارد. مسأله­ای که این پژوهش را شکل می دهد این است که چگونه می­توان الگوهایی را از سایر حوزه­ها به کار گرفت و فعالیت­ها و فرآیندهای کتابداری و اطلاع­رسانی را به گونه­ای بهینه­سازی کرد که بیشترین بازدهی را با کمترین سرمایة صرف شده داشته باشند؟ مهندسی معکوس، یکی از الگوهای رایج و آزمایش شده در این خصوص است که اگر به طور کامل نتواند تمامی مسائل را حل کند، اما قادر است راهکارهایی را آشکار سازد که به رفع مشکلات کمک نماید.
    مطالعة مبانی و آشنایی با مفاهیم مهندسی معکوس، کمک می­کند تا در موارد لازم آموزه­های آن را در فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی به کار گرفته و با استفاده از منابع مالی، زمانی و انسانی کمتر، به نتایج درخور توجهی دست پیدا کنیم. بنابراین موضوع مهندسی معکوس و شیوه­های آن از حوزة مهندسی گرفته شده و مصادیق و کاربردهای مترتب بر آن در حوزة کتابداری و اطلاع­رسانی بررسی خواهد شد.
    ۲) پیشینة پژوهش
    برای دستیابی به پیشینه­های مرتبط با این پژوهش، جستجوهای بسیاری صورت گرفت. جستجوهای انجام گرفته در پایگاه های اطلاعاتی داخلی و خارجی، چه به صورت پیوسته و چه غیرپیوسته نتایج اندکی در پی داشت. اغلب پیشینه­های به دست آمده در پایگاه­های تخصصی نیز به کاربردهای مهندسی معکوس در محیط­های نرم­افزاری اختصاص داشتند. برای نمونه وضعیت پایگاه اطلاعاتی «چکیده­ مقالات کتابداری و اطلاع­رسانی (۱۹۶۹-۲۰۰۵)» تشریح می­شود. جستجو در این پایگاه با عبارت «Reverse Engineering» صورت گرفت و در کل تعداد ۲۱ مقاله بازیابی شد. این مقالات همه به نرم­افزارها و پایگاه های اطلاعاتی اشاره داشتند و سه موضوع عمده را در بر می­گرفتند که عبارت بودند از:
    ۱) دستیابی به کدهای برنامه­نویسی یک نرم­افزار؛
    ۲) چگونگی استفاده از پایگاه­های اطلاعاتی که در چارچوب قانون حق مؤلف نیستند، بدون داشتن رمز عبور؛
    ۳) استفاده از مهندسی معکوس در نرم­افزارها و حقوق مؤلفین.
    تنها پیشینة­ مرتبط با این پژوهش که به مطالعة استفاده از مهندسی معکوس در فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی پرداخته، مقاله­ای است با عنوان «تولید منابع مرجع رایانه­ای با بهره­گیری از فنون مهندسی معکوس» (توکلی­زاده راوری ۱۳۸۲). این مقاله به دو بخش تقسیم شده است. در ابتدا مباحث گسترده­ای در خصوص منابع مرجع مطرح کرده و به مسائلی نظیر توسعة نظام­های مرجع، بازیابی و مسائل نظام­های مرجع جدید اشاره کرده است. در ادامه مهندسی معکوس معرفی شده و در نهایت به موضوع تولید منابع مرجع با استفاده از مهندسی معکوس پرداخته است.
    ۳) مهندسی معکوس چیست؟
    تعاریف مهندسی معکوس به دو دستة اصلی تقسیم می­شوند که عبارتند از تعاریف عام و تعاریف مهندسی معکوس نرم­افزار. مهندسی معکوس نرم­افزار، اگرچه در دایرة شمول عامِ مهندسی معکوس می­گنجد اما به دلیل نیازهای فراوان کاربران و کاربردهای زیاد آن در دوران اخیر، به عنوان قلمرویی گسترده و به نسبت مستقل مطرح شده است. تعاریف تخصصی و توضیح این نوع از مهندسی معکوس در قسمت مربوطه در ادامة این نوشته ذکر خواهد شد و در این قسمت به مباحث عام مهندسی معکوس اشاره می­شود.
    در دانشنامة آزاد ویکی­پدیا[۴] (۲۰۰۶)، چنین تعریفی از مهندسی معکوس ارائه شده است:
    «کشف اصول فناورانة یک محصول یا نظام از طریق مطالعة ساختار، کارکرد یا وظایف آن. در این عمل بیشتر محصولی مانند یک وسیلة مکانیکی، دستگاهی الکترونیکی یا برنامه­ای نرم­افزاری، مورد بررسی قرار گرفته و جزئیات عملکرد آن مورد مطالعه قرار می گیرد. به طور معمول این بررسی با این هدف صورت می­گیرد که وسیله­ یا برنامه­ای جدید ساخته شود تا عملکردی مشابه محصول اولیه داشته باشد بدون اینکه کپی صِرف آن محصول باشد.»
    سرعت تغییر در دنیای مدرن امروز، به طور مداوم فشار برای ارائة طرح­های جدیدتر را بیشتر می­کند. صاحبان صنایع و دست­اندرکاران تولید، از یک سو با تقاضای رو به افزایش مشتریان برای محصولات جدیدتر و متنوع­تر مواجه­اند و از سوی دیگر با محدودیت منابع، امکانات و از همه مهم تر زمان و ایده­های نو رو به رو هستند. مهندسی معکوس به دلیل ایجاد میانبر، به راحتی برخی از محدودیت­های ذکر شده، به خصوص مهم ترین آنها یعنی دستیابی به طرح­ها و ایده­های نو را از پیش رو بر می­دارد.
    مهندسی معکوس با کالا آغاز می شود و به فرآیند طراحی می رسد؛ این مسیر مخالف روش تولید[۵] است و به همین علت آن را مهندسی معکوس نامیده اند. به وسیلة این روش بیشترین اطلاعات ممکن و ایده های مختلف طراحی که برای تولید یک کالا لازم است به دست می آید. از این طریق، هم می توان کالا را دوباره تولید کرد و هم می توان از ایده های مفید آن برای تولید کالاهای جدید بهره برد. اجرای این روش، متکی به وجود نمونه هایی از محصول است که مبنای کار پژوهش­های بعدی قرار می گیرد. در این روش، برای دستیابی به دانش فنی، به برون آوری اطلاعات فنی از طریق تجزیة محصول می­پردازند که به اصطلاح «اکتشاف دانش فنی» نامیده می شود. در این فرآیند کارشناسان مربوطه، مشخصات، هدف و شرایط طراحی محصول را در نظر گرفته و سعی در ساخت و تولید محصول طبق استانداردهای ملی و رایج خود دارند. نقاط مجهول و ناشناختة فرآیند را نیز، بدون اینکه از ابتدا درگیر جزئیات فنی ایجاد و طراحی محصول شده باشند، با بررسی­های کارشناسی و مطالعه پوشش می دهند. شاید بتوان از مهندسی معکوس به عنوان نسخه برداری آگاهانه از یک محصول نام برد (مهندسی معکوس چیست؟، ۱۳۸۴ب).
    دشوارترین بخش در فرآیند تولید، قسمت پژوهش و مطالعه برای دستیابی به دانش نظری و عملی تولید است. بخش اجرایی اگر چه نقش مهمی دارد اما به منزلة روبنایی است که بر روی دانش نظری بنا نهاده می­شود. برای تولید یک محصول، مدت زمان زیادی طول می­کشد تا متخصصین علوم مختلف پس از مطالعة فراوان و کنترل همة عوامل مداخله­گر به دانش و تجربة کافی دست یافته و محصولی با کیفیت را به بازار عرضه کنند. اغلب کشورها توانایی لازم برای انجام چنین بررسی­هایی را ندارند. اما با استفاده از مهندسی معکوس، با سرعت بالا و هزینه و زمان کمتر، قادر هستند محصولاتی مشابه تولید کنند. این روشی است که بسیاری از کشورهای توسعه یافته کنونی نظیر ژاپن و چین به کار گرفته و به موفقیت­های چشمگیر صنعتی نیز دست یافته­اند. اگر سابقة صنعت و چگونگی رشد آن را در کشورهای جنوب شرقی آسیا مطالعه کنیم، به این نتیجه خواهیم رسید که در کمتر مواردی این کشورها دارای ابداعات فناورانه بوده اند و بیشتر، کشورهای غربی (امریکا و اروپا) در این زمینه به عنوان پیشرو شناخته شده اند (مهندسی معکوس چیست؟، ۱۳۸۵).
    نکتة جالب این است که، مهندسی معکوس حتی توسط سازندگان اصلی نیز ممکن است به کار گرفته شود. زیرا به دلایل متعدد، نقشه های مهندسی اولیه با ابعاد واقعی قطعات (به ویژه زمانی که قطعات سال ها پیش طراحی و ساخته و به دفعات مکرر اصلاح شده باشند) مطابقت ندارد. برای مثال، بخش میکروسوئیچ شرکت «هانی­وِل»[۶]، برای نشان دادن چنین نقشه هایی با ابعاد واقعی قطعات و کشف اصول طراحی و مقاومت[۷] قطعات، از مهندسی معکوس استفاده می­کند. متخصصان این شرکت می گویند روش مهندسی معکوس و استفاده از ابزار مرتبط، زمان لازم برای تعمیر و بازسازی ابزارآلات، قالب ها و تجهیزات صنعتی فرسوده را به نحو مؤثری کم می کند و معتقدند مهندسی معکوس زمان اصلاح را به نصف کاهش می دهد (معماری ۱۳۸۴؛ مهندسی معکوس چیست؟، ۱۳۸۵؛ محمدی علی­آبادی ۱۳۷۹).
    ویژگی اصلی مهندسی معکوس، یعنی فرآیند کشف دلایل رخ دادن اتفاقات یا روند تولید محصولات، باعث شده است که این روش کاربردهای زیادی در زندگی امروزی انسان پیدا کند (Sokovic & Kopac ۲۰۰۵).
    یافته­های علمی و دستاوردهای مبتنی بر فناوری که ضرورت امروز زندگی بشر هستند به راحتی قابل حصول نبوده و دستیابی به آنها تابع شرایط و امکانات خاصی است. هر کشوری با توجه به ساختار عمومی و شرایط علمی و صنعتی خود، برای دستیابی به فناوری­های نوین شیوه­ای را انتخاب کرده و به کار می­بندد. این شیوه­ها انواع متنوعی چون: خط مشی تحقیق تا تولید، خط مشی انتقال و بومی­سازی فناوری، خط مشی خرید کارخانه، خط مشی خرید کالا و فناوری مورد نظر و در نهایت خط مشی مهندسی معکوس را در بر می­گیرند (مهندسی معکوس، ۱۳۸۴). از بین خط مشی های ذکر شده، یکی از راه­حل­های اساسی برای رویارویی با چالش تولید محصولات، بهره­گیری از شیوة مهندسی معکوس بوده است. مهندسی معکوس کمک کرده است تا با وجود کمبود شرایط لازم و کافی برای تولید محصولات مورد نیاز یک جامعه، امکان تولید آنها فراهم آید.
    انگیزه­ها و دلایلی که باعث اقدام به مهندسی معکوس می­شود نیز متفاوت است. گومولکیوئیز و ویلیامسون[۸] (۱۹۹۶) بخشی از انگیزه­های فردی خود و همکاران را برای اقدام به مهندسی معکوس مواردی چون فراگیری شخصی، شناسایی نقایص تولیدات دیگر و یافتن راه­های رفع آنها، قابل انطباق ساختن تولیدات خود با تولیدات دیگر (قابلیت کار کردن با تولیدات دیگر) و برخی انگیزه­های دیگر بیان می­کنند.
    ۴) کاربردهای مهندسی معکوس در علوم مختلف
    مهندسی معکوس و آموزه­های آن به اشکال گوناگون در زندگی انسان نقش داشته و مورد استفاده قرار می­گیرند. هر فرآیندی که به کشف اجزا و ریشة یک موضوع ختم شود، فنون مهندسی معکوس را با خود به همراه دارد. به این معنا که در عوض حرکت طبیعی به جلو، بر عکس حرکت کرده و از نتایج یا محصولات موجود، به کشف دلایل یا ریشه­های مسائل پی می­بریم. البته ممکن است متخصصی که در کار خود از مهندسی معکوس استفاده می کند، مطلع نباشد که شیوه­ای که به کار می­برد مهندسی معکوس است اما در عمل این شیوه را به کار می­گیرد.
    چنان­که ذکر شد، اگر چه بهره­گیری از مهندسی معکوس در فنون مهندسی رواج دارد، اما در علوم مختلف نیز حضور داشته و از آن استفاده­های فراوانی می­شود. به منظور روشن تر شدن موضوع، در ادامه تلاش خواهد شد به برخی از مصادیق حضور مهندسی معکوس در علوم مختلف از جمله پزشکی، نانوفناوری[۹] و روانشناسی، به عنوان نمونه اشاره مختصری بشود.
    ▪ مهندسی معکوس و پزشکی
    یکی از کاربردهای مهندسی معکوس در پزشکی است. معاینة پزشکی و به طور کلی فرآیندهای تشخیصی در این علم، مبتنی بر مهندسی معکوس است. وقتی پزشکی یک بیمار را معاینه می­کند و اندام­های مختلف را مورد بررسی قرار می­دهد و در خصوص نوع تغذیة بیمار، سابقه درد یا بیماری و سایر علائم پرس و جو می­کند، در حقیقت فنون مهندسی معکوس را به کار می­گیرد. اگر بیماری را یک محصول فرض کنیم که حاصل مجموعه­ای از عوامل یا شرایط مختلف است، پزشک تلاش می­کند تا به شیوه­های تشخیصی خود آن را تجزیه و تحلیل کرده و به عوامل ایجاد آن دست پیدا کند. این فرآیند درست مطابق فرآیند مهندسی معکوس است که از محصول آماده به اجزا و طرح آن محصول دست می­یابند.
    ▪ مهندسی معکوس و نانوفناوری
    فناوری نانو، واژه ای است کلی که به تمام فناوری­ های پیشرفته در عرصة کار با مقیاس نانو اطلاق می ­شود. به طور معمول منظور از مقیاس نانو ابعادی در حدود ۱ تا ۱۰۰ نانومتر[۱۰] است. در نانوفناوری، مواد را تجزیه می­کنند تا به ذرات تشکیل دهندة آنها دست پیدا کنند (سهیلی ۱۳۸۵). پس از شناسایی و دستیابی به عناصر تشکیل دهندة یک ماده، به مهندسی مجدد[۱۱] برای تولید محصول جدید اقدام می­شود. به این معنا که مبتنی بر نیاز موجود برای تولید محصولی جدید با کیفیت متفاوت، ذرات به دست آمده با هم ترکیب شده و از این طریق محصولاتی تولید می­شود که ممکن است هیچ ارتباطی با محصول اولیه، که ذرات به دست آمده حاصل از تجزیه آن است، نداشته باشند. برای نمونه از تجزیه مولکول­های پنیر، شیشه­های نشکن تولید می­شود. در تمامی فعالیت­های نانوفناوری، حضور مهندسی معکوس احساس می­شود. زیرا برای دستیابی به مواد اولیه­ای که در این فناوری مورد استفاده قرار می­گیرد، ضروری است که موادی تجزیه شوند و اجزای سازندة آنها شناسایی و مورد استفاده قرار گیرد.
    ▪ مهندسی معکوس و روانشناسی
    یکی دیگر از حوزه­هایی که در آن از مهندسی معکوس استفاده می­شود، روانشناسی است. در روانشناسی برای رفع بسیاری از اختلالات روحی و روانی از شیوه­ای به نام روانکاوی استفاده می­شود. در روانکاوی تلاش می­شود فرد را تشویق کنند تا آنچه در ارتباط با مشکل خود از گذشته در خاطر دارد را، به یاد آورد. برای دستیابی به نتایج بهتر، با استفاده از پرسش­ها یا شیوه­های تشخیصی تخصصی، بیمار را تشویق می­کنند تا زوایای پنهان ذهنش را بکاود و آنچه را به یاد می­آورد، بازگو کند. آنچه را نیز که ممکن است بیمار به یاد نیاورد با استفاده از روش­های خاص، از ذهن او بیرون می­کشند. در روانکاوی نیز هدف، بررسی و تجزیة رفتارها و عملیات ذهنی است تا از این طریق به ریشة یک مشکل روحی و روانی پی برند. پس از شناسایی تمامی اجزای روانی یک بیمار، روانشناس می­کوشد تا رفتار فرد را بدون حضور عامل یا عوامل مخرب، دوباره­سازی کند. در واقع با تجزیة عوامل و استفادة مجدد از همان عوامل و حذف عوامل ناسالم، به مهندسی مجدد رفتار یا شخصیت یک فرد پرداخته می­شود (لیل۱۹۹۷، ۲۱۰-۲۱۲).
    تفاوت مهندسی معکوس در حوزة مهندسی با سایر حوزه­ها در مراحل بعد از مهندسی معکوس است. در مهندسی، به این دلیل به مهندسی معکوس می­پردازند که بعد از آشنایی و تسلط بر اجزای تشکیل دهندة یک محصول، با استفاده از مهندسی مستقیم و مهندسی مجدد، به تولید دوبارة آن محصول بپردازند. اما در علومی مانند پزشکی، روانشناسی، فلسفه و غیره تنها از فرآیند تجزیه و تشخیص آن استفاده می­شود. به این معنا که یک پزشک برای ایجاد دوبارة یک بیماری به معاینه اقدام نمی­کند. بلکه برای شناسایی اجزا و عوامل ایجادکننده، از مهندسی معکوس استفاده کرده و پس از رفع آن عامل، در حقیقت اندام را بازسازی و سالم­سازی می­نماید.
    ۵) روش­ها و فرآیندهای مهندسی معکوس
    مهندسی معکوس به عنوان یکی از روش­های اساسی در دسترسی به فناوری، بر حسب اینکه برای دسترسی به فناوری از چه الگو یا چه میزان اطلاعات و مدارک استفاده نماید، به روش­های فرعی دیگری قابل تفکیک است. به عبارت دیگر، بر حسب اینکه گروه مهندسی معکوس به چه میزان دانش فنی برای ایجاد یک محصول نیازمند باشد، می­توان تقسیم بندی زیر را برای روش­های مهندسی معکوس ارائه کرد:
    ▪ بیونیک[۱۲]
    یعنی اینکه برای ایجاد یک فناوری از طبیعت الهام گرفته شود. به عبارت دیگر هنر به کار گرفتن دانش نظام­های زنده برای حل مسائل فنی است. بیونیک علم ساختارهایی است که شالودة آنها نظام­های زنده­اند یا خصوصیات نظام­های زنده را دارند، یا به آنها می­مانند.
    ▪ تکتونیک[۱۳]
    این شیوه معروف­ترین شیوة مهندسی معکوس است و به معنای ایجاد محصولی جدید از روی یک نمونه از محصول موجود است. در این روش یک محصول کامل و موجود تجزیه می­شود تا اجزا و شیوة ساخت آن شناسایی شود. پس از شناسایی، نسخة جدید یا کپی شده­ای از محصول اولیة ارائه می­شود
    ▪ انتقال فناوری:
    در این نوع از مهندسی معکوس، یک فناوری با تمامی متعلقات آن شناسایی شده و منتقل می شود. این شیوه، که در سطح کلان کاربرد دارد، به ایجاد زیرساخت لازم برای به کارگیری یک فناوری خاص از طریق مهندسی معکوس اختصاص دارد. به طور معمول در این روش، از طریق عقد قرارداد مستقیم با تولیدکنندة یک محصول یا با واسطه­های دیگر، تلاش می­شود فناوری خاصی که موجب تولید محصولات زیادی می گردد، شناسایی شده و پس از انتقال مورد استفاده قرار گیرد.
    ▪ کارخانة تولیدی:
    در مواردی که لازم است محصولی تولید شود و آن محصول توسط روش­های مهندسی معکوس شناسایی و آماده تولید است، باید امکاناتی تدارک دیده شود که تولید انبوه آن محصول امکان­پذیر شود. در این موارد هنگامی که امکان دستیابی رسمی به کارخانه تولیدکنندة محصول وجود نداشته باشد، با استفاده از شیوه­های مهندسی معکوس افزون بر محصول مورد نظر، به کار مهندسی معکوس بر روی کارخانة سازنده نیز اقدام کرده و در نهایت کارخانة تولید یک محصول شناسایی و پس از طی فرآیندهای تجزیه و تحلیل، از طریق مهندسی مستقیم و مجدد، بازسازی می­شود (غنی ۱۳۷۴).
    افزون بر روش­های مهندسی معکوس، بخش مهم دیگری که در خصوص مهندسی معکوس قابل اشاره است، فرآیندها و مراحل آن است. برای اینکه یک محصول بر اساس روش­های مهندسی معکوس مورد تجزیه و تحلیل و دوباره­سازی قرار گیرد، باید مراحل و فرآیندهایی را طی کند که، بسته به نوع نمونة موجود و هدف از اعمال مهندسی معکوس بر روی آن، ممکن است متفاوت باشند. اما عناوین مهم ترین آنها عبارتند از:
    ▪ تجزیه و تحلیل عملکردی - اقتصادی
    ▪ تجزیه و تحلیل عملکرد و بازتولید محصول
    ▪ تجزیه و تحلیل سخت افزاری و نرم افزاری
    ▪ بهبود محصول و تجزیه و تحلیل ارزش
    ▪ برنامه ریزی فرآیند تولید و تهیة ملزومات تضمین کیفیت
    ▪ تهیة مستندات نهایی (غنی ۱۳۷۴ ؛ مهندسی معکوس چیست؟ ۱۳۸۵).
    ۶) مزایای روش مهندسی معکوس نسبت به روش مهندسی مستقیم
    همان­گونه که ذکر شد، شیوة رایج برای ساخت و تولید محصول را مهندسی مستقیم و رسیدن از محصول آماده به شیوه و اجزای ساخت آن را مهندسی معکوس می­نامند. بین این دو شیوه، تفاوت­هایی وجود دارد که به برخی از مهم ترین آنها اشاره می­شود.
    ▪ در روش مهندسی معکوس، محصولی که قرار است تولید شود، در دسترس است و وجود تنها یک نمونه از محصولی که قرار است تولید شود، کافی است. یعنی جواب مسأله معلوم است ولی راه رسیدن به آن جواب معلوم نیست. اما در روش طراحی مستقیم، در ابتدا هیچ ایده و حتی طرح کلی نسبت به محصول نهایی و اجزاء به کار رفته در آن، وجود ندارد و همگی باید توسط پژوهشگر و طراح، طراحی شوند.
    ▪ در روش مهندسی معکوس، اطمینان بیشتری وجود دارد که به یک محصول با کیفیت و مناسب دست پیدا کنیم و این به دو دلیل است:
    ▪ مشخصات نهایی محصول در عمل و در زمان استفادة واقعی، توسط طراحان و سازندگان اولیه تثبیت شده است؛
    ▪ راه رسیدن به این محصول با توجه به مشخصات فنی بالا به طور کامل مشخص و هموار شده است.
    ▪ با توجه به اینکه در محصولات تولیدی، جهت سهولت و کیفیت تولید، قطعات و مجموعه­های استاندارد شده به کار می­رود، در صورت استفاده از مهندسی معکوس، به جای بررسی و تعیین استانداردها برای اجزای مختلف، تنها شناخت و طبقه­بندی کردن این استانداردها مورد نیاز خواهد بود. در نتیجه سرعت عمل زیادی در اجرای طرح حاصل می­شود (غنی ۱۳۷۴).
    ▪ دسترسی به روش­های ساخت و ویژگی­های قطعات، کاری زمان­بر و هزینه­بر به شمار می­آید. دستیابی به کیفیت قطعات تولید شده، هزینه­ها را بالا می­برد و برای مقرون به صرفه بودن تولید، تلاش بسیاری نیاز است. به دلیل اینکه در مهندسی معکوس با استفاده از مشخصات واقعی قطعات، نسبت به کشف فرآیندهای تولید قطعات اقدام می­شود، نیاز به پژوهش­های زمان­بر و هزینه­بر فراوان در این زمینه منتفی می­شود و تولید محصولات مقرون به صرفه خواهد شد.
    ▪ هر فناوری نوینی، نتیجة سال­ها تکامل و تطبیق با شرایط مختلف است که اکنون در اختیار ما قرار گرفته است. در مهندسی معکوس، ضمن رفع نقایص محصولات موجود، به تولید محصولی مطابق با نیاز مشتریان و منطبق با علم روز اقدام می­شود. بنابراین با سرعت بیشتری می­تواند در بین مشتریان رواج یافته و دغدغه­های بازاریابی کمتری را برای صاحبان محصول در پی داشته باشد.
    ۷) مهندسی معکوس رایانه­ای
    همان­گونه که پیشتر ذکر شد، با توجه به کاربرد فراوان رایانه در دنیای کنونی، مهندسی معکوس رایانه­ای، به عنوان شاخه ای مهم ایجاد شده و کاربردهای زیادی پیدا کرده است. در کتاب «مقدمه­ای بر مهندسی معکوس نرم­افزار» (Perri & Oskov ۲۰۰۴) دربارة مهندسی معکوس نرم­افزاری چنین آمده است: «منظور از مهندسی معکوس در این زمینه (نرم­افزار) به زبان ساده چنین است که شما نرم­افزاری دارید که کدهای منبع[۱۴] آن را برای برخی عملیاتی فراتر از آنچه در اختیارتان قرار داده شده، در اختیار ندارید». در تعریف دیگری پرسمن[۱۵] (۱۹۹۷ Qouted in Reverse engineering in certification projects ۲۰۰۳) مهندسی معکوس نرم­افزار را چنین تعریف کرده است: «فرآیند تجزیة یک برنامة رایانه­ای، و دسترسی به کد منبع آن، به منظور ساخت برنامه­ای سطح بالاتر. به عبارت دیگر، مهندسی معکوس، فرآیند بهبود طراحی یک برنامه است».
    استفادة فراوان از رایانه و برنامه­های رایانه­ای در تمامی فعالیت­های روزمره، طراحی و ایجاد برنامه­های مناسب رایانه­ای را به یکی از چالش­های مهم طراحان این برنامه­ها تبدیل کرده است. مهندسی معکوس در حوزة نرم­افزارها و برنامه­های رایانه­ای، بر اساس هدفی که بر آن مترتب است، دو کاربرد عمده دارد. نخستین کاربرد آن، دستیابی به اصول طراحی و ساخت برنامه ای رایانه­ای به منظور بازسازی آن برنامه یا نگارش برنامه­ای جدید، با بهره گیری از برنامة نمونه است. کاربرد دیگر مهندسی معکوس نرم­افزاری، کاربردی غیرمستقیم است. به این معنا که در حال حاضر بیشتر وسایل زندگی بشر، از وسایل خانگی گرفته تا تجهیزات پیشرفتة فضایی و پزشکی، همه بر مبنای فناوری رایانه کار می­کنند. بنابراین، بسیاری اوقات عمل مهندسی معکوس به منظور دستیابی به کدهای منبع برنامة رایانه­ای یک دستگاه یا محصول خاص اتفاق می­افتد. در مورد اخیر، مهندسی معکوس نرم افزاری به عنوان جزئی از فرآیند مهندسی معکوس یک محصول به شمار می­آید. اما در مورد نخست، عمل مهندسی معکوس برای دستیابی به شگردها و جزئیات نگارش و ایجاد یک برنامه، یا به کارگیری یک زبان برنامه­نویسی برای دستیابی به مقاصد خاص اتفاق می افتد. به عبارت دیگر در کاربرد نخست هدف، برنامه است اما در کاربرد دوم هدف، برنامه رایانه­ای به کار رفته در یک محصول است.
    گستردگی فعالیت­های مبتنی بر رایانه، باعث توسعة مهندسی معکوس برنامه­های رایانه ای شده است و زیرشاخه­های متنوعی را برای آن ایجاد کرده است. این نوع مهندسی معکوس را می­توان به دو گروه اصلی به نام «روش­های جعبه سفید» و «روش­های جعبه سیاه» تقسیم کرد. در روش­های جعبه سفید، روال­ها و منطق کاری یا تجاری با استفاده از روش­های دقیق تجزیه و تحلیل، از داخل کد برنامه­ها استخراج می­شوند. این روش­ها نیز خود به دو بخش «مهندسی معکوس پایگاه داده­ها»[۱۶] و «مهندسی معکوس برنامه­ها»[۱۷] قابل تقسیم هستند. در حال حاضر دامنه و امکانات روش­های مهندسی معکوس پایگاه داده­ها به طور کامل شناخته شده­اند و راه­حل­های موجود در این زمینه کم و بیش به حد بلوغ خود رسیده­اند. در نتیجه هم اکنون امکان تولید ابزارهای خودکار در این زمینه فراهم شده است. این موضوع در مورد روش­های مهندسی معکوس برنامه­ها صادق نیست­. به عبارت دیگر، با وجود پیشرفت­هایی که در زمینه تجزیه و تحلیل برنامه­ها حاصل شده است، هنوز درک مفاهیم نهفته در کد آنها کار ساده­ای نیست و دامنه و امکانات این روش­ها هنوز به اندازه کافی شناخته شده نیستند و بسیاری از مسائل مربوطه، هنوز حل نشده باقی مانده است (عباسی­فرد ۱۳۸۴؛ Hainaut ۲۰۰۲, ۱۶ ؛ ضیائی ۱۳۸۵).
    ۸) مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع­رسانی
    همان­گونه که در مباحث قبلی ذکر شد و تا حدودی مشخص گردید، می­توان گفت که مهندسی معکوس، کم و بیش در تمامی فعالیت­های بشر حضور و نقش دارد. حوزة کتابداری و اطلاع­رسانی نیز جدای از این قاعده نیست و می­توان مصادیقی از مهندسی معکوس را در بخش­هایی از آن مطرح کرد. اگر چه به استناد تارنمای (سایت) انجمن کتابداری آمریکا[۱۸] (۲۰۰۵) مهندسی معکوس در مفاهیم کتابداری محور نیست اما نمی­توان گفت که به طور کامل بی­ربط و بیگانه است.
    در کتابخانه، وقتی ما منبعی را خریداری می­کنیم، در حقیقت محصولی آماده را خریداری کرده و برای استفاده وارد مجموعه کتابخانه می­کنیم. اگر بخواهیم موضوع مهندسی معکوس را در محیط کتابخانه جستجو کنیم و مصادیقی برای آن بیابیم، در ابتدا به نوع خاصی از مهندسی معکوس خواهیم رسید. به این معنا که در مهندسی معکوس یک محصول آماده را گرفته و بر اساس تجزیه و شناخت اجزای آن محصول، به ساخت مجدد آن می­پردازیم. با این تفاوت که این بار خودمان و حتی با هزینة کمتر و در مواردی با کیفیت برتر آن را ساخته­ایم. در برخی موارد هم برای ارتقای کیفیت یا اصلاح اشکالات احتمالی به انجام مهندسی معکوس اقدام می­شود. در این صورت، پس از جداسازی محصول آماده و پی بردن به ساختار و روش تولید آن، با دست کاری در دستور ساخت یا تغییر مواد اولیه به تولید محصول بهتر یا متناسب با نیاز اقدام می­شود.
    اما در حوزة کتابداری و اطلاع­رسانی، ممکن است حاصل عملیات مهندسی معکوس، تولید محصولی جدید نباشد؛ بلکه گاه تنها دستیابی به ریشه­ها و علل مدنظر است یا گاهی فقط به تجزیه محصول یا عملیاتی پرداخته می­شود تا تنها یک جز آن شناسایی شده و به عنوان مادة اولیه، برای فعالیت­های دیگر به کار گرفته شود.
    در ادامه به برخی از کاربردهای مهندسی معکوس در سازماندهی اطلاعات، بخش مرجع، فعالیت­های رایانه­ای کتابداری و مطالعات رفتار اطلاع­یابی اشاره می­شود. لازم به ذکر است که این موارد تنها برای آشنایی و روشن شدن اذهان مورد اشاره قرار گرفته­اند و نباید به معنای تمامی کاربردهای مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع­رسانی تلقی شوند. هر کتابداری در حیطة وظایف خود قادر خواهد بود پس از آشنایی با مبانی مهندسی معکوس، کاربردهای فراوان دیگری از آن را شناسایی کرده و به کار گیرد.
    ۹) مهندسی معکوس در سازماندهی اطلاعات
    یکی از کاربردهای مهم مهندسی معکوس در عالم کتابداری و اطلاع­رسانی، در بخش سازماندهی اطلاعات اتفاق می­افتد. اگر ما یک کتاب، یک لوح فشرده یا حتی یک تارنما را به عنوان محصولی آماده در نظر بگیریم، باید ببینیم که مهندسی معکوس چگونه در مورد آن اتفاق خواهد افتاد[۱۹]. محصول آماده­ای که در اختیار ما قرار می­گیرد، واجد تمامی خصوصیات یک محصول آماده است که برای هدفی مشخص تهیه شده است. حال مسأله­ای که با آن رو به رو هستیم این است که در یک کتاب (به همان معنی عام که شامل تمامی محمل­های اطلاعاتی است) موضوعات و مقوله­های متفاوتی مطرح می گردند که هر بخش آن ممکن است متناسب با نیاز کاربری خاص باشد. درست است که تمامی یک کتاب، کلیتی را تشکیل می دهد که برای هدفی خاص تهیه شده، اما این کل از اجزایی تشکیل شده است که قادرند به تنهایی پاسخ­گوی نیاز کاربران باشند. از سوی دیگر، برای قابل دسترس کردن محتوای این کتاب ناگزیر از بهره­گیری از شیوه­های سازماندهی موجود هستیم. شیوة معمول سامان­دادن به منابع در کتابخانه­ها، روش­های شناخته شده فهرستنویسی، رده­بندی، نمایه­سازی و چکیده­نویسی است.
    برای سازماندهی، ابتدا محصول آماده، یعنی کتاب را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهند. از آنجایی که هر اثر تولیدشده به صورت انتزاعی قابل ارزش گذاری نیست و در کنار سایر آثار مشابه و در مقایسه با آنها می­توان موضع آن را تشخیص داد، کتابخانه ناگزیر است آن را در مقوله­ای مناسب و در جوار دیگر تولیدات مشابه قرار دهد (حری ۱۳۸۳). در این تجزیه و تحلیل به بررسی تمام ابعاد، جنبه­ها و ویژگی­های یک اثر پرداخته می­شود که دو بخش اصلی دارد. بخش نخست که به توصیف اثر می­پردازد و در حال حاضر موضوع بحث ما نیست. بخش دوم، که به مراتب مهم تر است، به درون اثر و محتویات آن توجه دارد که در این نوشته بیشتر مد نظر است. کتابخانه بر آن است که محل مناسب دانش بروزیافته را با توجه به نوع مباحث، شیوة ارائه، محمل و مجرای خاصی که برگزیده است و نیز نظامی که از پیش، جهت سامان­دهی دانش برای خود تعریف کرده است، تعیین کند (حری ۱۳۸۳).
    در فهرستنویسی تحلیلی، محتوای اثر زیر ذره­بین قرار می­گیرد و به ابعاد و اجزای آن توجه می­شود. پس از بررسی و به مدد شیوه­های استاندارد و دانش حاصل از تجربه، اجزا و ابعاد محتوایی اثر تشخیص داده شده و تفکیک می­شوند. پس از اینکه اثر به اجزای مجزا تفکیک شد و مرزی بر اساس ادلة موجود و حدس و گمان برای هر یک از اجزا ترسیم گردید، بخش بعدی کار آغاز می­شود. همان­گونه که ذکر شد، در این نوع از مهندسی معکوس، هدف، تولید محصولی مشابه محصول اولیه نیست، بلکه مقصود این است که اجزای تفکیک شده که از تجزیة اثر اصلی به دست آمده­اند به قِسمی مورد استفاده قرار گیرند که دستیابی به اثر مورد نظر را تسهیل نمایند. حال باید با مواد اولیة به دست آمده از تجزیة اثر مورد اشاره، به تولید محصول مورد نظر پرداخت. در حقیقت در عالم کتابداری و اطلاع­رسانی به گونه­ای استعاری تمامی آثار بدون اینکه به ظاهرشان لطمه­ای وارد شود، تکه تکه می­شوند و هر تکه در کنار تکه­های هم موضوع خود قرار می­گیرد.
    تولید محصول جدید در این بخش از کتابداری و اطلاع­رسانی بدین­گونه است که اجزای به دست آمده، با معماری جدید در کنار هم قرار می­گیرند و اثری جدید را به وجود می آورند. این اثر جدید با وجود اینکه واجد خصوصیات اثر اصلی است اما شباهت چندانی با آن ندارد. محصول پدید آمده بر اثر این جرح و تعدیل، همان چیزی است که در علم کتابداری و اطلاع­رسانی با عنوان «فهرست موضوعی» از آن یاد می­کنیم. در یک فهرست موضوعی کتابخانه، در واقع بخش­ها و اجزای جداشده منابع کتابخانه در کنار هم قرار گرفته­اند و هر یک محصولی در موضوع مورد نظر ایجاد کرده­اند. برای نمونه در یک کتابخانة فرضی علوم پایه ممکن است کتاب­هایی وجود داشته باشند که در تمامی آنها به موضوعاتی چون فیزیک، شیمی، زیست­شناسی و ریاضیات پرداخته شده باشد. حال بر اساس معیارهای مهندسی معکوس، هر یک از این کتاب­ها مورد بررسی قرار گرفته و موضوعات هر یک جدا می­شوند. سپس هر یک از موضوعات به صورت مستقل، به فهرست موضوعی کتابخانه می­پیوندند و محصولی که همان رده­های موضوعی فیزیک، شیمی یا ریاضیات باشند را تشکیل می­دهند. این رده­های موضوعی ایجاد شده، افزون بر اینکه از خود آثار به دست آمدند و خصوصیات اثر اصلی را با خود دارند، دستیابی به اثر مورد نظر را نیز امکان­پذیر می­نمایند.
    محصول خلق شده به این طریق، به ویژه در محیط کتابخانه­های موجود، هم به لحاظ مفهومی و هم به لحاظ فیزیکی مصداق دارد. یعنی اینکه کتاب­های کتابخانه بر اساس اجزای موضوعی مختلف خود در فهرست موضوعی کتابخانه، در کنار هم قرار گرفته و در قفسه­های کتابخانه نیز بر اساس موضوعات تشکیل دهندة خود در کنار هم قرار می­گیرند (حری ۱۳۸۵).
    در ارائة خدمات، کتابخانه تنها به این بسنده نمی­کند که آثار را به همان صورت که تولیدشده و تنها از مجرای تولیدکننده به جوینده عرضه نماید، بلکه کار عمده­ای که صورت می­گیرد آن است که نشان دهد در باب هر مبحث یا موضوع چه اطلاعاتی را در کتابخانه می­توان یافت. ممکن است برخی از آنها همانی باشد که جوینده در صدد یافتن آن است و برخی دیگر ربطی به خواسته او نداشته باشد. در چنین حالتی، تمامی پاره­های دانش سامان­یافته در کتابخانه نقش «داده­»هایی را پیدا می­کنند که ارزش­گذاری «اطلاعات» آنها تابع موقعیت، زمان، مکان و مسألة خاص مورد نظر جوینده است. فهرست­ها، نمایه­ها و کلیة نمادهایی که خود را معرف محتوای متن می­دانند و زبانی که بر می­گزینند در جهت ایجاد ارتباط میان نظام ذهنی جوینده و نظام محتوایی کتابخانه است، جزو چنین پیش داده هایی محسوب می شوند. در اینجا دیگر زبان متن تنها مؤلفة ارتباطی تلقی نمی­شود، بلکه تناسب زبان انتخاب­شدة کتابخانه با زبان جویندگان محتمل نیز نقش پیدا می­کند (حری ۱۳۸۳).
    در بسیاری از موارد، بر اساس معیارهای سازماندهی اطلاعات، شماره­ای یا موضوعی به اثری داده می­شود و مؤلف اثر نیز اطلاع ندارد کاری که انجام داده در این شاخة موضوعی، یا ساختار قرار می­گیرد. اما کتابداران با بهره­گیری ناخودآگاه از آموزه­های مهندسی معکوس و استفاده از ابزارهای تخصصی، نظیر سرعنوان­های موضوعی، اصطلاحنامه­ها و طرح­های رده­بندی، قادر هستند که این کار را انجام دهند.
    مهندسی معکوس در رده­بندی، به عنوان بخشی از سازماندهی اطلاعات، کاربردهای اندکی دارد. زیرا عمل مهندسی معکوس در سازماندهی اطلاعات بیشتر در بخش­های فهرست نویسی و نمایه­سازی که وظیفه تجزیه و تحلیل دانش را بر عهده دارند، صورت می گیرد. در واقع، در رده­بندی با یک محصول آماده و بسته­بندی شده که حاصل فهرست نویسی یا نمایه­سازی است سروکار داریم که باید جایی را به آن اختصاص دهیم. این مکان­یابی، نیاز چندانی به آموزه­های مهندسی معکوس ندارد (حاجی زین العابدینی ۱۳۸۵).
    ۱۰) مهندسی معکوس در خدمات مرجع
    وقتی در بخش مرجع کتابخانه پرسشی مطرح می­شود، کتابدار با مصاحبة مرجع، پرسش را تجزیه کرده و بر اساس آن پرسش اولیه سئوالاتی را طرح می­کند که محصول همان پرسش اولیه هستند. در واقع با این شیوه یک پرسش کلی که در ابتدا مطرح شده، به اجزا تبدیل می­شود و از اجزای به دست آمده پرسشی جدید به وجود می­آید که به تشخیص موضوع مورد نظر کاربر کمک کرده و روند ارائة خدمات مرجع را تسهیل می­نماید. این شیوة رسیدن به منظور و مقصود مخاطب، از طریق پرسش­های مرجع، به گونه­ای تداعی­کننده شیوه­های تجزیه و تحلیل محصول در مهندسی معکوس است.
    یکی دیگر از کاربردهای مهندسی معکوس در بخش مرجع یک کتابخانه، در زمینة تولید منابع مرجع مناسب و مبتنی بر نیاز استفاده­کنندگان است. در حالت معمول، منابعی که به تشخیص کتابداران و بر اساس معیارهای کتابداری برای بهره­گیران یک کتابخانه مناسب تشخیص داده می­شوند تهیه و برای ارائة خدمات آماده می­شوند. در این حالت تمامی کاربران کتابخانه، باید نیازهای متفاوت خود را با اتکا به این منابع که از پیش تهیه شده اند، رفع نمایند. اما اگر تفکر مهندسی معکوس حاکم باشد، وضع به گونه­ای دیگر تغییر خواهد کرد. به این معنا که در این حالت اعلام نیاز اطلاعاتی یک کاربر، خود مبنایی برای سلسله­ای از فعالیت­ها، که در نهایت منجر به پاسخ گویی نیاز اطلاعاتی آن کاربر خاص می گردد، می­شود.
    بازهم بر اساس شیوة متداول فعالیت مرجع در یک کتابخانه، وقتی کاربری نیاز اطلاعاتی خاصی را مطرح می­کند، کتابداران به کاوش در منابع موجود می­پردازند تا نیاز اطلاعاتی آن کاربر را پاسخ گویند. وضعیت آرمانی این است که منابع موجود پاسخ­گوی نیاز کاربر باشند. اگر چنین نشود و نیاز اطلاعاتی کاربر برآورده نگردد، به جستجو در منابع خارج از کتابخانه می پردازند تا اطلاعاتی در خصوص چگونگی رفع این نیاز در اختیار کاربر قرار دهند. وضعیت دیگری نیز وجود دارد، بدین صورت که نه تنها برای رفع نیاز اطلاعاتی کاربر مورد نظر در کتابخانه چیزی موجود نیست، بلکه کاوش­ها نشان می­هد که هیچ منبعی که پاسخ­گوی این کاربر باشد وجود ندارد. پدید آمدن این وضعیت دو رویکرد را به دنبال خواهد داشت. رویکرد نخست این است که کتابخانه رسالت خود را تمام شده بپندارد و به دلیل نبودن منبعی در زمینة مورد نظر، کار را تمام شده به حساب آورد. رویکرد دوم، رویکرد مبتنی بر تفکر مهندسی معکوس است. در این رویکرد کتابخانه و کتابدار خود را موظف می­دانند که پاسخ کاربر مورد نظر را به هر طریق ممکن به دست آورند. در این حالت، کتابخانه پیشنهادی مبنی بر تهیة منبعی که قادر به رفع نیاز اطلاعاتی کاربر مورد نظر باشد را به تولیدکنندگان منابع (پژوهشگران و مؤلفین) ارائه می نماید. با ارائة این پیشنهاد و تلاش برای تدارک شرایط لازم، در حقیقت منابعی مبتنی بر نیازهای خاص کاربران پدید می­آید. به این طریق هم نیاز اطلاعاتی کاربر مورد نظر رفع می­شود و هم منبعی کاربردی، که پاسخ­گوی نیازهای کاربران در این زمینه باشد، به وجود آمده و به مجموعة کتابخانه افزوده می­شود. البته این شیوه کمی آرمانی به شمار می­آید و مستلزم امکانات و ساز و کارهای تکمیلی زیادی است. اما اگر رویکرد کاربرمدار[۲۰] مبتنی بر الگوی شناختی، که اکنون حاکم بر فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی جهان است، مدنظر بوده و پیاده شود، چنین عملی چندان هم آرمانی و دور از واقعیت به شمار نخواهد آمد.
    کاربرد دیگر مهندسی معکوس، چنان­که توکلی­زاده راوری (۱۳۸۲) بیان می­دارد، در تولید منابع مرجع است. به این صورت که منابع مرجع موجود مانند دایرة­المعارف­ها، واژه نامه­ها، چکیده­نامه­ها و غیره را با سه عامل کاربران، خدمات و فناوری­های اطلاعاتی جدید در کنار هم بررسی و مقایسه کنیم. سپس بر اساس مقایسة انجام گرفته و مبتنی بر انگاره­های مهندسی معکوس، محصولات مرجع جدیدی تولید کنیم که مطابق با نیاز کاربران بوده، با استفاده از فناوری­های اطلاعاتی نوین تهیه شده باشند و برای ارائه خدمات مرجع، بیشترین امکانات و سهولت را عرضه کنند. در ضمن مشکلات موجود در منابع مرجع فعلی را نیز رفع نمایند.
    ۱۱) مهندسی معکوس رایانه­ای در کتابداری و اطلاع­رسانی
    فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی به سبب ماهیتی که دارند، نیاز زیادی به استفاده از نرم­افزارها و برنامه­های رایانه­ای دارند. به همین دلیل روش­های مهندسی معکوس نرم افزاری، در کتابخانه­ها کاربردهای فراوانی دارند. همان­گونه که در مقدمة این مقاله نیز ذکر آن رفت، نتایج جستجوها در پایگاه چکیده­های کتابداری و اطلاع­رسانی، تعداد ۲۱ پیشینه را شامل می­شد که تمامی آنها به مقوله مهندسی معکوس رایانه­ای اختصاص داشتند. این نتیجه نشان می­دهد که در درجة نخست، در حال حاضر، گرایش غالبِ مهندسی معکوس در فعالیت­های کتابداری واطلاع­رسانی، به این موضوع است؛ دوم اینکه این موضوع، در فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی جایگاهی مهم دارد.
    کاربردهای مهندسی معکوس نرم­افزاری در فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی با دو هدف اصلی صورت می­گیرند. هدف نخست مبتنی بر استفاده از یک نرم­افزار یا پایگاه اطلاعاتی است. به این صورت که روش­های نصب، استفاده و به کارگیری دقیق نرم­افزار یا پایگاه اطلاعاتی، مورد بررسی و شناسایی قرار می­گیرد. پس از شناسایی و تسلط بر استفاده از یک نرم­افزار، شیوه­های استفاده از آن برای پاسخ­گویی به نیازهای متفاوت کاربران یا اشتراک آن برنامه با برنامه­ها و نرم­افزارهای دیگر، برای برآوردن بهتر نیازهای کاربران ایجاد می­شود.
    هدف دوم، شناسایی ویژگی­های نرم­افزار یا پایگاه اطلاعاتی و به کارگیری آنها برای پاسخ­گویی به مراجعه­کنندگان مختلف است. در این شیوه، تمامی داده­های به دست آمده از فرآیند پاسخ­گویی به مراجعان ثبت شده و نقاط ضعف موجود شناسایی و مستند می­شوند. سپس اطلاعات حاصل شده از این طریق تجزیه و تحلیل و ساماندهی می­شود. این اطلاعات به همراه انتظارات کاربران نظام، در اختیار گروه طراح نظام قرار گرفته و برای طراحی و ایجاد یک نظام جدید یا رفع اشکالات نظام موجود مورد استفاده قرار می­گیرد. برای نمونه نرم­افزارهای کتابخانه­ای موجود در کتابخانه­های ایران دارای نقایصی هستند که تنها در هنگام استفاده در کتابخانه­ها قابل شناسایی هستند. کتابداران با شناسایی این نقایص و انتقال آنها به طراحان نرم­افزارها، امکان رفع آن نقایص و ایجاد نرم­افزارهایی با کارآیی بالاتر را به وجود آورده­اند.
    ۱۲) مهندسی معکوس در مطالعات رفتارهای اطلاع­یابی کاربران
    از مهم ترین فعالیت­های جاری کتابخانه­ها و مراکز اطلاع­رسانی بازخوردگیری[۲۱] از کاربران است. بازخوردگیری با این هدف انجام می­گیرد که ارزیابی مداومی از وضعیت ارائة خدمات وجود داشته باشد. بر اساس بازخوردهای به دست آمده، نقاط قوت و ضعف خدمات و منابع مجموعه شناسایی شده و برای تقویت نقاط قوت و رفع نقاط ضعف برنامه­ریزی لازم صورت می­گیرد. فرآیند بازخوردگیری به نوعی مبتنی بر اصول مهندسی معکوس است. تمامی روش­هایی که برای آگاهی از بازخوردهای کاربران به کار گرفته می­شود چون فرم­های نظرسنجی، مشاهدة رفتار اطلاع­یابی، ارزیابی میزان رضایت­مندی کاربران، تحلیل پرونده نگاشت­های وبی[۲۲] و غیره در روش­های مهندسی معکوس موجود هستند. نمونه ای در خصوص رفتار اطلاع­یابی کاربران در محیط وب این موضوع را روشن­تر می­کند. به این تعبیر که وقتی رفتارهای بازیابی اطلاعات کاربر در محیط وب از طریق تحلیل پرونده­نگاشت­های وبی مورد رهگیری و مطالعه قرار می­گیرد، در واقع فرآیند تجزیه و تحلیل مهندسی معکوس به کار گرفته می­شود. همان­گونه که ذکر شد، در مرحله تحلیل نظام مهندسی معکوس، تمامی اجزا و فرآیندهای یک نظام مورد بررسی دقیق قرار گرفته و ثبت می­شوند تا بر اساس اطلاعات گردآوری شده، شیوة عمل و ساخت نظام مورد بررسی، شناسایی شده و مهندسی مجدد آن و رفع عیوب احتمالی امکان­پذیر شود.
    در مطالعة رفتار اطلاع­یابی کاربران هم اتفاق مشابهی می­افتد. یعنی اینکه از طریق مطالعة تارنما­های مراجعه شده توسط کاربر یا کاربران، به طور غیرمستقیم، علائق، نیازها و زمینه­های کاری آنها شناسایی می­شود. سپس بر اساس وضعیت شناسایی و ثبت شده، تلاش می­شود به ارائة منابع و اطلاعات متناسب با نیاز اقدام شود. یا اینکه تلاش می­شود، به رفع موانع موجود یا تجدید ساختار خدماتی که ارائة می­شود، مبتنی بر علائق و رفتارهای کاربران اقدام شود.
    هم اکنون، موتورهای کاوش تجاری مانند گوگل، با استفاده از این ترفند یعنی دنبال کردن جستجوها یا تارنماهای مراجعه شده توسط کاربران، تلاش می­کنند بسته­های اطلاعاتی یا محیط­های شخصی مجازی برای کاربران ایجاد کنند. اگر سابقة جستجو و مراجعه به تارنما­های اینترنتی کاربران را یک محصول تولیدشدة آماده فرض کنیم، این موتورها، با دنبال کردن مرحله به مرحله و جز به جز این فرآیند، علائق و نیازهای کاربران را شناسایی کرده و تلاش می­کنند محصولات جدیدی عرضه کنند که قادر به پاسخ گویی به نیازهای کاربران باشد.
    ۱۳) بحث و نتیجه­گیری
    نیازهای زندگی پیچیدة کنونی بشر، ایجاب می­کند که هر روز محصولات جدیدتری برای پاسخگویی به این نیازهای رو به رشد تولید شود. تولید محصولات جدید نیاز به ایده­های نو و بکر دارد. خلق ایده­های نو و بدیع، کاری به نسبت دشوار است. زیرا ایده­ای که در قالب یک محصول تبلور پیدا می­کند، باید معیارهای متفاوتی چون نو و بدیع بودن، متناسب با نیازها بودن وکامل بودن را در نظر گرفته و هزینة پائین و مناسبی هم داشته باشد. این در حالی است که فعالیت­های تولیدی و بازار، بر اساس رقابت شدید شکل گرفته است و کوچک ترین خطایی باعث حذف از عرصة رقابت خواهد شد. در این شرایط پیچیده و دشوار، دو شیوة اصلی مهندسی برای تولید محصول وجود دارد که عبارتند از مهندسی مستقیم و مهندسی معکوس. مهندسی مستقیم، شیوه­ای است که در آن محصولی مورد نظر است که نمونة تولیدشده­ای از آن موجود نیست و باید بر اساس نیاز شناخته شده، محصولی مناسب خلق شود. در این شیوه، تمامی فرآیندها از طراحی، ساخت اجزا و تعیین نوع و میزان مواد مصرفی گرفته تا تولید محصول نهایی، باید مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته و از پایه ایجاد شوند. این فرآیند، کاری است بسیار دشوار و زمان­بر و به هزینه، ایده­های نو، سرمایه­گذاری مناسب و نیروی انسانی متخصص فراوانی نیاز دارد. شیوه دوم برای تولید محصول، شیوة مهندسی معکوس است. در این شیوة، هدف ایجاد محصولی جدید بر اساس نمونه­ای موجود و آماده است. این شیوه، به دلیل حذف بسیاری از فرآیندهای تولید، از نظر زمان، هزینه و نیروی انسانی مقرون به صرفه­تر است.
    چیزی که در علوم پایه با عنوان مهندسی معکوس شناخته می­شود در علوم انسانی با عنوان «تفکر استعاری» از آن یاد می­شود. تفکر استعاری به معنای وام گیری یک روش یا اندیشة آزمایش و تائید شده از حوزه­ای، برای حل مسائل حوزه­ای، دیگر است. مهم ترین دلیل به­کارگیری تفکر استعاری و مهندسی معکوس، این است که به جای شروع هر کاری از مقدماتی­ترین مراحل و به اصطلاح «اختراع دوبارة چرخ»، با استفاده از روش­ها، مواد و تجربیات موجود، فعالیت را از مراحل بالاتری آغاز کرد. بدین طریق صرفه­جویی فراوانی در منابع و سرمایه­ها می­شود که می­توان نیروی ذخیره شده از این راه را صَرف افزودن بر کیفیت محصول یا اندیشة مورد نظر یا خلق ایده­های نو کرد.
    همانند سایر حوزه­های علمی، کتابداری و اطلاع­رسانی نیز به طور مستمر با فرآیند کشف مسأله، رفع اشکال، پژوهش برای پاسخ به مشکلات پیش آمده و جستجوی روش­های مناسب انجام کارها رو به رو است. اگر چنین مسائلی در حوزه­های دیگر به پاسخ­های مناسبی رسیده باشند و امکان دستیابی به روش­های حل مسألة آنها هم مهیا باشد، بدون شک عقل سلیم حکم می­کند که به جای آغاز فرآیندها از مقدماتی­ترین مراحل، از روش های آزمایش­شده استفاده شود. البته نباید تصور شود که پاسخ تمامی مسائل حوزه کتابداری و اطلاع­رسانی، بدون هیچ کم و کاستی در حوزه­های دیگر وجود داشته و ما فقط باید آنها را به کار بگیریم. بلکه در بسیاری از موارد، مهندسی معکوس برای دست یافتن به ایده­ای که مشابه آن در گذشته انجام گرفته، مورد استفاده قرار می­گیرد و ممکن است کل فرآیند از قبل موجود نباشد. بنابراین با توجه به اینکه مهندسی معکوس، بسیاری از فرآیندهای تکراری انجام کارها و ارائة خدمات را حذف می­کند، می­تواند به عنوان روشی با بازدهی بالا در کتابداری و اطلاع­رسانی مورد استفاده قرار گیرد.
    از سوی دیگر خاصیت میان­رشته­ای کتابداری و اطلاع­رسانی، این برتری را دارد که فرصت شناسایی و بهره­گیری از روش­های مطالعه و آزمایش شده حوزه­های علمی مجاور را ایجاد می­کند. بهره­گیری از روش­های حل مسأله مبتنی بر آموزه­های مهندسی معکوس، که در سایر رشته­ها به پاسخ­های قابل اطمینانی ختم شده است، می­تواند پاسخ­های معقول و مطلوبی برای مسائل مشابه در کتابداری و اطلاع­رسانی با صرف هزینه و زمان کمتر را مهیا کند. بنابراین لازم است تمامی کتابداران و اطلاع­رسانان، همواره این اندیشه را در همه فعالیت­های خود مدنظر داشته باشند. آنها باید فکر کنند که ممکن است در سایر حوزه­های علمی برای مسأله­ای که ما امروز با آن مواجه هستیم، راه­حل­های مناسبی کشف یا ابداع شده باشد. کافی است با بهره­گیری از تفکر مهندسی معکوس، آن شیوه­های مرسوم و به نتیجه منتج شدة سایر حوزه­ها شناسایی شده و متناسب با نیاز موجود در عالم کتابداری و اطلاع­رسانی مورد بهره­برداری قرار گیرند.
    بهره­گیری از راهکارهای مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع­رسانی از زاویة دیگری هم قابل توجه بوده و می­تواند نتایج مطلوبی به بار آورد. در بسیاری از فعالیت­های جاری، روش­هایی به کار گرفته می­شود که حاصل سال­ها تجربه و دانش­اندوزی است. این روش­ها قادر هستند سطحی از بهره­وری و کارآیی را ایجاد کنند. اما همیشه روش­های جایگزین بهتری هم وجود دارند که کمتر مورد توجه قرار می­گیرند. به طور معمول انسان­ها به روش های متداولی که به آنها عادت کرده­اند، تمایل بیشتری دارند. حال آنکه، تفکر انتقادی و خلاق بر این اصل تأکید می­کند که همیشه راه بهتری برای انجام کارها وجود دارد. اگر مبتنی بر روش­های مهندسی معکوس، فرآیندها و روش­های جاری کتابداری و اطلاع­رسانی را به طور مستمر مورد بازبینی قرار دهیم، به طور حتم به این نتیجه خواهیم رسید که روش­های جایگزین بهتری برای کارها وجود دارد. برای نمونه، وقتی استفاده از رایانه در همه علوم رواج پیدا کرد، ابتدا برای به کارگیری آن در خدمات کتابداری و اطلاع­رسانی مقاومت وجود داشت. پس از آن به کندی در بخش­های محدودی از کتابخانه چون بخش امانت و سازماندهی مورد استفاده قرار گرفت. اما با بازنگری در روال ها و فرآیندهای کاری، این نتیجه به دست آمد که سایر بخش­های کتابخانه نیز می­توانند از مزایا و صرفه­جویی های رایانه بهر­مند شوند. این اتفاق مبتنی بر آموزه­های مهندسی معکوس فرآیندها صورت گرفت که نتایج زیادی هم در پی داشت. اگرچه ممکن است بنیان­گذاران آن هیچ گونه آشنایی با مهندسی معکوس نداشته­اند اما عمل آنها منطبق با شیوه­های مهندسی معکوس بوده است. بنابراین اگر تفکر مهندسی معکوس در تمامی فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی وجود داشته باشد، هر فعالیت جاری از آخرین حلقة فرآیند به دقت مورد بازبینی قرار گرفته و تا ابتدایی ترین مراحل آن دنبال می­شود. در این حالت درک کامل و روشنی از فرآیند و اشکالات احتمالی و میزان انطباق آن با هدف به دست می­آید، که می­تواند به راه­حل­های دقیق و مناسبی ختم شود.
    نکته مهمی که در انتها باید به آن اشاره شود این است که گرچه مهندسی معکوس دارای مزایای فراوانی است که به بخش­هایی از آنها اشاره شد، اما در برخی موارد با چالش های حقوقی و قانونی مواجه است. زیرا بین نسخه­برداری صِرف و مهندسی معکوس مرز ظریفی وجود دارد که در صورت عدم رعایت آن ممکن است نتایج نامطلوبی حاصل شود. مهندسی معکوس به خودی خود، مشکلی ندارد اما برخی از تولیدکنندگان برای دستیابی به سود بیشتر و صرف هزینة کمتر به روش­های کپی­برداری غیرقانونی از محصولات پرداخته و نام مهندسی معکوس را بر آن می­گذارند. در این موارد است که برخی انتقادات به مهندسی معکوس وارد شده و برخی آن را روشی غیراخلاقی می­شمارند. اگر مهندسی معکوس به صورت علمی و مبتنی بر اصول تثبیت شدة آن به کار گرفته شود، نه تنها مشکلی ندارد که فرآیندی معقول و مورد علاقة صاحبان فکر و اندیشه است. زیرا همان­گونه که ذکر شد، دایره و حوزه­های عملکرد این شیوه بسیار گسترده است و حتی در مواردی خود تولیدکنندگان کالا و محصولات نیز برای بهینه­سازی محصولات خود از این روش استفاده می­کنند. بهره­گیری از این تفکر در حوزة کتابداری و اطلاع­رسانی نیز باید با آگاهی همراه باشد تا امکان بهره­گیری از مزایای آن وجود داشته باشد و به نسخه­برداری کورکورانه بدل نشود.
    در انتها اگر بخواهیم به خلاصه­ای از کاربردها و مزایای مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع­رسانی اشاره کنیم، می­توانیم به ارائة راهکارهای نو و بدیع وام گرفته از سایر حوزه­ها برای حل مسائل، مشابه­سازی راهکارهای حل مسأله حوزه­های علمی دیگر در دنیای کتابداری و اطلاع­رسانی، صرفه­جویی در سرمایه­ها (اعم از بودجه، زمان، نیروی انسانی و منابع مادی)، رفع اشکالات احتمالی نظام مورد استفاده از طریق بازنگری در روش­های انجام کار و رواج تفکر انتقادی و سازنده­گرایی در همه فعالیت­ها و خدمات کتابداری و اطلاع­رسانی و در نتیجة افزایش کمی و کیفی خدمات اشاره کرد.

    پارسیان (شاپرزفا)









    محسن حاجی زین العابدینی
    کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه شهید چمران اهواز
    پست الکترونیکی: zabedini@yahoo.com
    ۱۴. منابع
    ابرامی، هوشنگ ۱۳۷۸. ش ن اختی از دان ش ش ن اسی (ع ل وم ک ت اب داری و دان ش رس انی) . ویرایش ۲، به کوشش رحمت­الله فتاحی. تهران: کتابدار.
    حری، عباس .۱۳۸۳. مدیریت دانش و مدیریت اطلاعات در کتابداری. کتاب ماه: کلیات۷(۱۲): ۸-۱۱.
    حری، عباس .۱۳۸۵. تقریرات درس ارتباطات و سایبرنتیک. دوره دکتری کتابداری و اطلاع­رسانی. دانشگاه شهید چمران اهواز، نیمسال دوم ۸۵-۱۳۸۴.
    حاجی زین العابدینی، محسن .۱۳۸۵. مصاحبه تلفنی با دکتر عباس حری درباره مهندسی معکوس. ۱۰/۱۰/۱۳۸۵.
    توکلی­زاده راوری، محمد .۱۳۸۲. تولید منابع مرجع رایانه­ای با بهره­گیری از فنون مهندسی معکوس. در: مجموعه مقالات دومین گردهمایی نقش اطلاع­رسانی در توسعه فرهنگی با عنوان کتاب و فناوری اطلاعات، ۲۶۹-۲۷۹. تهران: خانه کتاب.
    رهادوست، فاطمه .۱۳۸۶. فلسفه کتابداری و اطلاع­رسانی. تهران: کتابدار.
    سهیلی، فرامرز .۱۳۸۵. تحلیل پیوندهای وب­سایت­های نانوفن­آوری با استفاده از روش­های عامل تاثیرگذار وب، دسته­بندی خوشه­ای، ترسیم نقشه دوبعدی. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید چمران اهواز.
    ضیائی، مجید .۱۳۸۵. تهیه ساختار سیستمهای پیچیده نرم افزاری با استفاده از مهندسی معکوس.
    http://www.farsilinux.org/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&re q=printpage&artid=۶۲
    (دسترسی در ۲۷/۶/۱۳۸۵)
    عابدی، یوسف .۱۳۸۵. تفکر استعاری. وبلاگ Metaphorical thinking (تفکر استعاری).
    http://metaphoricalthinking.persianblog.com/۱۳۸۵_۳_metaphoricalthinking_archive.html. (دسترسی در ۱۲/۸/۸۵).
    عباسی­فرد، محمدرضا .۱۳۸۴. مهندسی معکوس پایگاه داده­ها در سیستم­های سنتی: گزارش پیشرفت پایان نامه کارشناسی ارشد. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
    .www.ece.ut.ac.ir/dbrg/mls/DBRG_Site/Files/thesis_progress_report_۰۲.doc (دسترسی در ۳/۸/۱۳۸۵)
    غنی، عسگر .۱۳۷۴. کاربرد مهندسی معکوس در دسترسی به تکنولوژی محصولات پیچیده. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت­مدرس.
    لیل، لیندا . ۱۹۹۷. چکیده روانشناسی. ترجمه مهدی محی­الدین بناب و نیسان گاهان. ۱۳۸۴. تهران: نشر دانا.
    محمدی علی­آبادی، باقر .۱۳۷۹. تدوین فرآیند مهندسی معکوس ساخت پره و دیسک یک­پارچه توربین. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت­مدرس.
    معماری، حسن .۱۳۸۴. "مهندسی معکوس Reverse Engineering چیست. وبلاگ تمام ناتمام من با تو تمام می شود.
    . [۲۷/۶/۱۳۸۵].http://naatamam.blogfa.com/cat-۹.aspx (دسترسی در ۲۷/۶/۱۳۸۵).
    مهندسی معکوس .۱۳۸۴. سایت آفتاب. http://www.aftab.ir/articles/economy_marketing_business/economic_sciense/c۲c۱۱۱۸۴۸۷۶۷۴p۱.php (دسترسی در ۳۰/۴/۱۳۸۵)
    مهندسی معکوس چیست؟ .۱۳۸۵. ماهنامه اندیشه گستر سایپا [نشریه الکترونیکی].
    .http://www.andishegostar.com/view_paper.aspx (دسترسی در ۲۷/۶/۱۳۸۵)
    مهندسی معکوس چیست؟.۱۳۸۴ب. سایت آفتاب.
    http://www.aftab.ir/articles/economy_marketing_business/industries/c۲ (دسترسی در ۸/۷/۱۳۸۵).c۱۱۴۸۵۵۷۵۵۹_industrial_enginee ring_p۱.php.
    American Library Association (ALA) .۲۰۰۵. Reverse engineering.
    http://www.ala.org/ala/washoff/oitp/emailtutorials/ucitaa/۰۸.htm. )accessed Oct ۳۱, ۲۰۰۶).
    Gomulkiewicz, Robert W., and Mary L. Williamson. ۱۹۹۶. The Problem of Reverse Engineering.
    http://www.kaner.com/pdfs/reveng.pdf. ( accessed Sep. ۷, ۲۰۰۶).
    Hainaut, Jean-Luc. ۲۰۰۲. Introduction to Database Reverse Engineering. Belgium, Namur: LIBD (Laboratory of Database Application Engineering Institute d’Informatique).
    http://www.info.fundp.ac.be/~dbm/publication/۲۰۰۲/DBRE-۲۰۰۲.pdf. ( accessed Dec. ۲۶, ۲۰۰۶).
    CSA. ۲۰۰۵. LISA: Library and Information Science Abstracts. (CD-ROM). ۱۹۶۹ - ۲۰۰۵.
    Nikolaenko, Nikolay N., and Elena A. Vershinina. ۲۰۰۴. Metaphorical and associative thinking in children of different age groups and in patients with childhood autism. Acta Neuropsychologica ۲(۲): ۵۳۲-۵۳۶.
    http://www.iephb.ru/۰۲/at۵.doc. ( accessed Sep. ۷, ۲۰۰۶).
    Perry, Mike, and Nasko Oskov. ۲۰۰۴. Introduction to Reverse Engineering Software.
    http://www.acm.uiuc.edu/sigmil/RevEng/ch۰۱.html (accessd Nov. ۲, ۲۰۰۶).
    Pressman, Roger S. ۱۹۹۷. Software Engineering: A Practitioner’s Approach. Certification Authorities Software Team (CAST).
    http://www.faa.gov/aircraft/air_cert/design_approvals/air_software/cast/cast_papers/media/cast-۱۸.doc. ( accessed July ۲۴, ۲۰۰۶).
    Sokovic, M., and J. Kopac. ۲۰۰۶. RE (reverse engineering) as necessary phase by rapid product development. Journal of Materials Processing Technology۱۷۵(۱-۳): ۳۹۸-۴۰۳
    http://www.freewebs.com/sanayebetsa/reverse%۲۰engineering/۱_RE_rapid%۲۰product.pdf. ( accessed Jan ۳ , ۲۰۰۷).
    Wikipedia. ۲۰۰۶. Reverse Engineering. http://en.wikipedia.org/wiki/Reverse_engineering (accessed Aug. ۱۳, ۲۰۰۶).
    پی نوشت ها
    [۱]. Forward engineering
    [۲]. Reverse engineering
    [۳]. Metaphorical thinking
    [۴]. Wikipedia
    [۵]. Product Definition Statement (PDS)s
    [۶]. Honywell
    [۷]. Tolerance
    [۸]. Gomulkiewicz & Williamson
    [۹]. Nanotechnology
    ۱۳. یک نانومتر (nm) برابر یک میلیاردیم متر است.
    [۱۱]. Re- engineering
    [۱۲]. Bionics
    [۱۳]. Tectonics
    [۱۴]. Source codes
    [۱۵]. Pressman
    [۱۶]. Database Reverse Engineering (DBRE)
    [۱۷]. Procedure reverse engineering (PRE)
    [۱۸]. American Library Association (ALA)
    ۲۵. در اینجا تعریف عام کتاب که عبارت است از "هر آنچه از معرفت که به هر شکل مضبوط و مقید شده باشد" (ابرامی،۱۳۷۸؛ حری، ۱۳۸۳، ص. ۱۱) مد نظر است.
    ۲۶. ­در واقع، ­پژوهش­های مبتنی بر این رویکرد تعاملی و پویا که بعدها رویکرد کاربرمدار (یا انسان مدار) نامیده شد، الگو­هایی استعاری را پیشنهاد و طراحی کردند که بازنمون نیازها و مفاهیم ذهنی کاربران­اند و به منزلة واسط و رابط نظام بازیابی و کاربران، تعامل انسان و ماشین را محقق می­سازند (رهادوست، ۱۳۸۶، ص. ۳۶۱).
    [۲۱]. Feedbacking
    [۲۲]. Log file analysis

  4. Top | #116
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.43
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,856 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض مبانی و راهبردهای ارائه و نمایش دیداری اطلاعات

    مصورسازی اطلاعات روشی رایانه ای برای نمایش «داده» است، که عبارت است از پردازش اطلاعات تبدیل شده به قالب دیداری که کاربر را قادر می سازد تا اطلاعات را مشاهده، مرور، دریافت و درک نماید












    پارسیان (شاپرزفا)











    مصورسازی اطلاعات روشی رایانه ای برای نمایش «داده» است، که عبارت است از پردازش اطلاعات تبدیل شده به قالب دیداری که کاربر را قادر می سازد تا اطلاعات را مشاهده، مرور، دریافت و درک نماید. مصورسازی اطلاعات، یک حوزة پژوهشی نوین می باشد که بر استفاده از فنون مصورسازی جهت کمک به افراد، برای درک و تحلیل داده ها تمرکز یافته است. مبانی مصورسازی شامل طراحی رابط کاربر، گرافیک رایانه ای، تعامل میان انسان و رایانه، نظریه های شناختی و طراحی هنری می شود. بر اساس طبقه بندی اشنایدرمن، مصورسازی اطلاعات شامل: داده های یک بعدی، دوبعدی، سه بعدی، چندبعدی، زمانی، سلسله مراتبی و شبکه ای است.
    ۱) مقدمه
    راهبرد دیداری اطلاعات که با اصطلاح «مصورسازی اطلاعات»[i] شناخته می شود یکی از راه کارهای مؤثر و سودمندی است که در سال های اخیر مورد توجه رویکردهای فناورانه قرار گرفته است. مصورسازی اطلاعات، مجموعه فرآیندهای ارائة دیداری اطلاعات است که به منظور انتقال بهتر اطلاعات و بهره گیری مناسب از روش های نمایش آن، مورد استفاده قرار می گیرد. در این شیوه با عنایت به توان زیادی که در تبادل و انتقال اطلاعات، در قالب دیداری وجود دارد، تلاش می شود که با نمایش تصویری اطلاعات قدرت درک و یادگیری کاربر افزایش یافته و میزان قابل توجه اطلاعات به صورت فشرده، با حجم کمتر و به شیوة مصور ارائه شود. با توجه به یادگیری سریع و آسان انسان به شیوة دیداری، می توان بیان کرد که مصورسازی به میزان زیادی در انتقال اطلاعات به کاربر و درک اثربخش آن مؤثر است. این شیوة مناسب از دیرباز به صورت ساده و ابتدایی توسط بشر به کار گرفته شده است. روش های قدیمی در بازنمایی اطلاعات، به طرح ها و نگاره های حک شده در دیوارة غارها باز می گردد که انسان های نخستین، افکار و ایده های خود را به شیوه دیداری و با بیان حالات و خصوصیات تصویری، در نقش هایی نظیر حیوانات، صحنه های شکار و پدیده های طبیعی چون خورشید در معرض نمایش می گذاشتند. راهبرد دیداری بازنمایی اطلاعات همواره در زندگی بشر کاربرد داشته و در دوران معاصر با پیشرفت های فناورانه، از ارزش و اهمیت بیشتری برخوردار شده است. از کاربردهای مصورسازی اطلاعات در دوران جدید می توان به طراحی نقشه های شهری اشاره کرد. در این نقشه ها، اطلاعات نقاط مختلف به عنوان مناطق شهری، فاصله ها و نیز مسیرهای مورد نظر به نحو آسان و قابل فهمی تنظیم می شود. این گونه از مصورسازی در جغرافیا، حمل ونقل و هواشناسی کاربرد گسترده تری دارد. هم چنین بسیاری از علوم و تخصص های جاری چون پزشکی، معماری و رشته های متعدد مهندسی از راهبرد دیداری ارائة اطلاعات بهره می گیرند و امروزه، کمتر شاخه ای از علوم را می توان سراغ گرفت که از سودمندی های این پدیدة اثربخش متأثر نشده باشد.
    در این مقاله ابتدا پیشینه و مفهوم مصورسازی اطلاعات، و تأثیر آن در درک کاربر تشریح می شود، سپس مبانی اصلی و بنیادی مصورسازی شامل طراحی رابط کاربر، گرافیک رایانه ای، تعامل میان انسان و رایانه، نظریه های شناختی و طراحی هنری بیان شده و کاربرد آنها توضیح داده شده است. در ادامه انواع داده های مصورسازی بر اساس طبقه بندی «اشنایدرمن»، که یکی از طبقه بندی های اصلی و مهم مصورسازی و زیربنای مباحث تخصصی در طراحی رابط کاربر، فضای شبکه و محیط های مجازی است، شرح داده می شود.
    ۲) پیشینه و مفهوم مصورسازی اطلاعات
    ارائه دیداری اطلاعات یا مصورسازی اطلاعات، یکی از شاخه های مطالعاتی مرتبط با علوم رایانه است که در مباحث نوین کاربردپذیری اطلاعات به صورت گسترده مورد توجه قرار گرفته است. مصورسازی اطلاعات به نحوة نمایش و ارائة دیداری اطلاعات برای درک بهتر، و بهره گیری مناسب از اطلاعات اطلاق می شود. در این روش، با انجام فرآیندهای دیداری در شیوة بازنمایی اطلاعات به کاربران کمک می شود تا برداشت بهتری از اطلاعات ارائه شده داشته باشند و بتوانند اطلاعات خود را به صورت بهینه بازیابی کنند. مهارت های بازنمون تصویری اطلاعات در سال های اخیر اهمیت بیشتری یافته و بر همین اساس فصلی نوین در عرصة نمایش تصویری و رایانه ایِ اطلاعات گشوده است. این فرآیند نوین با تأثیری شگرف در حوزه های متعدد علمی و حرفه ای، سبب ایجاد تحولات مهمی در شیوه های ارائه و بازنمایی اطلاعات شده و به یاری متخصصان در درک بهینة اطلاعات شتافته است.
    مصورسازی اصطلاحی است که از سال ۱۹۸۷، در یکی از انتشارات بنیاد ملی علوم[ii] (واقع در آمریکا) تحت عنوان گزارش «مصورسازی در محاسبات علمی»[iii] به کار برده شد. در فوریه ۱۹۸۷، بنیاد ملی علوم با حمایت از کارگاهی آموزشی در موضوع «مصورسازی در محاسبات علمی»، متخصصان علوم رایانه، کارشناسان مبانی دیداری رایانه، برخی دانشمندان دیگر رشته های علمی شاغل در دانشگاه ها و نیز اداره ها و صنایع حکومت فدرال را گردهم آورد. در سال ۱۹۹۰، «مؤسسة مهندسان برق و الکترونیک»[iv] کنفرانس سالیانة مصورسازی را آغاز کرد. کنفرانس این نهاد اکنون تبدیل به یک گردهمایی فراگیر در مصورسازی اطلاعات شده است. در سال ۱۹۹۵، این مؤسسه مجله ای بر مبنای مصورسازی علمی منتشر کرد[v] (Polanco and Zartl ۱۹۹۹). پس از آن نشریات چندی در این حوزه مطالعاتی پا به عرصه وجود نهادند و به مطالعات و پژوهش های مربوط به بازنمایی دیداری اطلاعات، یا همان مصورسازی، پرداختند. امروزه تارنما(سایت)های اطلاعاتی بسیاری در محیط اینترنت شامل اطلاعات، اخبار و پژوهش های مربوط به مصورسازی اطلاعات هستند، که به فعالیت در این زمینة موضوعی می پردازند. مانند «مجله مصورسازی اطلاعات»[vi] که مجله ای پژوهشی و معتبر در این عرصه می باشد. هم چنین آثار چاپی، کتاب و مجله های تخصصی در این حوزه به میزان قابل توجهی در بازار نشر به چشم می خورد.
    مصورسازی، در واقع رویکردهای جدیدی است که توانایی تصمیم گیری بر مبنای داده را سریع تر، دقیق تر و همراه با تلاش شناختی کمتر فراهم می سازد و نیاز به آموزش (برای تفهیم اطلاعات) را کاهش می دهد. ما به نظام های مصورسازی اطلاعاتی نیاز داریم که بتواند جنبه های نمادین و کیفی (اطلاعات) را به نحو شایسته ای به سوی تمامی فرآیندهای تصمیم گیری هدایت کند. معنای این سخن آن است که، تبدیل داده خام به اطلاعات از طریق فرآیند تصفیه و پردازشی که تجسم برگزیده[vii] نامیده می شود، انجام می پذیرد. انجام این فرآیند، مستلزم همکاری بین رشته ای، در میان حوزه های مطالعاتی مربوط به هنر، طراحی، علم و فناوری است (Agutter ۲۰۰۵).
    مصورسازی به صورت مفهومی کلی در دو محدودة علمی قابل تعریف می باشد: مصورسازی علمی[viii] و مصورسازی اطلاعات. این تمایز به صورت تجربی در ساختار متفاوت آنها نسبت به ورود داده ها، و یا داده های خامی که به شکل تصویری درآمده اند، قابل مشاهده است (Polanco and Zartl ۱۹۹۹). البته مصورسازی اطلاعات گستره و کاربرد گسترده تری دارد است. مصورسازی اطلاعات با بهره گیری از شیوه ها و فنون گوناگون به تناسب نوع، ساختار و ترکیب اطلاعات، به تفهیم و درک بیشتر آن یاری می رساند. در این میان نقش نمودارهای تصویری برای ارائة وضعیت مصورسازی شده، بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.
    پیشینه های داده[ix] بیشتر با دیگر اجزای اطلاعات ارتباط دارند. نمودارها به صورت گسترده برای نشان دادن چنین روابط متقابلی مورد استفاده قرار می گیرند. یک نمودار شامل مجموعه ای از عوامل به نام گره[x] می باشد. ارتباط هایی که میان این عوامل برقرار شده، لبه[xi] نامیده می شود. تعدادی فنون تخصصی مصورسازی وجود دارد که می تواند با داده های گرافیکی و سلسله مراتبی آن را به تصویر بکشد (Keim ۲۰۰۲). افزون بر آن انواع روش های اثربخش برای فرآیند ارائة تصویری اطلاعات ابداع شده که در حیطه های مختلف علمی کاربردهای خاص خود را به همراه دارد. روش های سلسله مراتبی[xii] نمودار مارپیچی[xiii] و رودخانه ای[xiv] از انواع معروف مصورسازی به شمار می آیند. این شیوه ها دارای کاربرد گسترده و فراگیری در زمینه مصورسازی هستند که حوزه های علمی را تحت تأثیر قرار داده اند.
    پیشرفت های سریع در مصورسازی اطلاعات هم چنین برخی مسائل پژوهش بنیادی را مورد توجه قرار داده است. ابتدا، باید بیان کرد که هنر و توانایی تصویرسازی برای اطلاعات، به صورت مناسبی موقعیت این حوزة علمی را تشریح می کند و در حال حاضر سبب ایجاد فعالیت چالش برانگیزی برای طراحان در درک راهبردها و ابزارهای قابل دسترس، برای تصویرسازی نوع خاصی از اطلاعات شده است. مصورسازی اطلاعات دربرگیرندة بخش عظیمی از ساختارهای بازنمایی است که برخی از آنان به خوبی شناخته شده هستند و برخی نیز جدید می باشند. افزون بر آن، همواره روش های جدید ارائه اطلاعات ابداع شده است (Chen ۱۹۹۹, ۱).
    ۳) مصورسازی برای درک بهتر اطلاعات
    اندک اندک با رشد علوم، مصورسازی اطلاعات، خود به عنوان ابزاری مهم مطرح گردید. مثال هایی از به کارگیری این روش، تنظیم انواع جدول ها، نمودارها و گراف ها است. به وضوح وقتی اطلاعاتی مربوط به یک موضوع را دوباره در قالب یک جدول ساماندهی می کنیم، فهم آن آسان تر شده و به همان ترتیب، به دریافت شناخت بیشتری از همان اطلاعات کمک می کند، بدون اینکه به محتوای اطلاعات اولیه چیزی افزوده شده باشد. بدین معنا، نحوة نگاه به اطلاعات کمک می کند تا به نحو مؤثرتری فکر کرده و نتایج بهتری به دست آوریم. به عبارت دیگر، شعار نهفته در مصورسازی اطلاعات، به کارگیری نحوة نگاه (یا بینش) برای تفکر است[xv]. واضح است که مصورسازی اطلاعات زمانی اهمیت دارد که با حجم زیادی از اطلاعات روبرو هستیم که برای تحلیل آن سعی می کنیم قالبی مشخص ابداع کرده و اطلاعات را در آن قالب ریخته و بازنمایی کنیم (مشاطیان ۱۳۸۱). تولید روزافزون اطلاعات و ارائة هر چه بیشتر آن در زندگی انسان معاصر، سبب شده تا تبیین اطلاعات از موضع دیداری مورد توجه خاصی قرار گیرد. هم چنان که یادگیری دیداری مؤثرتر است، به همان نسبت تفکر و شیوة نگرش دیداری نیز از اهمیت زیادی برخوردار می باشد. یکی از مقاصد اصلی مصورسازی، ایجاد شرایط بهتر اندیشه و تحلیل اطلاعات در نزد کاربران است. این ویژگی به صورت ویژه در عرصة شبکه و اینترنت نمود بارزتری دارد. امروزه، در محیط اینترنت با مصورسازی اطلاعات به شکل گسترده ای روبرو هستیم و هنگامی که در تارنما های مختلفِ اطلاعاتی داده های خاصی را جستجو می کنیم، اگر اطلاعات بازیابی شده به صورت مصور نمایش داده شود، درقدرت درک ما برای شناخت وتفسیر اطلاعات، تأثیر بیشتری برجای خواهد نهاد. به طور نمونه وقتی که ما در جستجوی اطلاعاتی دربارة میزان نرخ دلار بین سال های۱۹۸۰ تا ۱۹۹۶ هستیم، چنانچه این اطلاعات در قالب یک نمودار ظاهر شود ما به راحتی می توانیم یک شمای کلی از وضعیت نرخ دلار داشته باشیم و افزایش و یا کاهش نرخ دلار را به وضوح مشاهده کنیم. این روش به ایجاد یک نمای کلی از وضعیت دلار طی سال های ذکر شده در ذهن ما کمک می کند، تا هر گاه به آن فکر می کنیم بتوانیم جلوة کلی آن را برای خود مجسم کنیم. این الگوی کلی به صورت یک نمودار کوچک حاوی اطلاعات منسجم و یکپارچه از وضعیت نرخ دلار خواهد بود، که بر همین مبنا سبب افزایش توانایی ما در به خاطرسپاری و فراگیری بهتر اطلاعات مورد نظر نیز خواهد شد. ولی کاربرد و نفوذ مصورسازی تنها به این گونه نتایج محدود نمی شود. شیوة نمایش اطلاعات در یک رابط کاربر، از جنبه های فنی و هنری قابل تأمل و توجه است. طراحی صفحه ای که در آن به جستجوی اطلاعات می پردازیم از منظر هماهنگی و توازن اجزای موجود در آن نیز حائز اهمیت می باشد. به هر میزان که شیوة دیداری بازنمایی اطلاعات با ساختار دستگاه بینایی انسان منطبق باشد، به همان نسبت تأثیر اطلاعات در درک و دریافت آدمی افزون خواهد بود. راهبرد مناسب دیداری در واقع شیوة اندیشیدن را نیز متحول می سازد. با وجود آنکه کمتر از دو دهه از مطالعات روشمند مصورسازی اطلاعات می گذرد، اما تلاش های انجام شده در این حوزه قابل توجه و اثربخش بوده، به نحوی که مصورسازی امروزه با ارائة راهکارهای مفید به یک شاخة مستقل و مهم در مطالعات حوزة رایانه و نیز شبکه تبدیل شده است.
    ۴) مبانی مصورسازی
    فرآیند مصورسازی اطلاعات با بهره گیری از حوزه های موضوعی پایه - به عنوان زیرساخت اصلی آن - شکل می گیرد، و اساسا در بستر مناسبی، با حیطه های مؤثری که به مثابه مبانی فرآیند مصورسازی به شمار می آید، پا به عرصه وجود می نهد. مصورسازی اطلاعات روشی فراتر از ارائة چند تصویر و یا عکس ساده است. در این روش ما نیاز به مهارت های پایه، چون: طراحی رابط کاربر[xvi]، گرافیک رایانه ای[xvii]، تعامل میان انسان و رایانه[xviii]، نظریه های شناختی[xix]، طراحی هنری[xx] و به ویژه خلاقیت فکری داریم تا بتوانیم با فرآیند مصورسازی، اطلاعات را به نحو شایسته ای به کاربر انتقال دهیم. به تعبیر دیگر با مصورسازی اطلاعات می توان در کمترین زمان اطلاعات را منتقل و درک کرد. به کوتاه سخن: درک سریع و معتبر دیداری اطلاعات. در این میان یکی از مباحث مؤثر، به مقولة تعامل میان کاربر و رایانه یا همان ارتباط میان انسان و ماشین باز می گردد، که اصول و شرایط بهره گیری سودمند و مناسب استفاده کننده از رایانه را مورد توجه قرار می دهد. در واقع مطالعة عوامل مؤثر درمورد بهره گیری کاربر از رایانه، یکی از زمینه های مهم در عرصة مصورسازی اطلاعات محسوب می شود. شناخت قواعد این ارتباط و بررسی جنبه های فنی این تعامل از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است و در اصل شناخت مبانی ارتباطی میان انسان و ماشین برای طراحی یک محیط کاربرپسند و مؤثر، ضروری می باشد. هر یک از عوامل نامبرده در جای خود دارای اهمیت بوده و سودمندی خود را به همراه دارد. در ادامه به توضیح زیرساخت های اصلی مصورسازی می پردازیم.
    ۵) طراحی رابط کاربر
    مصورسازی اطلاعات به عنوان رویکردی برای قابل فهم ساختن مقادیر عظیم اطلاعات پیچیده مورد استفاده قرار می گیرد. مصورسازی اطلاعات عبارت است از رابط کاربرِ مصور برای اطلاعات، همراه با هدف پدیدآوردن کاربرانی با بینش اطلاعاتی(Spence ۲۰۰۱Qouted in North ۲۰۰۲, ۲). بر همین مبنا رابط کاربر، پایة اصلی برقراری ارتباط انسان با رایانه، به ویژه در محیط شبکه می باشد. اصول کلی طراحی یک رابط کاربر بهینه، در کاربرپسندی[xxi] خلاصه می شود. این اصطلاح در واقع شامل تمامی مشخصات مطلوب و سودمند، برای بهره گیری مناسب از آن می باشد. رابط کاربر مناسب، ابزاری است که افزون براستفاده آسان، از قابلیت سازگاری و انعطاف پذیری نیز برخوردار باشد. طراحی رابط کاربر بر مبنای نیازهای منطقی استفاده کنندگان، و شیوه های مناسب برای دستیابی به اطلاعات انجام می پذیرد.
    در طراحی یک رابط کاربر مؤثر و مطلوب، شایسته است تا برخی نکات رعایت شود. این قابلیت های مهم عبارتند از: مشاهده پذیری وضعیت نظام، مطابقت میان نظام و دنیای واقعی، نظارت و آسانی استفاده کننده، قابلیت سازگاری و بهره گیری از الگوهای معیار، توانایی پیشگیری از خطا، شناسایی (مطلوب) به جای جامعیت، انعطاف پذیری و اثربخشی استفاده، طراحی هنری و رعایت زیبایی، کمک به شناسایی بهتر کاربر، تشخیص مشکلات و امکان ترمیم خطاها، کمک و ارائة توضیحات مستند (برای کار با آن)(Nilsen ۲۰۰۵)اما این امکانات در واقع عوامل مهمی در ایجاد مصورسازی به شمار می آیند. مصورسازی در یک رابط کاربر بر اساس وجود امکاناتی میسر است، که قابلیت انجام این فرآیند را مهیا می سازد. این قابلیت ها به خصوص در بخش طراحی هنری رابط کاربر از اهمیت بیشتری برخوردار است. افزون بر آن امکانات فنی و دیداری تعبیه شده در یک رابط کاربر، مانند: نشانگرهای تصویری، پنجره ها، فهرست ها، نوارابزارهای مصور، و نظایر آن در مصورسازی نقش مؤثری بر عهده دارد، زیرا مصورسازی بر اساس این امکانات بروز و ظهور پیدا می کند. به هر میزان که انعطاف پذیری یک رابط کاربر در به کارگیری ابزارهای تصویری افزایش یابد، به همان مقیاس توانایی متخصصان برای انجام فرآیند مصورسازی افزایش خواهد یافت. باید بیان کرد که انجام فعالیت اصلی در عرصة مصورسازی، بر مبنای ساختار رابط کاربر می باشد. با پیشرفت های نوینی که در زمینة نرم افزارهای ایجاد این ابزار کاربردی به وقوع پیوسته است، توانایی های مصورسازی نیز افزایش یافته و شرایط بهتری برای ارائة دیداری اطلاعات فراهم آورده است.
    ۶) گرافیک رایانه ای
    یکی از پایه های اصلی دیگر مصورسازی، گرافیک رایانه ای است. گرافیک رایانه ای روشی است برای ارائة مطالب در قالب تصویری، که در مقابل روش ارائة داده ها با بهره گیری از نویسه های عددی و حرفی قرار می گیرد. مصادیق شناخته شده گرافیکی ، جدول ها و نمودارها هستند که کاربرد وسیعی در نمایش داده ها بر عهده دارند. امروزه فعالیت های حرفه ای مربوط به بخش نرم افزارها و بهره گیری از داده های ارائه شده در محیط رقومی[xxii]، با استفاده از شیوه های ارائه تصویری و گرافیکی از اطلاعات، دارای کاربرد بیشتری هستند؛ به گونه ای که شرکت های بزرگ رایانه ای نظیر «مایکروسافت»[xxiii] سرمایه گذاری قابل توجهی در بخش گرافیک رایانه ای، و نیز مصورسازی به انجام رسانده اند. سیستم عامل مشهور «ویندوز»[xxiv] در حال حاضر به سوی مصورسازی فرمان ها و فرآیندهای اجرای برنامه گرایش پیدا کرده، و از کاربردهای گرافیک رایانه ای استفاده قابل ملاحظه ای داشته است. این وضعیت در تارنما های موجود در محیط وب نیز به چشم می خورد. تارنما های زیادی در برنامه نویسی و ایجاد صفحات وب از فنون مصورسازی بهره می گیرند، که بر مبنای گرافیک رایانه ای بنا نهاده شده است. نمایش دیداری اطلاعات و شیوه های فراوان آن با رشدی بالارونده، در حال گسترش و نفوذ به محیط های رقومی می باشد. در ایجاد محیط های گرافیکی برای داده ها، ما همواره با انواع خاصی از آنها مواجه می شویم که هر یک از آنها کاربرد ویژة خود را دارد.
    گرافیک رایانه ای یکی از حوزه های محاسبات دیداری است، که شخص می تواند به صورت مصنوعی با استفاده از رایانه ها به تولید تصاویر و کامل کردن یا تغییر دادن اطلاعات فضایی و تصویری، در قالب نمونه ای از جهان واقعی بپردازد. ویلیام فِتر[xxv] در سال ۱۹۶۰ اصطلاح گرافیک رایانه ای را برای توصیف فعالیت خود در شرکت «بوئینگ»[xxvi] به کاربرد. اولین پیشرفت اساسی در عرصة گرافیک رایانه ای توسعة «اسکِچْ پَد»[xxvii] در سال ۱۹۶۲ توسط ایوان ساترلند[xxviii] بود. این محصول عبارت بود از یک برنامة رایانه ای متحول شده که سبب تغییرات بنیادی در نحوة ارتباط افراد با رایانه شد. گرافیک رایانه ای می تواند به چند حوزه تقسیم شود، که اجرای سه بعدی بلادرنگ[xxix] (بیشتر در بازی های ویدئویی کاربرد دارد)، تصاویر متحرک رایانه ای[xxx]، تدوین جلوه های ویژه[xxxi] (به طور معمول در فیلم و تلویزیون کاربرد دارد)، تدوین تصویر[xxxii]و الگو سازی[xxxiii] (مورد استفاده در مهندسی و پزشکی) برخی از انواع آن به شمار می آید (ویکیپدیا[xxxiv]). گرافیک رایانه ای از عناصر سازندة مهم در مصورسازی است و فرآیند مصورسازی با تکیه بر فنون متعدد گرافیک رایانه ای توانسته است به توسعه و پیشرفت های قابل توجهی دست یابد.
    ۷) تعامل میان انسان و رایانه
    دو شاخص چالش برانگیز اطلاعات، طراحی اثربخش مصورسازی اطلاعات را با مشکل روبرو می سازد، که عبارتند از: پیچیدگی[xxxv]، یا همان پشتیبانی از اطلاعات گوناگون انتزاعی که ممکن است روابط چندگانه ساختار و انواع داده را پوشش دهد و اندازه پذیری[xxxvi] یعنی پشتیبانی از مقادیر عظیم اطلاعات. به دلیل وجود این خصیصه ها، بازنمایی دیداری (اطلاعات) به تنهایی سودمند نیست، و فنون تعاملی نیز باید طراحی شود (North ۲۰۰۵). در مباحث مربوط به تعامل انسان و رایانه همواره دشواری ارتباط میان این دو مورد توجه قرار گرفته است. ارتباط میان انسان و ماشین یکی از انواع روابطی است که مستلزم ایجاد واسطه ای است که بتواند میان دوگونه زبان، یعنی زبان طبیعی که انسان به آن تکلم می کند، با زبان ماشین که بر مبنای ساختار رقمی طراحی شده است، ارتباط برقرار سازد. نشانگرهای تصویری در برقراری این ارتباط مهم و ضروری نقش مؤثری ایفا می کنند. در تبدیل یک نویسة[xxxvii] مفهوم برای انسان، به یک نویسة رقمی، بهره گیری از علائم تصویری و نشانه های دیداری از اهمیت زیادی برخوردار است. در مطالعة شیوه های ارتباط میان انسان و ماشین، افزون بر علوم رایانه برخی از علوم دیگر نیز دخالت دارند. زبان شناسی یکی از تخصص هایی است که به یاری طراحان و برنامه ریزان آمده است. ارتباطات میان انسان و ماشین در برخی موارد همراه با ابزارهای پیچیده ای است که امکان درک و تفسیر پیام های میان آن دو را میسر می سازد. در این میان کاربرد نظام های خبره[xxxviii] و هوش مصنوعی[xxxix]، که دو حوزة مرتبط و نزدیک به شمار می آیند نیز، از اهمیت زیادی برخوردار است. افزون بر آن مطالعات مربوط به زیست شناسی انسانی نیز از زمرة مطالعات مربوط به تعامل میان انسان و ماشین است که تأثیر مستقیم در انتخاب فنون و انواع مصورسازی دارد. به عنوان مثال میدان دید انسان، یکی از عوامل مهمی است که در طراحی رابط کاربر و شیوه های تصویرسازی برای اطلاعات کاربرد اثربخشی دارد. انتخاب نشانگرها و نمادهای دیداری و وضعیت آنان در صفحه های کاری رایانه ای، با توجه به توانایی های دیداری انسان دارای سودمندی و کاربرپسندی بیشتری است.
    ۸) نظریه های شناختی
    چرا یک نمودار (برخی اوقات) می تواند بیشتر از هزاران واژه ارزش داشته باشد؟ این پرسش مناسبی است که طرح آن از مقالة دانشمندان آگاه، لارکین و سیمون[xl] در سال ۱۹۸۷ اخذ شده است. پاسخ آنان در اصطلاحات رایانه ای بیان شده است. شاید بسیاری از متخصصان رایانه اولین زمانی را که آنها اندیشه ساختار داده را ارائه دادند، به یاد می آورند، که هسته اصلی تمامی برنامه های رایانه ای است. آنها نشان دادند که چگونه یک نمودار می تواند مفاهیم محاسباتی را سریع تر از مجموعة عبارات منتقل کند(Rao ۱۹۶۱). آنچه که در مباحث رایانه ای به این مقوله پرداخته شده بیشتر از منظر مبانی ریاضی بوده، ولی از دیدگاه مطالعات روان شناسی نیز تأثیر دیداری مورد بررسی قرار گرفته است. نکته مهم آن است که این گونه تحقیقات در کنار مبانی فنی از کاربرد خاص خود برخوردار بوده است. چنانکه کوالسکی[xli] (۱۹۹۷) در بحث مصورسازی اطلاعات جنبه های ادراکی و شناختی را هم عرض با ویژگی های فناورانه مطرح می سازد. زیرا ابعاد شناختی در حال حاضر کاربرد زیادی در علوم رایانه پیدا کرده است و متخصصان این علم در الگو سازی رایانه ای از آن بهره گرفته اند.
    مصورسازی اطلاعات استفاده از حمایت های رایانه ای، تعامل و نمایش دیداری داده های انتزاعی برای تقویت قدرت ادراک آدمی است (Hetzler and Turner ۲۰۰۴). توانایی های شناختی و ادراکی انسان در دریافت تصویری اطلاعات از قابلیت بالایی برخوردار است. با توجه به این نکتة مهم که قدرت یادگیری دیداری، در زمینة انتقال داده های انتزاعی به نحو مطلوبی انجام می پذیرد، بر همین اساس توجه خاصی نسبت به تقویت آن در مطالعات مصورسازی صورت گرفته است. چنانچه یکی از مبانی عمده ای که مطالعات مصورسازی بر اساس آن به رشد و پویایی دست یافته، مباحث مربوط به زمینه های ادراکی است که بیشتر در حیطة روان شناسی قرار می گیرد. در این میان کاربرد برخی از انواع الگو سازی در حیطة نظریات روان شناسانه از اهمیت افزون تری برخوردار بوده است. یکی از این نظریه ها الگو سازی شناختی[xlii] است که کاربرد وسیعی در عرصه نظریه های شناختی و ادراکی دارد و در ارتباط بسیار نزدیک با مباحث علوم رایانه می باشد؛
    الگو سازی شناختی عبارت است از ارائة الگوی رایانه ای، جهت آنکه بیان کند چگونه افراد کارها و وظایف خود را به انجام می رسانند و مشکلات را حل می کنند. این فرآیند بر مبنای اصول روانشناسی تدوین شده است. به عنوان نمونه، الگوی «جی.اُ.ام.اس»[xliii] مجموعه ای از فنون الگو سازی و نمایش دانش مورد نیاز برای افراد جهت انجام کار می باشد. این الگو آغازه ای[xliv] است برای اهداف[xlv]، عملگرها[xlvi]، روش ها[xlvii] و قواعد گزینشی[xlviii]، به عنوان محتوای آنچه که در قالب ساختاری این الگو مورد استفاده قرار گرفته است (Rogers ۲۰۰۴). در این الگو، ارتباط مستمر عوامل نامبرده با یکدیگر سبب می شود تا الگو دارای استواری و اثربخشی بیشتری باشد. در واقع الگو سازی شناختی، یکی از حوزه های علوم رایانه است که به شبیه سازی مراحل فرآیند حل مسأله نزد انسان و کارکرد فکری و نیز پردازش و تبدیل آن در الگوی رایانه ای می پردازد. الگو سازی شناختی در بخش عمده ای از مطالعات مربوط به هوش مصنوعی کاربرد دارد. استفاده تخصصی از آن در نظام های خبره، برنامه نویسی زبان طبیعی[xlix]، شبکه های عصبی[l] و کاربردهای واقعیت مجازی و روبوتیک[li] مشخص است.
    ۹) طراحی هنری
    از مباحث با اهمیت در بحث مصورسازی اطلاعات، طراحی هنری می باشد. آشنایی با ظرایف طراحی هنرمندانه در خلق آثار مربوط به ارائة دیداری اطلاعات بسیار مفید است. زیرا مصورسازی اطلاعات باید کاربر را جذب کرده و در یادگیری او تأثیر مثبت داشته باشد و طراحی هنری از مقولاتی است که این خواسته را برآورده می کند. در این قسمت، بحث تأثیر رنگ ها و شکل ها از اهمیت برخوردار است. می دانیم که رنگ ها و ترکیب آنها نقش به سزایی در یادگیری برعهده دارند. رنگ ها می توانند میزان یادگیری را افزایش دهند و باعث اشتیاق یادگیری شوند. در طراحی مصورسازی، فضای کاری که مطالب را عرضه می کند عاملی تأثیرگذار محسوب می شود. بسیاری از تارنما های اینترنتی ـ که گاه اطلاعات مفیدی هم ارائه می دهند ـ به دلیل نداشتن طراحی مناسب و به کارگیری مؤثر و مفید رنگ و طبقه بندی نادرست تصویری اطلاعات، از موفقیت برخوردار نیستند. در بحث طراحی هنری، تناسب و تقارن موجود در یک واحد مصورسازی شده دارای اهمیت است. رنگ، نوع و شکل نمادهای مورد استفاده، طراحی پیوندهای ضروری، توصیفگرهای خاص و اشکال هندسی به کار رفته در ساختار واحد تصویری اطلاعات، همگی قابل توجه می باشند. فضای کلی نمایش اطلاعات نیز متأثر از ضوابط و معیارهای طراحی هنری است. نحوة به کارگیری گرافیک رایانه ای نیز از عواملی است که باید مورد نظر باشد تا از اثربخشی بیشتری برخوردار شود. این سخن بدان معناست که با فراهم آمدن زمینه های اصلی مصورسازی، ظرافت به کارگیری این عوامل نیز درخور توجه و بااهمیت است. در این میان بهره گیری از امکانات و کاربری های رایانه ای نیز از اثربخشی خاص خود برخوردار است. برخی از این توانایی ها با توجه به وضعیت نوع منابع، شیوه ها و کاربردهای ویژة آن مشخص می شود.
    به طور نمونه هنر آموزنده[lii] نوعی از کاربردهای رایانه می باشد که اقتباس بازنمایی هایشان از شیوة هنرمندانه و شناخته شده تصویرسازی پویا، از اطلاعاتِ روزآمد است. در نگاه نخست ممکن است که کاربرد هنر آموزنده به عنوان نمایی ایستا به نظر رسد، اما بازنمایی های آن در واقع تحولی آگاهانه از انعکاس برخی منابع اطلاعاتی است (Holmquist and Skog ۲۰۰۳). این منابع، به صورت معمول، با توجه به ساختار خود مورد ارزیابی و توجه ویژه ای قرار می گیرند. طراحی هنری این منابع اطلاعاتی بر اساس زمینه ای که در آن قرار دارند انجام می پذیرد. از روی اساس هرگونه فرآیند مصورسازی در عرصة طراحی هنری با استفاده از ابزارهای نوین از سودمندی بیشتری برخوردار است.
    ۱۰) انواع داده های مصورسازی
    اشنایدرمن[liii] (۱۹۹۸) انواع مصورسازی را در هفت رده طبقه بندی می کند، شامل: داده های یک بعدی[liv]، دوبعدی[lv]، سه بعدی[lvi]، چندبعدی[lvii]، زمانی[lviii]، سلسله مراتبی[lix] و شبکه ای[lx]. این تقسیم بندی یکی از طبقه بندی های معتبر در عرصة مصورسازی به شمار می رود. باوجود گذشت حدود هشت سال از این تبیین، هم چنان کاربرد آن در عرصة مصورسازی معتبر و برجسته می باشد. اشنایدرمن یکی از نخستین متخصصانی است که در زمینة مصورسازی به پژوهش های کاربردی دست زد و حاصل تحقیقات او پایه ای برای فعالیت سایر پژوهشگران این عرصه بوده است. حتی در آثار جدیدتر اشنایدرمن (۲۰۰۴) هم چنان طبقه بندی وی بر همان راه و رسم گذشته بوده است. با وجود انتقاداتی که برخی از صاحب نظران از طبقه بندی وی انجام داده اند (مانند هوتاری[lxi] (۲۰۰۵) که مصورسازی را در برخی شرایط شامل بیش از یک نوع از انواع نامبرده می داند) ولی ساختار رده بندی اشنایدرمن علمی و استوار است و هم چنان به عنوان یک طبقه بندی کاربردی و سودمند در عرصة مصورسازی شناخته می شود. بسیاری از فعالیت های مصورسازی بر اساس شیوة معرفی شده توسط اشنایدرمن به نتیجه می رسد. در ادامه به معرفی انواع مصورسازی بر مبنای نوع داده ها می پردازیم.
    ▪ داده های یک بعدی:
    داده های یک بعدی به طور معمول حجم عظیمی از داده های موجود را پوشش می دهد. نمونة آشکار از داده های یک بعدی، اسناد نوشتاری و چاپی است. این نوع از اسناد کمتر در فرآیند مصورسازی و تبدیل گرافیکی مورد استفاده قرار می گیرند. ولی در شرایطی از آنها در این فرآیند خاص بهره برداری می شود. مانند تحلیل هم استنادی پدیدآورنده[lxii] که از روش های مصورسازی اطلاعات است و بیشتر بر اسناد یک بعدی تمرکز یافته است و حاوی اطلاعاتی دربارة ارتباط میان آثار نویسندگان و استنادهای آنان نسبت به یکدیگر است. این گونه داده ها در سطوح مختلف جامعه کاربرد داشته و به طور معمول افراد بیشتری از آن بهره می گیرند. فراگیری و گستردگی استفاده از آن، سبب شده تا بیش از سایر انواع داده شناخته شده باشد و در فعالیت های استنادی از آن بهره گرفته شود.
    ▪ داده های دو بعدی:
    داده های دو بعدی از دو وجه متمایز تشکیل شده اند. یک مثال مشخص از این نوع، داده های جغرافیایی است که دو محور کاملا مجزا دارد. این دو عبارتند از طول جغرافیایی[lxiii]و عرض جغرافیایی[lxiv]. محور «Y و X»[lxv] روشی متداول برای نشان دادن داده های دوبعدی و نقشه هایی است که این محور برای به تصویر کشیدن داده های دوبعدی جغرافیایی از آن بهره می گیرد(Keim ۲۰۰۲). استفاده از داده های دو بعدی در جغرافیا باید با دقت زیادی انجام پذیرد. زیرا بسیاری از منابع جغرافیایی اطلاعات خُردی را ارائه می دهند که باید درنظر گرفته شده و از قلم نیافتند. هم چنین این داده ها در نظام های اطلاعات جغرافیایی[lxvi] کاربرد سودمندی دارد. نظام های اطلاعات جغرافیایی مجموعه ای از رایانه ها، سخت افزارها، نرم افزارها و داده های جغرافیایی است که برای نقشه برداری، تحلیل و نمایش انواع شکل های اطلاعات مرتبط جغرافیایی مورد استفاده قرار می گیرد. این گونه داده ها در دیگر شاخه های علوم نیز کاربرد دارد. در تهیه نقشه های فضایی، راه ها، شمای ترافیک و ارتباطات شبکة حمل ونقل نیز از این داده ها و تصویرسازی آن استفاده می شود.
    ▪ داده های سه بعدی:
    از این نوع مصورسازی بیشتر در زمینة کاربردهای علمی و برنامه های شبیه سازی شده استفاده می شود. هدف اصلی آن نشان دادن یک وضعیت واقعی است، که استفاده کنندگان می توانند آن را با موقعیت طبیعی و شرایطی که در جهان طبیعی وجود دارد، مورد مقایسه و یا آزمون قرار دهند. در مصورسازی داده های سه بعدی طراحان تلاش می کنند که الگویی از واقعیت ارائه دهند، تا کاربران این توانایی را داشته باشند که به صورت واقعی و طبیعی آن را تجربه کرده و با شرایط جهان بیرونی به تجارب ارزشمندی در کار با یک نمونه بازسازی شده بپردازند. هنر طراحی سه بعدی داده، در آن است که موقعیتی قابل درک و منطبق بر وضعیت اصلی به وجود آورد. این گونه مصورسازی در فنون مربوط به ایجاد نمونة واقعیت مجازی[lxvii] کاربرد زیادی دارد. در تهیة تصویری داده های سه بعدی تلاش بر آن است تا محیطی نظیر نمونة اصلی به وجود آید تا به صورت غیرواقعی و بر مبنای الگوی تهیه شده، امکان پژوهش و آزمون فراهم شود. در حال حاضر این شیوة مصورسازی در آموزش و پژوهش کاربردی گسترده و فراگیر دارد .
    یکی از اهداف اصلی مصورسازی سه بعدی استفاده در حوزه مرتبط با فتوگرامتری[lxviii] که نوسازی شیوه نگاره ای از جزئیات مناظر واقعی است، می باشد. استانداردهای عمومی جاری از نمایش فتوگرامتری رقمی و تحلیلی، نتایج پردازش شده نظام های مبتنی بر «کَد»[lxix] است: مانند اتوکد[lxx]، اینتلی کد[lxxi]و مایکرواستیشن[lxxii](Luhmann ۲۰۰۰ Qouted in Janowski, Sawicki, and Szulwic ۲۰۰۵). این برنامه ها توانایی ذخیره سازی داده های بُرداری[lxxiii] در فایل های دارای قالب سه بعدی را دارند، که عبارتند از:«دی اکس اف»[lxxiv] ، «دی دبلیو جی»[lxxv] و «دی جی ان»[lxxvi] که امکان ایجاد ساختارهای گرافیکی و هندسی اضافی برای استفاده در واحدهای پردازش تصویر را فراهم می سازند (Janowski, Sawicki, and Szulwic ۲۰۰۵).
    ▪ داده های چندبعدی:
    بسیاری از مجموعه داده هایی که بیش از سه شاخص را پوشش می دهند و بنابراین نمی توانند به صورت نمونه ای از مصورسازی در محورهای دوبعدی و یا سه بعدی به نمایش درآیند، در این بخش قرار می گیرند. برای مثال می توان به داده هایی که دارای جدول هایی در پایگاه های رابطه ای هستند اشاره کرد، که اغلب شامل ده ها و یا صدها ستون می باشند. از آنجایی که امکان ترسیم سادة مشخصات آن در نمایش دوبعدی وجود ندارد، ضرورت بهره گیری از فنون پیچیده مصورسازی آشکار می شود. یکی از این فنون مورد استفاده که می توان با آن فرآیند مصورسازی چندبعدی را به انجام رساند، فن هماهنگ سازی موازی[lxxvii] است (Keim ۲۰۰۲). این فن در قالب یک چارچوب قابل اندازه گیری به نمایش درآمده، که توانایی نشان دادن هر مورد از داده های چندبعدی را به عنوان خطوط چندضلعی، که توسط محورهای ابعاد افقی تقسیم شده اند را، در وضعیتی مرتبط با داده های معتبر برای ابعاد متناظر، دارا می باشد.
    ▪ داده های زمانی
    نمایش گرافیکی داده ها و ارائة راهبرد دیداری آن، روشی مؤثر برای مصورسازی اطلاعات است. یکی از این شیوه های سودمند بهره گیری از امکان استفاده از ردیف زمانی[lxxviii] است که به کاربران این امکان را می دهد تا به صورت هم زمان چند برنامه را مشاهده کنند. ردیف زمانی، در هنگامی که درک و تحلیل یک متن به تنهایی سخت و مشکل است، با ارائة تصاویر متحرک می تواند تصویر قابل درکی از وضعیت و شرایط اطلاعات مطرح شده ارائه دهد. این شیوة اثربخش می تواند به ارائه و نمایش داده هایی بپردازد که به میزان زیاد در یک ساختار اطلاعاتی مورد استفاده قرار گرفته و دارای ویژگی داده زمانی هستند. از ابزارهای شناخته شده برای بازنمون این گونه داده ها می توان به نرم افزار «سویش مکس»[lxxix] اشاره کرد. قسمتی از این نرم افزار شامل بخش ردیف زمانی است که از تعداد زیادی خانه های مستطیلی تشکیل شده است. هریک از این خانه ها یک چارچوب[lxxx] نامیده می شود. تصاویر متحرک شامل تعداد زیادی از تصاویر است که پشت سر هم نمایش داده می شوند و این خانه ها در واقع نمادی از یک تصویر است. با اجرای این برنامه آنچه که نمایش داده می شود در واقع همان داده های زمانی است. در بهره گیری از ردیف زمانی با کلیک بر روی هر یک از قاب های آن، محتوای آن قاب را در یک پنجرة مجزا مشاهده می کنیم. ما می توانیم تصاویر و نگاره های موجود در هر چارچوب را به صورت جداگانه تغییر دهیم و یا اصلا در هر قاب تصویری به کل مجزا رسم کرده و یا جای گذاری کنیم.
    ▪ داده های سلسله مراتبی
    مصورسازی داده های سلسله مراتبی، بر اساس بازنمایی و نمایش گروهی از اطلاعات مرتبط انجام می پذیرد. این اطلاعات دارای ساختاری منسجم و سلسله ای از روابط قانونمند است. داده های سلسله مراتبی با نظمی خاص که به طور کلی به عنوان ساختار درختی شناخته می شود، شکل می گیرد. در این نظام مصورسازی، گره هایی وجود دارد که حاوی داده های مرتبط و زیرمجموعه خود هستند. از ویژگی های این نظام های نوین آن است که اطلاعات در شاخه های اصلی و رده های فرعی آن، قابلیت نمایش و ارائه در یک نمای واحد را دارد. این ویژگی به خصوص در سلسله مراتب سیستم عامل ویندوز، که دارای ساختار درختی و سلسله مراتبی است، به همراه زیرمجموعه های آن قابل مشاهده می باشد. افزون بر آن، این نظام مصورسازی به ما اجازه می دهد که بتوانیم فرآیند فشرده سازی را به انجام رسانده، سپس با بهره گیری از امکان گسترش و فراگیری آن، در صورت لزوم حجم قابل توجهی از داده ها را در ساختار سلسله ای نمایش داده و یا آنها را مخفی سازیم. هم چنین این نوع از داده، توانایی بروز و بازنمون روابط گره ها را در مجموعه خود دارا می باشد و می تواند ارتباطات موجود را به بهترین شکل ممکن به معرض نمایش بگذارد. این شیوه در محیط وب نیز کاربرد گسترده ای دارد و ما از طریق این گونه از داده ها می توانیم ارتباط بین پیوند ها را معین کنیم و در قالب دیداری، آنها را با بهره گیری از ابزارهای گرافیکی مشخص سازیم.
    ▪ داده های شبکه ای
    مصورسازی داده های شبکه ای، به صورت کلی وضعیت گره های شبکه ای را با توجه به رابطة این اجزاء در محیط شبکه نمایش می دهد. گره های موجود دارای ارتباطی نزدیک و همبسته با هم می باشند و از اساس این گونه داده ها با شیوة مصور از قابلیت بیان و معنای بالایی برخوردار هستند، به نحوی که به روش غیردیداری نمی توان معنای دقیق و کامل اطلاعاتی از آنها دریافت کرد. بیان ارتباطات میان خدمات دهنده[lxxxi]و خدمات گیرنده[lxxxii] در محیط اینترنت و نیز شبکه که دارای اجزای ارتباطی فراوانی هستند، به شیوة نگارشی کاری سخت و مشکل است. در این گونه مواقع بیان دیداری و تصویری ارتباط بین اجزای شبکه بسیار مفید خواهد بود. طراحی ترافیک اینترنت و معرفی ارتباط بین قسمت های مختلف از طریق مصور سازی، به ما کمک می کند تا با مفهوم آن بهتر آشنا شویم. به این نکته باید توجه داشت که بسیاری از ارتباطات در اینترنت و محیط شبکه به دلیل ماهیت تصویری اطلاعات، و حجم روابط ایجاد شده در چارچوبی محدود و محصور، قابلیت بیان نوشتاری را ندارد و بهتر آن است که این گونه از اطلاعات و داده های شبکه ای به شیوه ای ارائه شود که گرافیک و تصویر نقش اصلی انتقال داده را بازی نماید. در این میان ابزارهای چندی قابلیت تبدیل این فرآیند پردازشی را بر عهده دارند.
    ابزارهای مصورسازی شبکه ای به طراحان اجازه می دهد که حجم قابل توجهی از اطلاعات را به سرعت پوشش دهند، الگوهای مشخص را به صورت دیداری در ارتباطات لحاظ کنند و درک بهتری از تعامل و رابطة علّی داشته باشند (Estrin ۲۰۰۰). بر همین اساس است که مصورسازی داده های شبکه ای کاربردی وسیع در ارائة اطلاعات پیدا کرده است. محیط وب خود محملی مناسب برای بهره گیری از این روش به شمار می آید، که روابط بسیار پیچیده را در قالب یک شمای گرافیکی ارائه و به تحلیل و بررسی نتایج حاصل از آن مبادرت می ورزد. گره های شبکه، خطوط ارتباطی، تعامل میان آنها، ارسال و جریان اطلاعات از جنس داده هایی هستند که در قالب این ابزار سودمند قابلیت نمایش و بازنمون مناسب را پیدا می کنند.
    ۱۱) نتیجه گیری
    بهره گیری از راهبردهای دیداری برای بازنمایی و ارائة تصویری اطلاعات یکی از ابزارهای مؤثر و اثربخش برای انتقال و درک اطلاعات به شمار می آید. این فرآیند را با نام مصورسازی می شناسیم. مصورسازی شیوه نمایش دیداری اطلاعات با استفاده از امکانات رایانه ای است که سبب درک مناسب آن شده و کاربر را از توانایی بیشتری برای تحلیل اطلاعات بهره مند می سازد. مصورسازی با استفادة مؤثر از راهکارهای متعدد و روش های گوناگون، توانایی استفاده کنندگان را در یادگیری و شناخت افزایش می دهد. مصورسازی دارای مبانی اصلی و پایه های مبناست که با تکیه بر آنها فعالیت خود را شکل می دهد. طراحی رابط کاربر که سنگ بنای مصورسازی محسوب می شود یکی از هسته های ضروری آن می باشد. در این فعالیت گسترده، گرافیک رایانه ای از دیگر مبانی اصلی است که در طراحی رابط کاربر کاربرد سودمندی به همراه دارد. مطالعة تعامل انسان و ماشین زمینة مهمی در مباحث مصورسازی است که ساختارهای اساسی این ارتباط را مورد بررسی قرار داده و از علوم چندی در این میان بهره می گیرد. هوش مصنوعی و نظام های خبره نقشی تعیین کننده در آن دارند. از سوی دیگر نظریه های شناختی به یاری مصورسازی می شتابد تا با مطالعه در بستر آن، بتوان به دستاوردهای اثربخشی دست یافت. علوم رایانه با بهره گیری از این نظریه ها به رهیافت های مهمی نائل شده است. طراحی هنری نیز مبحثی جذاب در مصورسازی است و با تلفیق عناصر هنری چون رنگ، نشانگر، شکل، حجم، بُعد، ترکیب، تقارن و برخی از عوامل دیگر، بر اساس میدان دید آدمی و توانایی هایی شناختی و ادراکی او، با بهره مندی از خلاقیت و روش های هنرمندانه به تکمیل این پدیده می پردازد.
    از سوی دیگر داده های مصورسازی شده بر اساس طبقه بندی اشنایدرمن در هفت ردة کلی قابل بررسی و تجزیه هستند. این رده های اصلی امروزه کاربردی فراگیر داشته و بر مبنای آن روش ها و شیوه های متعدد مصورسازی پا به عرصه وجود نهاده است همانند: مصورسازی داده های یک بعدی، که بیشتر مربوط به اسناد و مدارک نوشتاری می باشد؛ داده های دوبعدی که استفاده از آن در داده های جغرافیایی شناخته شده تر است؛ داده های سه بعدی که در ایجاد محیط های واقعیت مجازی نقش اثربخشی دارد و داده های چندبعدی که در کاربردهای مربوط به ساختار پایگاه های داده تأثیرگذار است. افزون بر آن باید از داده های زمانی نام برد که استفاده از آن در امکانات ردیف زمانی و نرم افزار سویش مکس شناخته شده است. داده های سلسله مراتبی در محیط ویندوز، و داده های شبکه ای در به تصویر کشیدن ارتباطات شبکه از سودمندی زیادی برخوردارند.

    پارسیان (شاپرزفا)









    ۱) فریبرز درودی
    ۱) دکترای کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران ـ مدیر گروه اطلاع رسانی مخازن تخصصی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
    پست الکترونیکی: fardoroudi@hotmail.com
    ۱۲. منابع
    ۱. مشاطیان، شایان رضا. ۱۳۸۱. مصورسازی اطلاعات. دنیای کامپیوتر و ارتباطات ۸ : ۳۸- .۴۱
    ۲. عباسی، اسماعیل.۱۳۷۹. فرهنگ عکاسی. تهران: سروش(انتشارات صدا و سیما).
    ۳. Agutter, Jim, and Julio Bermudez .۲۰۰۵. Information visualization design: The growing challenges of a data saturated world.AIA Report on university research. www.aia.org/SiteObjects/files/Agutter_color.pdf (Accessed Sep. ۲۰, ۲۰۰۶).
    ۴. Chen, Chaomei.۱۹۹۹. Information visualization and virtual environments. London: Springer-verlag.
    ۵. Estrin, Deborah; Handley, Mark; Heidemann, John; McCanne, Steven; Xu, Ya; Yu, Haobo. ۲۰۰۰. Network Visualization with Nam, the VINT Network Animator. IEEE Computer ۳۳(۱۱). www.isi.edu/div۷/publication_files/network_visualization.pdf (Accessed: Sep. ۳۰, ۲۰۰۶).
    ۶. Hetzler, Elizabeth, and Alan Turner. ۲۰۰۴. Analysis Experiences Using Information Visualization. IEEE Computer Graphics and Applications ۲۴ (۵). infoviz.pnl.gov/pdf /analysis-experiences-information.pdf (Accessed Sep. ۲۰, ۲۰۰۶).
    ۷. Holmquist, Lars Erik, and Tobias Skog. ۲۰۰۳. Informative Art: Information Visualization in Everyday Environments. Viktoria Institute. Göteborg,Sweden. www.viktoria.se/fal/publications/۲۰۰۳/infoart-graphite.pdf (Accessed: ۲۰, Sep, ۲۰۰۶).
    ۸. Huotari, Jouni. ۲۰۰۵. Integrating graphical information system models with visualization techniques. PhD diss.,University of Jyvaskyla.
    ۹. Janowski, A., P. Sawicki , and J. Szulwic. ۲۰۰۵. Advanced ۳D visualization of an architectural object in the opengl standard. www۲.informatik.hu-berlin.de/sv/pr/PanoramicPhotogrammetry Workshop۲۰۰۵/Paper/PanoWS_Berlin۲۰۰۵_ Janowski.pd (Accessed Sep. ۲۶, ۲۰۰۶).
    ۱۰. Keim, Daniel A. ۲۰۰۲. Information Visualization and Visual Data Mining. IEEE Transactions on Visualization and Computer Graphics ۷(۱). www.ailab.si/blaz/predavanja/ozp/gradivo/۲۰۰۲-Keim-Visualization%۲۰in%۲۰DM-IEEE%۲۰Trans%۲۰Vis.pdf (Accessed Sep. ۲۰, ۲۰۰۶).
    ۱۱. Kowalski, Gerald. ۱۹۹۷. Information retrieval systems: Theory and implementation. Boston: Kluwer Academic Publishers.
    ۱۲. Luhmann, T. ۲۰۰۰. Nahbereichs photo grammetrie: Grundlagen, Methoden und Anwendungen. Heidelberg: Wichman Verlag.
    ۱۳. Nielsen, Jakob.۲۰۰۵. Ten Usability Heuristics. useit.com: Jakob Nielsen&#۰۳۹;s Website. http://www.useit.com/papers/heuristic/heuristic_list.html (Accessed Sep ۲۴, ۲۰۰۶).
    ۱۴. North, Chris. ۲۰۰۵. Information Visualization. Center for Human-Computer Interaction, Department of Computer Science. Virginia Polytechnic Institute and State University Blacksburg. infovis.cs.vt.edu/papers/HHFE-infovis.pdf (Accessed Sep ۲۰, ۲۰۰۶).
    ۱۵.Polanco, Xavier, and Angelika Zartl. ۱۹۹۹. Information visualization. EICSTES Project- IST. Deliverable ۱.۴ State of the art WP۹: visualization. www.eicstes.org/EICSTES_PDF/Deliverables/Information%۲۰Visualization.pdf (Accessed Sep ۲۰, ۲۰۰۶).
    Rao, Ramana. ۱۹۹۶. Information Visualization and the Next Generation Workspace. Xerox Palo Alto Research Center.
    [i]. Information Visualization (IV)
    [ii]. National Science Foundation(NSF)
    [iii]. Visualization in Scientific Computing
    [iv]. IEEE))Institute of Electrical and Electronics Engineers
    [v]. The IEEE Transaction on Visualization and Computer Graphics.
    [vi]. Information Visualization(Journal) ISSN: ۱۴۷۳-۸۷۱۶, EISSN: ۱۴۷۳-۸۷۲۴, Editor: Chaomei Chen, USA vailable: http://www.palgrave-journals.com/ivs/index.html
    [vii]. Selected Depiction
    [viii]. Scientific Visualization
    [ix]. Data Records
    [x]. Node
    [xi]. Edge
    [xii]. Hierarchical
    [xiii]. Spiral Graph
    [xiv]. River
    [xv]. Use Vision to Think
    [xvi]. Interface Design
    [xvii]. Computer Graphics
    [xviii]. Human-Computer Interaction(HCI)
    [xix]. Cognitive Theories
    [xx]. Art Designing
    [xxi]. User Friendly
    [xxii]. Digital Environment
    [xxiii]. Microsoft
    [xxiv]. Windows
    [xxv]. William Fetter
    [xxvi]. Boeing
    [xxvii]. Sketchpad
    [xxviii]. Ivan Sutherland.
    [xxix]. Real-Time ۳D Rendering
    [xxx]. Computer Animation
    [xxxi]. Special Effects Editing
    [xxxii]. Image Editing
    [xxxiii]. Modeling
    [xxxiv]. Wikipedia
    [xxxv]. Complexity
    [xxxvi]. Scalability
    [xxxvii]. Character
    [xxxviii]. Expert system
    [xxxix]. Artificial Intelligence
    [xl]. Larkin and Simon
    [xli]. Kowalski
    [xlii]. Cognitive Modeling
    [xliii]. GOMS
    [xliv]. Acronym
    [xlv]. Goals
    [xlvi]. Operators
    [xlvii]. Methods
    [xlviii]. Selected Rules
    [xlix]. Natural Language Programming(NLP)
    [l]. Neural Networks
    [li]. Robotics and Virtual Reality Applications
    [lii]. Informative Art
    [liii]. Shneiderman
    [liv]. One Dimension (۱D)
    [lv]. Two Dimension (۲D)
    [lvi]. Three Dimension (۳D)
    [lvii]. Mutli Dimension (Mulit D)
    [lviii]. Temporal
    [lix]. Hierarchical
    [lx]. Network
    [lxi]. Huotari
    [lxii]. Co-citation Analysis Author
    [lxiii]. Longitude
    [lxiv]. Latitude
    [lxv]. X-Y Plots
    [lxvi]. Geographic Information System (GIS)
    [lxvii]. Virtual Reality(VR)
    [lxviii]. Photogrammetry فن اندازه گیری و مساحی از روی عکس که در نقشه برداری و عکسبرداری هوایی به کار گرفته می شود(عباسی، ۱۳۷۹)
    [lxix]. Computer-Aided Design (CAD)
    [lxx]. AutoCAD
    [lxxi]. IntelliCAD
    [lxxii]. MicroStation
    [lxxiii]. Vector Data
    [lxxiv]. Data Exchange Format(DXF (
    [lxxv]. DWG فرمت فایل دودویی که در اتوکد مورد استفاده قرار می گیرد.
    [lxxvi]. DGN فرمت فایل دودویی که در برنامه اینترگرافس کد استفاده می شود.
    [lxxvii]. Parallel Coordinate Technique
    [lxxviii]. Time Line
    [lxxix]. SWiSHmax Software
    [lxxx]. Frame
    [lxxxi]. Server
    [lxxxii]. Client

  5. Top | #117
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.43
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,856 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض معرفی امکانات و کارکردهای کتابخانه دیجیتالی آکسفورد

    مقاله پیش رو به معرفی امکانات و کارکردهای کتابخانه دیجیتالی دانشگاه آکسفوردمی پردازد و اطلاعات موجود در آن نیز از سایت کتابخانه مربوطه استخراج شده است.












    پارسیان (شاپرزفا)











    مقاله پیش رو به معرفی امکانات و کارکردهای کتابخانه دیجیتالی دانشگاه آکسفوردمی پردازد و اطلاعات موجود در آن نیز از سایت کتابخانه مربوطه استخراج شده است. ابتدا کتابخانه مورد نظر معرفی و وظایف و کارکردهای آن بیان شده و در ادامه در مورد مجموعه دیجیتالی ، نسخه های خطی، همکاری بین کتابخانه ای، تحویل مدرک و فهرست های موجود در آن کتابخانه بحث می شود.


    ● مقدمه
    کتابخانه دیجیتالی[۲] آکسفورد به عنوان یک واحد جدید خدمات کتابخانه ای دانشگاه آکسفورد[۳] عملا در جولای ۲۰۰۱ تشکیل شد. این کتابخانه یکی از اجزای کلیدی استراتژی الکترونیکی کردن خدمات کتابخانه دانشگاه آکسفورد به حساب می آید. که به منظور ایجاد چهارچوب فکری و همچنین توسعه زیرساختهای فنی برای خدمات پیشرفته، امکان دسترسی پیوسته به مجموعه وسیع کتابخانه پژوهشی دانشگاه می باشد. به این ترتیب، کتابخانه دیجیتالی یک نقش اساسی در هماهنگی و تحرک در دیجیتالی کردن فعالیتها در دانشگاه خواهد داشت.
    کتابخانه دیجیتالی آکسفورد در نظر دارد، مجموعه مهمی از منابع دیجیتالی برای دسترسی پیوسته محلی و دوردست تهیه نماید. همانند توسعه مجموعه سنتی، تداوم بلند مدت و دسترسی همیشگی از اهداف اصلی کتابخانه دیجیتالی به حساب می آیند. بنابراین به کارگیری استاندارد ها در فرآیند تبدیل و توصیف منابع دیجیتالی برای تامین اعتبار پروژه هایی که از طریق کتابخانه دیجیتالی یا با حمایت آن تأمین اعتبار می شوند حیاتی می باشد.


    ● وظایف اصلی کتابخانه دیجیتالی آکسفورد:
    ▪ دسترسی به منابع دیجیتالی
    ▪ دیجیتالی کردن متمرکز منابع کتابخانه
    ▪ توسعه و برقرار کردن استانداردی برای منابع دیجیتالی کتابخانه دیجیتالی
    ▪ تدارک امکان دسترسی قوی و دائمی به منابع دیجیتالی
    ▪ ساخت حجم وسیعی از منابع دیجیتالی از مجموعه های دانشگاه برای سرویس دادن به پژوهش، آموزش و یادگیری از طریق حمایت دانش پژوهان و دانشجویان دانشگاه و غیره در تعقیب اهداف علمی خود
    ▪ نظارت بر وجوه توسعه برای ایجاد و افزایش مواد دیجیتالی
    ▪ حمایت از پژوهش و فعالیتهای کتابخانه در جهت تأمین مالی برای دیجیتالی کردن بیشتر
    ▪ خدمات توصیه و مشاوره ای برای پروژه های دیجیتالی کردن
    کتابخانه دیجیتالی دارای نقش کلیدی در توسعه کتابخانه مرکب که از همه منابع کتابخانه ای به شکل چاپی، میکرو (فیلم و غیره) و الکترونیکی (هم دیجیتالی خالص و هم برگردانده شده به شکل دیجیتالی) دارا می باشد. این امر همچنین موجب گسترش مجموعه های کتابخانه دیجیتالی آکسفورد در سراسر دنیا شده است که به شهرت بین المللی دانشگاه آکسفورد و حفظ و گسترش برتری آن کمک می کند.
    کتابخانه دیجیتالی آکسفورد در حال استقرار یک سری خدمات داخلی برای حمایت از ایجاد منابع دیجیتالی از منابع موجود در کتابخانه های دانشگاه آکسفورد از قبیل:
    ▪ سرویس اخذ تصویر دیجیتالی متمرکز برای انواع گوناگون تصویر ساکن (سیاه وسفید/ دوجوهره ،خاکستری با سایه های مختلف و رنگی) است که این سرویس در حال حاضر در استودیوی کتابخانه بودلین صورت می پذیرد.
    ▪ توصیه و مشاوره روی جنبه های کلیدی توسعه و تولید (منابع دیجیتالی) شامل دیجیتالی کردن، سازماندهی اطلاعات، ذخیره کردن، تحویل Online ، اداره کارهای جاری، ثبت هزینه ها و درآمدها
    ▪ استقرار سیستم کتابخانه دیجیتالی قوی و انعطاف پذیر جهت اطمینان از دسترسی کامل و دائمی به منابع دیجیتالی
    ▪ تدارک مکانیسم قوی و مطمئن و بایگانی جهت پروژه های کتابخانه ای دیجیتالی کتابخانه دانشگاه آکسفورد با همکاری خدمات کامپیوتری این دانشگاه
    ▪ ارزیابی، توسعه و تدارک ابزار (نظیر ارتقای تصاویر) برای دسترسی به انواع مختلف اطلاعات طی فرآیند تولید دیجیتالی
    ▪ برقراری ارتباط بین کتابخانه دیجیتالی با منابع ذیربط جهت توسعه و انبار کردن
    ۱) مجموعه های دیجیتالی[۴]
    کتابخانه آکسفورد به دلیل شهرت مجموعه های پژوهشی اش در سطح بین المللی مجددا تجدید شد و بخصوص آن منابعی که در کتابخانه بودلین وجود دارد که تقریبا پشتوانه ای است که طی ۴۰۰ سال جمع شده است. کتابخانه سابقه طولانی در دیجیتالی کردن پژوهشها دارد و یک سری از تحقیقات کتابخانه، در زمینه دیجیتالی کردن منابع اولیه متمرکز شده است.
    باوجود اینکه این مجموعه ها بطور گسترده ای مورد استفاده قرار می گیرند ولی درخواستهای روشنی برای یکپارچه سازی بیشتر این مجموعه های پراکنده وجود دارد. کتابخانه دیجیتالی آکسفورد در نظر دارد ساختاری برای کتابخانه دیجیتالی که امکان دسترسی متمرکز به منابع دیجیتالی، منابعی که خود کتابخانه فراهم می سازد و همچنین منابعی که در خارج فراهم می گردد ایجاد نماید. به کارگیری استانداردهای اعمال شده برای اطلاعات توضیحی (مثل دسته بندی اطلاعات در گروههایی چون EAD وTEI, XML) یک پیش شرطی برای گردآوری محسوب می شود. به این ترتیب، مجموعه های دیجیتالی موجود ممکن است به تدریج با یک مکانیسم بازیابی یکپارچه به داخل ساختار عمومی انتقال یابد.


    ● نسخه های خطی[۵] قدیمی دانشگاه آکسفورد
    این سایت ۸۰ جلد از نسخه های خطی قدیمی موجود در انستیتوهای وابسته به دانشگاه آکسفورد را که مستقیما از نسخه اصلی آنها اسکن شده است را جهت استفاده قابل دسترس می سازد.


    ● طرح همکاری ایجاد متن- Online کتابهای انگلیسی قدیمی
    این طرح با مشارکت دانشگاه آکسفورد و میشیگان تحت عنوان همکاری ایجاد متن Online کتابهای انگلیسی قدیمی [۶] با هزینه موسسات مشارکت کننده از سال ۲۰۰۰ تا کنون در حال انجام می باشد. هدف این پروژه Online کردن ۲۵۰۰۰ جلد از کتابهای قدیمی انگلیسی می باشد. مجموعه تصویری[۷] شامل ۹۶۰۰۰ جلد از کتابهای انگلیسی چاپ قدیم در زمینه ادبیات انگلیسی، تاریخ، الهیات، سیاست، طب و تاریخ علم است. همکاری ایجاد متون Online از کتابهای انگلیسی قدیمی شامل طرح توسعه منابع فکری از کتابهای انگلیسی قدیمی می باشد. این پروژه محققین را قادر به استفاده از جستجوی تمام متن و سایر جستجوها خواهد نمود. در حال حاضر(در تاریخ۱۵/۱۱/۲۰۰۲) ۱۰۰۰ جلد از این مجموعه آماده است و هرماهه چند صد جلد به آن اضافه می شود.
    ۲) فهرست های کتابخانه آکسفورد
    ▪ فهرست online مجموعه کتابخانه های دانشگاه آکسفورد[۸] شامل اطلاعاتی درباره تقریبا پنج میلیون از ده میلیون کتابی است که به وسیله کتابخانه های آکسفورد از جمله بودلین[۹] نگهداری می شود. این کاتالوگ از طریق WWW, telnet و Z۳۹.۵۰ از سراسر دنیا قابل دسترسی می باشد:
    ▪ نسخه الکترونیکی فهرست پیش از ۱۹۲۰: این فهرست در صورت استفاده از نرم افزار مخصوص از وب قابل استفاده می باشد.
    ▪ لیست نشریات ادواری قابل دسترس در بودلین مرکزی: همه نشریات ادواری که در سالنهای مطالعه کتابخانه بودلین موجود می باشند از طریق این فهرست قابل دسترس می باشد.
    ▪ اشعار حماسی کتابخانه بودلین: این فهرست برای استفاده از ۳۰۰۰۰ شعر حماسی در چندین مجموعه اصلی است که نسخه اصلی آنها مربوط به قرون ۱۶ تا ۲۰ می باشد.
    ▪ فهرست های نشاط انگیز چینی، ژاپنی، و کره ای[۱۰]: این فهرست ها مربوط به کتابهای چینی، ژاپنی، و کره ای این کتابخانه است که با استفاده از نرم افزار ویژه ای که می تواند در نمایش حروف این زبانها کمک کند قابل استفاده می باشد.
    علاوه براین، این کتابخانه دارای یک سری فهرست و منابع اطلاع رسانی برحسب لیست موضوعی به شرح زیر نیز است:
    ▪ فهرست ها و منابع اطلاع رسانی آکسفورد ۵ مورد
    ▪ فهرست های عمومی شامل ۱۰ فهرست در خصوص های ژرنالها، روزنامه ها، لغتنامه ها، ورقه های امتحان،…. مثلا در فهرست ژرنالهای الکترونیکی همه ژرنالهای الکترونیکی کتابخانه قابل دسترس می باشند. که البته اکثر آنها مستلزم داشتن اسم رمز است.
    ▪ هنر و علوم انسانی ۷ مورد
    ▪ علوم ۵ مورد
    ▪ علوم اجتماعی ۹ مورد


    ● فهرست های On-line نسخه های خطی غربی
    فهرست جاری به کمک توصیف بایگانی، کدگذاری شده[۱۱] و برنامه تبدیل فهرست های قبلی بانگاهی به گذشته در دست تهیه است. شرح فهرست های چاپ شده نسخه های خطی می توانند در صفحه نسخه های خطی غربی یافت شوند. به منظور کارهای اداری این نسخه های خطی در چهار گروه دسته بندی شده اند:
    ▪ نسخه های خطی قرون وسطی
    ▪ نسخه های خطی دوره ۱۹۰۰ – ۱۵۰۰ میلادی
    ▪ نسخه های خطی پس از ۱۹۰۰ یا مدرن
    ▪ تک نسخه ای
    ۳) TDNet
    TDNet یک سیستم منحصر به فرد اداره نشریات الکترونیکی است که به عنوان متمم سیستم های اطلاع رسانی تلدان[۱۲] به وسیله موسسه با مسئولیت محدود TDNet ساخته شده است. TDNet بدوا به عنوان سیستم شبکه داخلی جهت اطلاع رسانی به مشتریان در موسسات طراحی شده است، اما می تواند مورد جستجو از راه دور نیز قرار گیرد. استفاده از TDNet برای همه کاربران در قالب پرداخت هزینه دسترسی خدمات از طرف سازمان مربوطه آزاد است. اما دسترسی به فهرست مندرجات و سایر استفاده های دیگر برای کاربران خارج از سیستم فوق ممنوع می باشد.
    اجزای تشکیل دهنده TDNet:
    ▪ لیستی از عناوین ژرنالهای الکترونیکی که به وسیله سازمان مربوطه انتخاب شده است و می تواند از سایت اصلی TDNet مورد استفاده قرار گیرد. در این ارتباط برحسب امکان ژرنالها به صورت تمام متن و یا خلاصه و همچنین اطلاعات دیگر قابل استفاده خواهد بود. سایت اصلی قابل جستجو است که در اینصورت برحسب عنوان ژرنالها، ناشرین و ISSN (نسخه الکترونیکی) قابل جستجو می باشند.
    ▪ فهرست مندرجات TDNet: این فهرست رکوردهایی از فهرست مندرجات الکترونیکی برای عناوین ژرنالهای موجود در سیستم TDNet را ذخیره می کند. فایل فهرست مندرجات به طور هفتگی روز آمد می شود و همه اطلاعات فهرست مندرجات آن قابل جستجو می باشد.
    تحویل مدارک در TDNet
    تحویل مدارک TDNet انتخابی است. اداراتی که گزینه تحویل مدارک TDNet را انتخاب می کنند مرجح ترین عرضه کننده مدرک را برای ارسال سفارشات کاربران خود برمی گزینند. این سازمانها می توانند سازمانهای کتابخانه، یک عرضه کننده تجاری یا هر عرضه کننده دیگری که انتخاب شده است باشد.
    ۴) موتورهای جستجو
    در سایت این کتابخانه اسامی یک سری موتورهای جستجو گر وجود دارد که قابل کپی کردن توسط کاربران می باشند. برای استفاده از آنها لازم است تا کاربران فایلهای مورد نیاز را در کامپیوترهایشان نصب نمایند. این موتورها عمدتا (نظیر Econlist ) و عده ای دیگر (مثل Bids) عمومی می باشند


    ● موتورهای جستجو:
    Lycos UK
    Fast Search
    AltaVista UK
    Raging Search
    Niss-WWW Search Engines
    Google
    Dogpile
    Web Crawler


    ● راهنماهای تحقیقات وب
    UK University Web Site
    Niss B- Directory of Networked Resources
    Yahoo UK
    WWW Virtual Library
    BBC Education Webguide
    UBL Link


    ● مبادی عمومی دستیابی به موضوعات
    Biome (Web resources in life Sciences)
    Arts and Humanities Data Service
    Mathematics and Computing
    EEVL- Internet Guide to Engineering
    MedHist- History of Medicine
    HUMBUL Humanities Hub
    SciCentral (Science Gateway)
    PSIGate – Physical Sciences Information Gateway
    SOSIG (Social Science Information Gateway)
    SCIRUS (Scientific search Engine)
    ۵) منابع وب و اینترنت
    کتابخانه در حال ثبت کردن آنها در Lexis-Nexis Executive است که خیلی از منابع اطلاعاتی را تحت پوشش قرار می دهد. همچنین لیست دیگری از اخبار دانشگاه پنسیلوانیا[۱۳] در این سایت در دسترس می باشد.
    سایر امکانات اینترنتی مطالعه شده در سایت این دانشگاه به شرح زیر می باشد:
    ▪ سایت اطلاع رسانی کتابخانه های دانشگاه آکسفورد[۱۴] روی وب: شامل حجم وسیعی از پایگاههای اطلاعاتی است که دانشگاه آکسفورد در آنها اشتراک دارد.
    ▪ سایت اطلاع رسانی کتابخانه های دانشگاه آکسفورد:[۱۵]
    ▪ برگه های امتحانی دانشگاه آکسفورد
    ▪ دسترسی به کتابخانه الکترونیکی مرجع که زیر مجموعه ای از سایت اطلاع رسانی کتابخانه های دانشگاه آکسفورد[۱۶] می باشد
    ۶) روزنامه ها، خبرهای مخابره ای، و سایر منابع خبری
    این مجموعه شامل لیستی از منابع خبری قابل دسترس در داخل دانشگاه آکسفورد است. اینها خدمات مجانی سرویسهای اینترنتی است که پرسنل کتابخانه دانشگاه آنها را پیدا و جمع نموده اند. همچنین روزنامه هایی که می توانند از طریق نیس[۱۷] در دسترس قرار گیرند و علاوه براینها لیستی از یک سری روزنامه های دیگر کشورها که قابل دسترس می باشند.
    امکان دسترسی به منابع الکترونیکی کتابخانه دانشگاه آکسفورد
    کتابخانه های دانشگاه آکسفورد یک سطح وسیعی از منابع الکترونیکی پژوهشی تهیه نموده است که به دلیل محدودیت مجوز، بعضی از این پایگاههای اطلاعاتی فقط در داخل این دانشگاه قابل استفاده می باشند.
    الف) منابع الکترونیکی که برای همه قابل دسترس می باشند:
    ▪ فهرست online مجموعه کتابخانه های دانشگاه آکسفورد
    ▪کتابخانه دیجیتالی آکسفورد: وب سایت کتابخانه دیجیتالی آکسفورد دسترسی به مرکز مجموعه های دیجیتالی کتابخانه های دانشگاه آکسفورد[۱۸] فراهم را می سازد و همچنین خدمات و طرح های توسعه این کتابخانه را به اطلاع می رساند.
    ▪ CJK Allegro نسخه اصلی فهرست های کتابخانه در خصوص کتابهای چینی، ژاپنی و کره ای موجود در آکسفورد
    ▪ فهرست های Online نسخه های خطی غربی
    ▪ مجموعه John Johnson: مجموعه عمده چاپ شده موقتی
    ▪ نسخه های خطی دانشگاه آکسفورد
    ▪ ابتکارات دیجیتالی[۱۹]: تعدادی از ابتکارات دیجیتالی که فعلا در بخشهای مختلف آکسفورد جای می گیرند.
    ب) منابع الکترونیکی که فقط به اعضای دانشگاه محدود می شود:
    ▪ سایت اطلاع رسانی کتابخانه های دانشگاه آکسفورد روی وب شامل یک حجم وسیعی از پایگاههای اطلاعاتی است که دانشگاه آکسفورد در آنها مشترک می باشد
    ▪ سایت اطلاع رسانی کتابخانه های دانشگاه آکسفورد
    ▪ ژورنالهای الکترونیکی قابل دسترس در دانشگاه آکسفورد از طریق TDNet
    ▪ برگه های امتحانی دانشگاه آکسفورد
    ▪ دسترسی به کتابخانه الکترونیکی مرجع که زیر مجموعه ای از سایت اطلاع رسانی کتابخانه های دانشگاه آکسفورد می باشد.
    ۷) امانت بین کتابخانه ای
    امانت بین کتابخانه ای تا آنجا که این تحقیق جستجو کرده است در سایت عمومی کتابخانه دانشگاه آکسفورد مشاهده نشده است. با این حال در سایت کتابخانه بودلین که عمده ترین کتابخانه این دانشگاه می باشد چنین آمده است:
    کتابخانه بودلین به عنوان یک کتابخانه سرویس دهنده به مرکز عرضه مدارک کتابخانه بریتانیا (BLDSC) عمل می کند و در حال حاضر درخواستهای مستقیم را پاسخگو نمی باشد. لذا درخواستها در صورت ناتوانی پاسخگویی BLDSC به کتابخانه ذیربط احاله می گردند.
    بخش امانت بین کتابخانه ای از طریق امانت دادن منابع چاپی و یا عرضه کردن فتوکپی به سایر کتابخانه ها انجام وظیفه می کند. هدف این است که اگر منبع درخواست شده در کتابخانه موجود باشد یک روزه تحویل دهد و اگر از جای دیگر تهیه گردد و یا مستلزم اخذ کپی کردن باشد طی سه روز انجام می پذیرد.
    منابعی که امانت داده می شوند عباتند از: تک نسخه ای ها[۲۰]، نشریات ادواری، میکرو فیلم ها و تزها. در مقابل منابعی که امانت داده نمی شوند: شامل منابع چاپ شده قبل از سال ۱۹۰۰، منابع چاپ شده در انگلستان در ۵ سال اخیر، چاپهای محدود و یا منابع مرجع و بالاخره منابع تک نسخه ای، نشریات ادواری و تزها قابل فتوکپی می باشند.

    پارسیان (شاپرزفا)









    دکتر نورالدین شریفی
    موسی یمین فیروز
    با همکاری فتح الله مرادی
    عضو هیات علمی دانشگاه مازندران
    کارشناس ارشد کتابداری و اطلاع رسانی کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی بابل
    کارشناس پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی بابل
    معرفی امکانات و کارکردهای کتابخانه دیجیتالی آکسفورد[۱]
    پانوشتها:
    [۱] . این مقاله برگرفته از فصل اول طرح تحقیقاتی توسعه و الکترونیکی کردن کتابخانه های دانشگاهی ایران است که در دانشگاه مازندران به انجام رسیده است.
    [۲] . Digital Library
    [۳] . Oxford University
    [۴] Digital Collections
    [۵] Manuscripts
    [۶] Early English Books Online (EEBO)
    [۷] Image
    [۸] Oxford University Libraries digital collections(OLIS)
    [۹] Bodleian
    [۱۰] CJK Allegro Catalogues
    [۱۱] Encoded Archival Description(EAD)
    [۱۲] Teldan Information Systems
    [۱۳] Pennsylvania
    [۱۴] Oxfrod Libraries Information Platform(OxLIP)
    [۱۵] Oxfrod Libraries Information Platform
    [۱۶] Oxfrod Libraries Information Platform(OxLIP)
    [۱۷] NISS
    [۱۸] Oxford University Libraries digital collections(OLIS)
    [۱۹] digital Initiatives
    [۲۰] Monographs
    منبع:
    http://www.odl.ox.ac.uk/about.htm[Accessed:۱۰/۱۰/۲۰۰۷

  6. Top | #118
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.43
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,856 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض مصاحبه مرجع

    مصاحبه مرجع


    به دلیل تشابه بین مرجع و مصاحبه های مشاوره ای خواننده[۳] مفید است که، مبحث مصاحبه مشاوره ای خواننده، را با بررسی برخی از جنبه های اساسی مصاحبه مرجع شروع کنیم.












    پارسیان (شاپرزفا)











    ● توجیه[۲]
    به دلیل تشابه بین مرجع و مصاحبه های مشاوره ای خواننده[۳] مفید است که، مبحث مصاحبه مشاوره ای خواننده، را با بررسی برخی از جنبه های اساسی مصاحبه مرجع شروع کنیم. قابل ذکر است ،که این امکان نیز وجود دارد که، کار مشاوره خواننده در بخش مرجع انجام شود.


    ● مصاحبه مرجع [۴]
    ▪ نگرش به خدمات
    ممکن است ما فراموش کنیم ، مسئولیت ما موفقیت مراجعه کننده به همان صورتی است که خود وی تعیین می کند. اما چگونه باید پی ببریم، که آیا مراجعه کننده موفق شده است یا نه؟ بازخورد وی، احتمالا بهترین گواه موفقیت است. در مورد اهمیت تبدیل شدن به " سازمانی مشتری مدار[۵]" در متون تجاری چند سال اخیر مباحث قابل توجهی وجود داشته است.در [حرفه] ما مفهوم آن این است که ما با تامین اطلاعات مناسب، برای شخص مناسب، در زمانی مناسب" در موفقیت بیشتر کاربر تاثیر گذار باشیم. این اطلاعات می تواند، شماره تلفن مورد نیاز برای یک ارتباط مهم ، یا یافتن خواندنی های مشابه در مطالعات تابستانی باشد.


    ● تلاش درجهت شناسائی[۶]
    ویژگی یک فرد متخصص، پرداختن به شناسائی مشکل و ارائه راه حل برای آن است. مراجعان با احساس یک مشکل به نزد فرد متخصص می آیند. یک مصاحبه دقیق، به تشخیص منجر می شود.این متعاقبا به راهنمایی یا یک سری از راهکارهای پیشنهادی می انجامد. راهنمایی قصد دارد تا ، آنچه را که مورد نیاز کاربر است ، به وی ارائه کند، که ممکن است از آنچه ، خود کاربر می خواهد،کاملا متفاوت باشد.
    هما ن طور که، می دانید در متون حرفه ای برخی مباحث پیرامون خدمات کتابخانه ای وجود دارد.برخی اعتقاد دارند ، که آن یک فن نیست، ولی بیشتر کتابداران با آن مخالفند. با این حال خیلی از متخصصان اطلاع رسانی با این نقش تشخیص/ تجویز کنار نیامده اند. آیا آن یک مسئله اطلاعاتی است، مانند یک مسئله پزشکی؟ آیا تعامل مرجع، مانند رابطه طبیب و بیمار است؟ یا بیشتر مانند یک فروشنده در یک محل عمده فروشی است؟
    یکی از دلائل عمده برای مصاحبه مرجع این است ،که آنچه افراد می خواهند، اغلب آن چیزی نیست ،که آنها واقعا نیاز دارند. بنابر این مهم است ،که یک جلسه تشخیصی داشته باشیم ،که طی آن اطلاعات صحیحی به مراجعه کننده داده شود و او در جستجوی خود موفق گردد .اگر آنچه بیشتر مراجعان درخواست می کنند، دقیقا همان چیزی باشد، که آنها نیاز دارند،نیاز کمتری به مصاحبه مرجع خواهد بود.چگونه ممکن است ،که درخواستهای مراجعان به ویژه با نیازها تفاوت داشته باشد.؟
    چنین تصور می شود ،که تلاش برای تشخیص باید استانداردسازی شود. بنابر این برای بیشتر جلسات مصاحبه مرجع حداقل می توان سوالات استاندارد ساده ای را به طور متوالی از مراجعه کننده پرسید، این روند کار کارمندان کتابخانه را آسانتر می کند و باعث ارزیابی معتبرتری می شود.


    ● سطح پائین خدمت مرجع
    برخی از مطالعات مخفی[۷] در خدمات مرجع که چندی پیش انجام شده اند در یافتند ،که کارمندان بخش مرجع تنها ۵۰ درصد از دفعات، پاسخهای درست را ارائه می کنند. این مطالعات تنها سوالاتی را در معیار ارزیابی استفاده کردند که جواب درست (صحیح) دریافت کرده بودند، و ممکن نیست دامنه خدمات مرجعی را که معمولا ارائه می گردد،نشان دهند . با این وجود این یک معیار هشدار دهنده از کیفیت خدمات مرجع است.
    مطالعه دیگری نشان داد، که تنها ۴۵ درصد از مراجعان به کتابخانه عمومی، برای پرسیدن سوال خود به سراغ همان کتابداری می روند که دفعه پیش از او سوال پرسیده بودند.این بیان می کند ،که خود تعامل ،بویژه روش و رفتار کارمندان بخش مرجع ،اغلب مراجعه کننده را ناراضی می کند. بدیهی است، که برای فرصتهای خوبی برای بهبود هر دو مورد یعنی کیفیت خدمات و نیز موفقیت مراجعان وجود دارد.


    ● مهارت و خدمت موفقیت آمیز
    خدمت موفقیت آمیز و مهارت کاملا به هم مرتبط هستند ولی مهارت به تنهایی کافی نمی باشد. موفقیت مراجعان نیاز به همدلی و انگیزش و همچنین مهارتهای افراد و تبحر در ارتباط دادن نیازها با منابع دارد.


    ● کنترل کیفی
    خدمات رسانی موفق نیاز به کنترل کیفی دارد.مدیریت اداره اطلاعات[۸]، مسئول اطمینان از عالی بودن سرویس است. استخدام، آموزش، سرپرستی ، نظارت و ارزیابی، فرصتهایی را برای مدیریت فراهم می کنند ،که اطمینان یابد، که استانداردهای خدمات رسانی حفظ و اصلاح می شوند، این ممکن است ، برای ارزیابی حوزه محلی مرجع و شناسایی استانداردهای خدمات کیفی وگام نهادن در جهت تضمین موفقیت، مفید باشد.میزان موفقیت منظور شده در گزارش های ماهانه، فصلنامه، و سالانه ، نشان دهنده میزان تعهد در خصوص موفقیت مراجعه کننده خواهند بود با این وجود ما در حرفه خود که معمولا منابع اطلاعاتی را ایجاد یا بسته بندی نمی کنیم ، نیز دارای مسئوو لیت می باشیم.با این اوصاف حرفه باید مسئول کمک به موفقیت مشتری باشد.


    ● مسائل عادی مشتریان
    ▪ انتظارات غیر واقع بینانه
    خیلی از کاربران کتابخانه ای به دلایل گوناگون ،نمی توانند درخواست کمک کنند. معمولا تنها تعداد کمی از کاربران درخواست کمک می کنند.خیلی ها هم از خدمات فراهم شده غافل هستند. عده ای دیگر می ترسند، اگر سوال کنند آبرویشان به خطر افتد، اغلب توقعات استفاده کنندگان پایین است.در مواردی هم ممکن است ،آنها درخواست کمک نکنند، چون فکر می کنند، که هیچ کس نمی تواند به آنها کمک کند.
    همچنین ممکن است توقعات بسیار زیاد باشد. برخی از کاربران ممکن است، فکر کنند، متخصصان اطلاعاتی می توانند، به هر سوالی سریع و آسان پاسخ گویند.تصور رایج دیگر این است، که فکر می کنند هر سوالی می تواند، به سرعت و بطور کامل از طریق موتور جستجو پاسخ داده شود.


    ● تصورات
    متون مصاحبه مرجع اشاره به تصورات مختلفی دارد ،که بعضی مواقع توسط کارکنان بخش مرجع به وجود می آیند.تعداد کمی از این تصورات در ذیل آمده است. هر کدام تجزیه و تحلیل و بحث و گفتگو در مصاحبه را تحت تاثیر قرار می دهد.


    ● خواسته ها=نیازها
    برخی از مطالعات پایه و بعضی از کتابداران مرجع مطرح می کنند ،که بیشتر رویارویی های مرجع نیازی به مصاحبه ندارند، زیرا خواسته های مشتریان اختصاصی است . هیچ مصاحبه و میانجی گری نیاز نیست. رویکرد متفاوت این است، که مراجعان یک احساس آشکار از آنچه که می خواهند ، ندارند و در آن مورد نیازمند کمک هستند. اگر بیشتر کاربران می توانند، با" خود گردانی[۹]" به هدف خود برسند. پس کارمند مرجع ممکن است، برخلاف فعالیت حرفه ای خود که اغلب در گیر کمک مستقیم است، یک منشی دفتری بیشتر نباشد.


    ● آموزش
    متخصصان اطلاع رسانی باید به مراجعان بیاموزند، که چگونه کارهای اطلاعاتی خود را انجام دهند.این در هر دو نوع کتابخانه ها، یعنی دانشگاهی و عمومی مشترک است. از آنجا که بسیاری از کاربران ترجیح می دهند، که درخواست کمک نکنند و نیز ممکن است، کارکنان مرجع ، زمانی که نیاز به کمک است در دسترس نباشند .مهم است ،که به مراجعان بیاموزند، که چگونه نیازها و خواسته های اطلاعاتی خود را تجزیه و تحلیل نموده، منابع مناسب را تشخیص بدهند و منابع را بازیابی و کاربردشان را ارز یابی کنند. همان گونه که بیشتر کار بران کتابخانه ترجیح می دهند، کار مرجع خودشان را از طریق وب جهان گستر ،از منزل انجام دهند ،احتمالا آموزش در جهت کاهش ترافیک در بخش مرجع اهمیت بیشتری پیدا می کند


    ● ارائه پاسخها
    این تصور که، متخصصان اطلاع رسانی باید جوابهائی را برای مراجعان فراهم نمایند، اغلب در مورد کتابخانه های اختصاصی و مراکز اطلاع رسانی مصداق دارد.کمتر مشاهده می شود، که یک تحقیق بیوشیمی به صورت آنلاین یا از طریق شبکه وب انجام شود.وقتی کارمند مرجع کتابخانه می تواند، آن را بهتر و کم هزینه تر انجام دهد


    ● زمان اندک
    دلیل کافی برای اینکه این مطلب از عمومیت خوبی برخوردار است ،وجود دارد.با این وجود، شواهد رو به رشد حاکی از آن است، که از آنجا که بسیاری از مراجعان برای نیازهای اطلاعاتی خود به وب جهان گستر مراجعه می کنند ، بسیاری از بخشهای مرجع کاهش فعالیت را تجربه می کنند و البته ممکن است، در آینده زمان بیشتری برای هر مراجعه کننده قرار داده شود.چون استفاده کنند گان کمتری از این طریق وجود خواهند داشت.در گذشته متخصصان اطلاعاتی زمان کمی برای صرف کردن با هر مراجعه کننده داشته اند .این به معنای آن ا ست ،که مواجهه مرجع اغلب سریع و ممکن است، ناقص باشد.


    ● راحت طلبی
    متخصصان اطلاع رسانی و مراجعان به جای آنکه منابعی را انتخاب کنند، که فایده بیشتری دارند، منابعی را انتخاب می کنند، که دسترسی به آنها آسانتر است.پر استفاده ترین منابع ممکن است، بهترین نباشند، اما به آسانی دسترس پذیر هستند. دلایلی وجود دارد، که کارمند بخش مرجع حتی در حال حاضر که منابع جدید ترو بهتر در دسترس هستند، از منابع استاندارد قدیمی تر که با آنها آشنا است، استفاده می کند. چرا که آشنایی با منابع جدیدتر و گذاشتن آنها در قفسه ها جهت ارجاع سریع، مستلزم وقت و کوشش است


    ● سهولت کاربرد
    کارمندان و مراجعان کتابخانه منابعی را که استفاده از آنها خیلی آسان است ،گزینش می کنند.حتی اگر این منابع بهترین اطلاعات را ارائه نکنند.نیاز است به طور قابل ملاحظه ای منابع مفیدی که برای فهم و استفاده موثر از آنها نیاز به مقداری تلاش می باشد، به وسیله کتابداران ارائه شود.


    ● سازگاری (هماهنگی)
    مراجعان وقتی اطلاعات به دست آمده با انتظارات ودانش و نظراتشان هماهنگ است، آن را منبعی موثق و صحیح می پندارند.این بویژه در مورد دانشجویانی که بیشتر اطلاعات حمایت نشده موجود در رسانه های جمعی یا وب را می پسندند، مساله ساز است. تقریبا هر منبع اطلاعاتی ممکن است، بدون مهارتهای ارزیابی قابل اطمینان به نظر آید.


    ● مالامالی (اشباع)[۱۰]
    من تصور می کنم، دلیل کافی در این باره وجود دارد ،که آن را از رده تعهدات خارج سازیم.بیشتر مراجعان به سرعت با اطلاعات گیج می شوند. آنها در یک زمان فقط مقدار کمی از این اطلاعات را می توانند، هضم کنند.یک کتابدار مرجع مشتاق، که منابع متنوع و روشهای متعددی را فراهم می کند، ممکن است, از اینکه بفهمد کاربر فقط یک یا دو عدد از منابع را مورد ارزیابی قرارمی دهد، مایوس شود.این وقتی مسئله ساز می شود, که این تعداد منابع مورد بررسی ناکافی باشد و کاربر برای درخواست کمک بیشتری باز نگردد.


    ● مسیر مشابه
    متخصصان اطلاع رسانی اغلب مسیر مشابهی را در پاسخ به یک سئوال تعقیب می کنند، حتی اگر فردی مسیر متفاوتی را ایجاد کند ، که بیشتر برای کاربر مفید باشد.این امر بیشتر زمانی رخ می دهد که کارمند مستا صل می شود و زمان اندکی را می تواند به افراد اختصاص دهد، یا زمانی که یک کارمند خسته است و نمی تواند با دقت به افرادگوش دهد.
    متخصصان اطلاع رسانی ممکن است، برای اینکه منابع یا استراتژی های مشابهی را ارائه کنند یک سوال را با تعریف مجدد همان سوال پاسخ دهند.در نتیجه پاسخ خوب به سوالی داده می شود که کاربر نپرسیده است.


    ● بی اطلاعی یا تشویش
    در برخی موارد مراجعه کننده نمی داند ،که چه چیزی می خواهد یا نیاز دارد ،برای مثال ممکن است، دانش آموزان ندانند ،که در تکلیفشان از آنها چه چیزی خواسته شده است. بویژه در این جا مصاحبه مرجع خیلی مهم است، زیرا بدون آن کار بر کاملا ناموفق می باشد.
    برخی مشتریان ممکن است، سوال واقعی شان را با کلی گویی پنهان کنند، زیرا آنها در مورد آن موضوع نگران هستند ،مخصوصا اگر آن یک موضوع جدال انگیز باشد .آنها معمولا می دانند، که چه می خواهند، اما نمی خواهند با موضوع اصلی مرتبط شوند.


    ● رویارویی مرجع[۱۱]
    رویارویی مرجع، مانند رابطه بین پزشک و بیمار، یک رابطه فرد به فرد با متخصص اطلاع رسانی است .با این وجود ممکن است، بهتر باشد، آن را به عنوان یک مسئولیت مشارکتی بین کاربرو متخصص بدانیم، که در جهت ایجاد موفقیت است.
    به طور قطع شواهد حاکی از آن است که ، بیشتر رویارویی های مرجع شامل مصاحبه مرجع نیست. شاید نیازی به مصاحبه مرجع وجود ندارد،یا ممکن است ، وقت کافی برای آن وجود ندارد.با این حال مصاحبه مرجع کامل و دقیق رایج نیست.آیا ما می توانیم از عهده یک مصاحبه مرجع برآئیم؟ ممکن است تعداد کمی متخصص و در عین حال تعداد زیادی مراجعه کننده داشته باشیم. چرا به ارزش واقعی سوالات نمی پردازیم؟


    ● سوالات اساسی
    تجربه و نوشته ها نشان می دهد ،که هر کدام از سوالات ذیل در موفقیت موثرند:
    آیا سوالی که مراجعه کننده می پرسد، قابل پاسخدهی است؟آیا سوالی که مراجعه کننده می پرسد، صحیح است؟آیا متخصص سوال را به درستی شنیده و درک نموده است؟آیا ما می توانیم بهترین منابع را برای پاسخ به این سوالات شناسائی و تهیه کنیم؟آیا منابع مورد نیاز برای پاسخگویی به سوال در محل و در دسترس ما هستند؟میزان رضایت از جوابها کدام گزینه است؟ معمولی کامل قابل فهم مفید


    ● مدل نیاز گرا[۱۲]
    این مدل مدعی است ،که خواسته ها باید به نیازها تبدیل شوند،به گونه ای که کاربر اطلاعات صحیح را دریافت کند . برای اینکه متخصص بتواند، به طور موفقیت آمیز جستجو کند، مصاحبه مرجع باید منجر به اطلاعات کافی شود.


    ● استفاده از سوالات باز[۱۳]
    یکی از اهداف این نوع مصاحبه خلق یک گفتگو میان مراجعه کننده و کتابدار است.سوالات باز را نمی توان با بله یا خیر پاسخ داد، و در اینجا یک پاسخ کامل و قطعی نتیجه بهتری می دهد.این نوع سوالات باید کاربر را در بر بگیرد و کمک کند تا جستجوی او متمرکز شود. اغلب اینها، شامل سوالات چه کسی، چه چیزی، چرا، کجا و چه وقتی هستند ،که معمولا روزنامه نگاران از آنها استفاده می کنند. سوال چرا سخت ترین سوال از این دسته است ،که باعث تخصصی تر شدن موضوع می شود. در اینجا چند نمونه می آوریم:
    چه نوع از اطلاعات مفیدتر خواهند بود؟شما تا کنون چه منابعی را بررسی نموده اید؟ شما به چه مقدار اطلاعات نیاز دارید؟شما چه موقع به این اطلاعات نیاز دارید؟"شما درباره اینکه چگونه از این اطلاعات استفاده خواهید کرد، چه می توانید به من بگوئید" ؟کتابدار اغلب برای تایید آنچه گفته می شود و نشان دادن اینکه در شنیدن مهارت دارد به وسیله تصدیق و یا تعبیر گفته های کاربر عکس العمل نشان می دهد.


    ● مدل خواسته گرا[۱۴]
    برخی تحقیقات نشان می دهند، که حدود ۸۰ درصد از تعاملات مرجع از این الگو پیروی می کنند.این معمول ترین است .تا کید اصلی در فهمیدن سوالاتی است که پرسیده می شود . ما ممکن است تصور کنیم که، مراجعه کننده می داند، به چه چیز ی نیاز دارد، ولی این نیاز گاهی صریح و آشکار نیست و هیچ تلاشی برای تشخیص مسئله یا نحوه استفاده از اطلاعات صورت نمی گیرد.


    ● استفاده از سوالات بسته[۱۵]
    سوالات بسته پاسخها را به صورت یک انتخاب صریح محدود می کند. معمولا این نوع سوالات نمی توانند، یک گفتگو را بر انگیزند . سوالات اغلب یک پاسخ کوتاه، به اندازه" بله" و" خیر" را می سازند. اغلب این روش ما را به سرعت به یک منبع صریح،که البته ممکن است، منبع مناسبی هم نباشد، راهنمایی می کند .به چند نمونه توجه کنید:
    آیا شما این فهرست را کنترل کرده اید؟آیا شما یک منبع اینترنتی را ترجیح می دهید؟آیا مقالات نشریات از کتابها مفیدتر هستند؟"آیا این برای تکلیف مدرسه ای است"؟



    ● متغیر های موثر بر مصاحبه
    ▪ متغیرهای مشتری[۱۶]
    ـ آگاهی ا ز مجموعه
    هر چه قدر مراجعان آنچه در کتابخانه نگهداری می شود ،بیشتر مطلع باشند کمتر خود را به یک یا دو منبع قابل رویت محدود می کنند.مراجعان اغلب منابعی را که در گذشته استفاده کرده اند،انتخاب می کنند.کاربرانی که تجربیات کتابخانه ای بیشتر و بهتری دارند، اغلب دارای انتظارات واقع گرایانه تر و شاید توقع بیشتری هستند.مشتری هر چه بیشتر در باره منابع مرتبط با موضوع بداند اگاهی او از امکانات و احتمالات نیز بیشتر خواهد بود.او ممکن است، منابع محلی را استفاده کرده است و نیاز دارد به منابع بیشتری دست یابد. در بعضی شرایط یک مراجعه کننده ممکن است، از وجود منابع موجود در مجموعه های دور دست مطلع باشد، ولی برای تشخیص و باز یابی آنها به کمک نیاز داشته باشد.


    ● دانش واژگانی
    تقریبا تمام مراکز آموزشی، تربیتی، حرفه ای و تفریحی یک لغتنامه یا اصطلاحنامه مخصوص به خود دارند.اغلب مهمترین مزیت گذراندن دوره های ارزیابی رشته های کارشناسی[۱۷] ،آشنایی با فهرست لغات[تخصصی] است. هر چه قدر کاربر بیشتر با این واژگان تخصصی آشنایی داشته باشد، استفاده از خدمات چکیده نویسی و نمایه سازی و دیگر کتابشناسی های موضوعی برای آنها ساده تر است.


    ● میزان راحت بودن
    بسیاری از افراد در استفاده از کتابخانه راحت نیستند.بسیاری از مراجعان کتابخانه در درخواست کمک معذب می باشند. این یک مانع بزرگ وهمیشگی است ،که کاربران بسیاری را از مزایای خدمات مرجع محروم می کند.کاربرانی که در درخواست کمک راحت هستند، به احتمال زیاد موفق ترند. همچنین کاربرانی که تمایل دارند، مشخص کنند که ،چرا اطلاعات مورد نیاز هستند یا به آنچه می خواهند با اطلاعات انجام دهند، امیدوارند، به احتمال زیاد موفق ترمی باشند.


    ● دانستن آنچه مورد نیاز است
    توانایی شناسائی مسئله ای که اطلاعات آن را حل خواهد کرد، بسیار موثر است. تفاوت بین دانشجویی که درک روشنی از آنچه استاد می خواهد دارد و دانشجویی که اینگونه نمی باشدرا در نظر بگیرید.مراجعه کننده ای که بداند نیازش چیست و چگونه اطلاعات استفاده خواهند شد ، به احتمال زیاد تجربه موفقیت آمیز تری دارد.


    ● شکیبایی
    مراجعه کننده ای که می خواهد جواب فوری وساده ای را دریافت کند، ممکن نیست یک جواب خوبی کسب کند.مراجعه کننده ای که صبور است و می خواهد،به منابعی که نیاز دارد، با فکر و سعی فراوان بپردازد، به احتما ل زیاد موفق است . برخی سوالات در طی فقط یک یا دو دقیقه قابل پر دازش نمی باشند.


    ● جایگاه مراجعه کننده
    وب جهان گستر کاربران را تشویق می کند ،که باور کنند، تقریبا هر سوال مرجعی می تواند، در خانه فقط با چند ضربه بر صفحه کلید پاسخ داده شود.سهولت [۱۸] نسبت به کیفیت یا کا رایی اطلاعات بازیابی شده مهمتر شده است.آنهایی که می خواهند، به کتابخانه رفته و بطور مستقیم با کار مند مرجع فعالیت کنند، (رو در رو)به احتمال زیاد موفق هستند.


    ● متغیرهای حرفه ای[۱۹]
    ▪ سروش سرویس دهی:
    متخصص مرجع موفق درمورد مشتریان احساس همدلی نموده واز رو یارویی چهره به چهره با آنها لذت می برد.او کوته بین نیست ، مشتاقانه به همه بدون توجه به جایگاه و مقام آنها سرویس می دهد.روش و رفتار وی به مشتریان آرامش می بخشد.او در خصوص اطمینان از اینکه کاربران آبروی خود را از دست ندهند، محتاط است. کار در میز مرجع به جای یک تنبیه یک پاداش است. او واقعا از کمک کردن به افراد در حل مسائل آنها لذت می برد.او هرگز برای کمک کردن پر مشغله نمی باشدو زمانی که فشار کارها اجازه دهد،در سالن قدم می زند.
    در کار با مراجعه کننده او مشارکت و تعامل را بر می انگیزد.او مشتری را از آنچه انجام می دهد و دلیل انجام آن مطلع می کند.بویژه او از پیشنهادات زود هنگام امتناع می ورزد.
    کتابدار مرجع به توضیح درباره آنچه انجام داده است و دلیل انجام آن توانمند است.اگر ممکن باشد ،کتابدار با کاربران تماس برقرار می کند، که ببیند، آیانیازهای آنها رفع شده و آیا آنها موفق بودند.هر ملاقات با یک کاربر سرانجام خوبی دارد.بویژه برای متخصص و مشتری مهم است، که بداند بعدا چه چیزی روی خواهد داد.
    ▪ در تمام موارد فوق زبان غیر کلامی[۲۰] بی نهایت مهم است.موفقیت در سرویس عمومی، نیازمند می باشد به:
    ▪ صمیمیت
    ▪ ارتباط چشم
    ▪ لبخند
    ▪ صدای گرم
    ▪ چهره گشاده
    مشتریان علائم مختلفی را می بینند و می شنوند ،که به آنها می گوید آیا شما واقعا علاقه مند هستید یا خیر.پنهان کردن بی تفاوتی و خستگی دشوار است.


    ● مهارت شنیدن
    در تمام موارد فوق کتابدار مرجع باید یک شنونده عالی باشد.شنیدن فعالانه یک مهارتی است ،که می تواند آموخته و تقویت شود.لازمه آن تمرکز توجه به کاربر بدون توجه به شرایط [اجتماعی اقتصادی] او می باشد.


    ● مهارت پرسیدن
    تامین آسایش کاربر و خوب گوش دادن، پیش شرط یک مصا حبه موفق است. همیشه توانایی پرسش سوال مناسب، با روش مناسب ، اکثر تفاوتها را در جهان ایجاد می کند. برای درک نیاز، شما باید سوالی درباره مسئله ای که آن[نیاز] را ایجاد نموده است بپرسید(چرا شما به اطلاعات نیاز دارید؟)کار بران ممکن است ،که به دلیل مسائل زندگی خصوصی و آبرو نخواهند ،که مسئله را آشکار کنند.به ندرت رخ می دهد که کاربران بیش از آنچه که متخصص می خواهد گوش کند، حرفی بزنند.
    برای درک نیاز شما باید بفهمید ،مشتری قصد دارد، اطلاعات جستجو شده را چگونه استفاده کند.{من اگر بدانم شما چگونه از این اطلاعات استفاده خواهید کرد، می توانم بهتر به شما کمک کنم}. مسائل محرمانه در مقابل می تواند ،یک نگرانی باشد. پرسشگر ماهر قادر است، ارتباط دوستانه ای برقرار کرده سوالات را به شیوه ای طبیعی و بدون ترس بپرسد.
    برای کمک به مشتری شما باید از آنچه او قبلا انجام داده آگاه شوید.(پیشینه جستجو).این سوال نیاز دارد به گونه ای مدیرت شود،که کاربر آبرویش را از دست نداده و احساس بی لیاقتی نکند. بدون کمی مهارت، این نوع از سوالات می تواند از طرف مراجعه کننده سخنی تحقیر آمیز به نظر برسد.
    همانطور که در بالا مطرح شد، توانایی تصدیق و بیان مجدد سوال بصورت سریع و طبیعی مهم است ، تعبیرسوال اغلب مفید است. این همچنین به کاربر نشان می دهد، که کتابدار آن را مورد توجه و تمرکز قرار داده است.


    ● کارایی
    یک کتابدار مرجع حر فه ای شخصی است، که با طیف گسترده ای از منابع مرجع در اشکال مختلف آشنا می باشد.آگاهی او از مجموعه های محلی وبرخی مجموعه های دور ضروری است.او یک برنامه آگاهی رسانی جاری فعال جهت همگامی با منابع جدید دارد.علاوه بر دانش عمومی او آشنایی بیشتری با برخی حیطه های موضوعی، مانند، علاقه مندی اعضای جامعه دارد.او همچنین قادر است، منابع را با درخواستها تطبیق داده و می داند چگونه از این منابع می توان بطور موثری استفاده کرد.
    کارایی همچنین، شامل دانش وی از مصاحبه مرجع و توانایی کشف اطلاعات مورد نیاز است.


    ● شناسایی محدودیتها
    کتابدار مرجع موفق، قادر است محدودیتهایی را که باید، در نظر گرفته شوند را ، شناسائی کند.مقدار زمان موجود یک نمونه است، مورد دیگر ویژگیهای مراجعه کننده است، که احتمالا استفاده اطلاعاتی را تحت تا ثیر قرار می دهد.نقصان و خلا ها[۲۱] در مجموعه محلی می تواند، مورد دیگری باشد.
    متخصص اندیشمند نیاز دارد، که بداند به طور منطقی چه می تواند انجام دهد.غلب نیاز است محدودیتها در جستجوها لحاظ شوند، فقط تعداد کمی از جستجوها می تواند جامع باشد. این به آن معنا نیست ،که کتابدار می تواند، هر زمان سوال سختی مطرح می شود، آن را رها کند.کار کردن با کاربر و آگاهی از محدودیتها ،کتابدار را از توقعات واقع گرایانه آگاه خواهد ساخت و آنها را با مراجعه کننده سهیم می کند.
    مشکلات با لقوه در حد امکان پیش بینی شده اند .حداقل و حد اکثر اطلاعات موجود مسائل عادی هستند ،که توسط کتابدار مجرب قابل پیش بینی می باشند.


    ● محیط
    محیطی که در آن فعل و انفعالات اتفاق می افتد، یک نقش اساسی در موفقیت ایفا می کند.یک محیط دوستانه و جذاب مراجعان و سوالات بیشتری را جذب خواهد نمود. یک محیط تاریک، غیر دوستانه ممکن است، استفاده را برای کاربران سر سخت محدود کند.ساعات محدود ، استفاده را تشویق نمی کند.ساعت طولانی تر مخصو صا برای عصرها و آخر هفته ها استفاده را افز ایش می دهد.


    ● علامت ها[۲۲]( راهنماها)
    بطور مطلوب زمانی که فردی وارد کتابخانه می شود، آنها بایدبخش مرجع را کاملا ساده و راحت پیدا کنند. اغلب علائم ضروری هستند.


    ● نظم و ترتیب
    یک نظم منطقی و کاملا آشکار باید ایجاد شود، تا اطلاع یابی و یافتن اقلام معین در مجموعه ها را آسان کند.مکان های خدمات باید به خوبی و خیلی واضح مشخص شوند. بطوری دوستانه، کارکنان صمیمی و خوش برخورد در سرتاسرمحوطه قابل رویت باشند.


    ● حالت قرار گرفتن[۲۳]
    کارکنان مرجع باید در سالن راه بروند و یا اگر پشت میز قرار دارند به سالن نگاه کنند.زمانی که کارمند پشت میز کار می کند و تماس چشم (ناحیه دید) خیلی کم است ،مشتریان احساس می کنند ،کارمند برای پاسخ گویی بسیار مشغول است.


    ● شیوه ها / خط مشی ها
    سیاستها و خط مشی ها کارمند مرجع را به رعایت مقرراتی، مانند اینکه چه مقدار زمان باید با یک مشتری صرف کند و یا اینکه تماس تلفنی مهمتر از مراجعه کننده پشت میز است ،مقید می کند.
    جهت گیری[۲۴]، آموزش ضمن خدمت [۲۵]و فرصتهای آموزشی مداوم[۲۶] باید در سیاستهای مناسب منعکس شوند. سنجش موفقیت باید بطور علنی در رسالت، اهداف و مقاصد و در ارزیابی دائمی کارمند مر جع،گنجانده شود.


    ● کارکنان
    یکی از گرایشهای چشمگیر در مورد کار کنان کتابخانه در دهه های اخیر، جایگزینی افراد متخصص و ماهر با افراد نیمه متخصص بو ده است.در حالی که، این در خدمات فنی بیشتر مشهود شده است، احتمال آن وجود دارد، که خدمات مرجع را نیز تحت تا ثیر قرار دهد .ترکیب شایسته از کارکنان حر فه ای و نیمه حرفه ای می تواند، موفقیتهای شایانی به بار آورد.

    پارسیان (شاپرزفا)









    تالیف:ویلیام سی رابینسون
    ترجمه : طاهره غلامی
    عضو هیات علمی دانشگاه قم
    مصاحبه مرجع [۱]
    ۱. این مقاله ترجمه ای است از :
    Robinson, william C.(?)The Reference Interview. http://web.utk.edu/~wrobinso/۵۹۰ref_interview.html
    ۲.Rationale
    ۳.Reader Advisory
    ۴.Reference Interview
    ۵.Client Driven Organization
    ۶.Diagnostic Effort
    ۷.UNObtrusive
    ۸.Information agency Management
    ۹.Self-Service
    ۱۰.Saturation
    ۱۱.Reference Encounter
    ۱۲.Needs-Oriented Model
    ۱۳.Open-Ended Questions
    ۱۴.Want-Oriented Model
    ۱۵.Closed-End Questions
    ۱۶.ariables ۱.Client V
    ۱۷.Undergraduate Survey Courses
    ۱۸.Convenience
    ۱۹.Professional Variables
    ۲۰.Body Language
    ۲۱.Gaps
    ۲۲.Signage.
    ۲۳.Attitude
    ۲۴.Orientation
    ۲۵.On- The-job Training
    ۲۶.Continuing Education

  7. Top | #119
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.43
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,856 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض رونق یافتن کتابخانه ها در رایانه ها

    به اولین کتابخانه های من در ستون "کامپیوترها" در مجله "کامپیوترها در کتابخانه ها" خوش آمدید.












    پارسیان (شاپرزفا)











    به اولین کتابخانه های من در ستون "کامپیوترها" در مجله "کامپیوترها در کتابخانه ها" خوش آمدید. امیدوارم که خواندن و اندیشیدن به مطالب نگاشته شده، برای شما جالب و سرگرم کننده باشد. در ستون اول، ابتدا به معرفی شخص خودم خواهم پرداخت و پس از آن از طریق مطرح نمودن برخی سوالات و پرسشها، شما را ترغیب کنیم تا در مورد این مسئله بیندیشید که: ساخته شدن کتابخانه ها از:


    ● تجربه مشترک ما
    در این ستون قصد دارم فرصتی را برایتان ایجاد کنم که بتوانید از ارتباطات روزمره خودتان قدم به قدم فاصله بگیرید و به عقب برگردید و به این نکته فکر کنید که چگونه مطالبی را که شما در عصر خودتان از کتابخانه ها فرا گرفته اید، ممکن است در دنیایی به کار گرفته شود که با دنیایی که ما و کتابخانه هایمان در آن رشد و پیشرفت میکنیم، بسیار متفاوت به نظر برسد. قبل از اینکه چنین کاری انجام شود، در مورد مکانی که اهل آنجا هستم، اطلاعاتی به شما خواهم داد. با این وجود که ممکن است تجربیات کاری و حرفه ای خود من قابل گفتن به نظر نرسد، اما شرط می بندم که نقاط مشترک بسیار زیادی با هم خواهیم داشت.
    بر طبق آنچه استنباط کرده ام، شما خوانندگان (CIL (Libraries in Computers در انواع کتابخانه ها کار کرده اید و اطلاعات شما در مورد این حرفه جدید و به روز می باشد، ولیکن برخی از اوقات شاید درباره بعضی مسایل بی اطلاع باشید، شما راجع به آنچه کتابخانه را به سوی موفقیت سوق میدهد، چیزهای بسیار زیادی فرا گرفته اید، اما نگران هستید که غالبا چیزهای بیشتری وجود دارند که باید آنها را بیاموزید، بسیار علاقمند هستید که درباره ابزارهای وب نیز اطلاعاتی کسب نمایید و پاره ای از اوقات آرزو میکنید که ایکاش همه چیز به کندی و آهسته پیش برود تا شما بتوانید به آنها دست پیدا کنید، شما اصرار بر این دارید که هدف اصلی و مقاصد کتابخانه شما هیچگونه نیازی به تغییر و تحول ندارند، با این همه، اطمینان داشته باشید که کتابخانه شما طی سالهایی که پیش رو دارید، بسیار متفاوت به نظر خواهد آمد.


    ● من با اظهارات شما چندان توافقی نداشتم،
    حرفه خود من و مسیر زندگیم بسیار عجیب و هیجان انگیز بوده است و شاید هم انعکاس دهنده این نکته باشد که من لحظات جالب و هیجان انگیزی را هنگام کار کردن در کتابخانه ها داشته ام. من در سال ۱۹۹۵ در رشته کتابداری دانشکده میشیگان ثبت نام کردم، و در سال ۱۹۹۷ با درجه "استاد اطلاعات" از دانشگاه فارغ التحصیل شدم. اولین تجربه کاری من به عنوان یک کتابدار در دانشکده علوم پزشکی ویتنی در دانشگاه یل بود که از آن هم به عنوان کتابخانه دانشگاهی رشته پزشکی و هم به عنوان کتابخانه بیمارستانی برای بیمارستان نیوهون شهر یل استفاده می شد. در عین حال، در مورد اداره کردن یک کتابخانه پرکار چیزهای بسیار زیادی یاد گرفتم، چیزهایی از جمع آوری تا انتقال اسناد و از میز خدمات مرجع تا ارتباطات وب را هم آموختم. آنچه از میز خدمات مرجع در کتابخانه دانشگاهی در ذهنم باقی مانده است این است که ما سه پرسش مشترک داشتیم: "عنوان روزنامه را از کجا به دست آورده ام؟"، "چرا من نمی توانم این مقاله را از منزل مطالعه کنم؟" و " حمام کجاست؟"
    برای پاسخ دادن به اولین پرسش، من و همکارانم سیستم فراداده ای روزنامه ای را تحت عنوان jake توسعه دادیم. شما می توانستید یک ارجاع را در jake تایپ کنید و این سیستم به شما خواهد گفت که پایگاه داده های پیوسته یک کپی یا رونوشت داشته است و اگر امکان داشته باشد شما را به مقاله مورد نظر متصل خواهد نمود. برای پاسخ دادن به دومین پرسش، به شما کمک خواهم کرد تا سیستم ----- را طراحی و نصب کنید و ابزار انتقال اسنادی را که یکی از اولین انواع خودش بود راه اندازی نمایید. تصدیق خواهم کرد که ما هرگز نرم افزار مفیدی را جهت کمک به حل مشکلات و مسا ئل مربوط به اتاق bathroom ننوشته ایم. در عین حال که بر روی این پروژه ها کار میکردیم، به برخی چیزها توجه داشته ایم که غالبا مشترک بوده اند. هر یک از آنها بستگی به منبع نرم افزار باز یا آزاد داشتند: خواه پایگاه داده ها برگشت پایانی داشته باشد، خدمات رسان وب، خدمات رسان ------------ یا زبان برنامه نویسی، با استفاده از اجزاء و ترکیبات آزاد در وقت و هزینه صرفه جویی می کنند. بدیهی است که ما از نرم افزار رایگان سود می بریم، بنابراین تصمیم گرفتیم که بهترین راه برای شرکت در جنبش منابع رایگان این است که آثار و کارهای خودتان را به عنوان نرم افزار منبع رایگان منتشر نماییم. جهت دستیابی به این هدف، کد رمز مربوط به خودمان را هم در اختیارjake و هم در اختیار پروژه های ILL وب قرار دادیم و در طول این مدت نیز تمامی داده ها و اطلاعات مهیا شده را در اختیار jake گذاشتیم. خیلی زود مردم در مورد اینکه چگونه کار کردن با این نمونه های جدید کاری که برای خدمات جدید مطالعه ارایه شده، مفید بوده است. بسیاری از افراد عقاید خودشان را در باب بهتر شدن این خدمات مطرح کرده بودند. در اولین گام که کارکرد بهینه این طرح را مشاهده نمودیم، اقدام به راه اندازی سایت oss۴lib.org نمودیم که امروزه نیز فعال است و کاربرد دارد تا ایده استفاده از نرم افزار رایگان در کتابخانه ها و کمک به کتابداران توسعه داده شود.
    درسی را که از نرم افزار منبع باز یا رایگان فرا گرفتیم، این بود که با شرکت کردن در این اجتماع چه به عنوان کاربران، چه به عنوان تولیدکنندگان و یا فقط به عنوان هواخواهان جدی ، تمامی دنیا را به سیستم های خودمان جذب خواهیم نمود و خواهان این مسئله هستیم که دستیابی و انجام این عمل برای همتایان ما هم ساده تر و راحت تر گردد. از طریق این سیستم ها توسعه خدمات کتابخانه ای راحت تر انجام خواهد گرفت.
    در سال ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ در کتابخانه های MIT بر روی پروژه Dspace کار کردم. برایم بسیار هیجان انگیز بود، زیرا ساختن یک مخزن جعبه افزار، کاری تکنیکی و سازمان یافته و در عین حال سرگرم کننده محسوب میشود و قرار بر این بود که به صورت یک نرم افزار منبع رایگان عرضه گردد و همچنین طرحMIT به گونه ای برنامه ریزی شده بود که در آن از Dspace برای جمع آوری اطلاعات و گسترش آنها در آزمایشگاهها، ادارات، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی کتابخانه های MIT به کار گرفته شده استفاده میشد. از سال ۲۰۰۲ من به عنوان یک برنامه نویس در مرکز انفورماتیک پزشکی یل و هر مکان دیگری که از پروژه ما حمایت میکرد، فعالیت نموده ام.
    این پروژه ها دو فاکتور مشترک دارند. اولا اینکه هر کدام از آنها به یک منبع باز یا رایگان تبدیل میشوند. پس از سالها فعالیت کردن در رابطه با توزیع نرم افزار رایگان حتی تصور آن برایم امکان پذیر نیست که کار کردن در کتابخانه ها را بدون اینکه جنبش نرم افزار منبع آزاد یا رایگان بنا شده باشد، بپذیریم. با این حال این عملکرد ستون من نیست، این نکته ای است که در طول تجربیاتم بدست آمده است و در حقیقت برای کتابخانه های شما بسیار سودمند می باشد و من در برهه های زمانی مختلف آن را لمس خواهم کرد. هدف اساسی تر این ستون این است که هر یک از این پروژه ها سعی بر آن دارد یک سرویس خدماتی جدید را به کاربران کتابخانه ها پیشنهاد دهد و با استفاده از چنین شیوه ای کیفیت و نحوه ارایه خدمات به کاربران و مشترکین کتابخانه ها توسعه بیشتری پیدا خواهد کرد.


    ● معماری یا پایه ریزی مشارکت یک نکته کلیدی است
    تیم ا. ریلی مسوول رسانه ا. ریلی در مورد این الگوی ارایه شده سخن می گوید و از آن تحت عنوان " معماری مشارکت" یاد میکند. او ابتدا از آن برای جنبش منبع باز یا رایگان به نحوی استفاده میکند که الگوهایی را که در روشهای مربوط به پروژه های نرم افزاری رایگان مشاهده نموده است، توصیف نماید. در حال حاضر، این عبارت همچنین توصیف می نماید که بهترین روشهایی که در کاربردهای امروزی وب به کار گرفته می شوند چه تفاوتهایی را دارا می باشند؟ و این مسأله به چه معنایی است؟
    اولین و اصلی ترین اصل پیرامون " معماری مشارکت" محدودیت و ممانعت بسیار ناچیز آن در باب مشارکت می باشد. این مسأله به هر کسی که در آن شرکت کرده باشد، این توانایی را میدهد که کاربران جدیدی را وارد نماید و همانند شرکت کنندگان مدت بسیار طولانی را به این کار بپردازد. پایه محوری دیگر آن تعادل منظم و دقیق می باشد که شاید در تمامی اوقات حالتی متوازن و متعادل داشته باشد یعنی بین آزادی بی نظم و قانون و کنترل مرکزی و قدرت تصمیم گیری همیشه برای همه کاربران حالت تعادل وجود دارد. این تعادل ویژه برای تمامی پروژه ها لازم و ضروری می باشد، اگر چه که در ظاهر هیچگونه تفاوتی بین آنها مشاهده نمیگردد، لیکن نکته کلیدی این است که افراد بدون از دست رفتن سطح بینش خودشان نسبت به پروژه های طولانی مدت و اهداف آنها، قابلیت و توانایی لازمه را کسب کنند.
    و شاید مهمترین نکته این ستون این باشد که: بهترین پروژه ها روشهایی را جهت پاداش دادن به مشترکین ارایه می دهند و بدین وسیله انواع تازه ای از پایگاههای ارزشی را در مورد عملکردهای جمع آوری شده افراد در رابطه با نرم افزار و کاربرد آن در اجتماع مورد نظر در اختیار اعضاء کتابخانه ها قرا میدهند. به عبارت دیگر، پروژه ها و کاربردهای بسیار زیادی وجود دارند که شما آنها را برای برآورده شدن چندین هدف مورد استفاده قرار میدهید و به شکل مستقیم آنها را به کار میگیرید و همه آنها در رسیدن به آن هدف به طور موفقیت آمیز عمل می کنند آگاهی پیدا خواهید کرد که در معرض اجرای موفقیت آمیز یک معماری مشارکتی قرا گرفته اید، موقعی که شما از آن بیشتر استفاده کنید، کاربرد آن برای سایر کاربران دیگر بهتر و ساده تر خواهد بود و بالعکس در صورتیکه هر شخص دیگری آن را مورد استفاده بیشتر قرا ر دهد، نتیجه حاصل از آن برای شما نیز سودمندتر خواهد شد.


    ● نمونه هایی از معماری های مشارکتی بزرگ
    سایت Amazon.com با استفاده از اطلاعاتی راجع به آنچه دیگران خریداری میکنند به شما این امکان را میدهد که در هنگام خرید کردن، بهتر تصمیم بگیرید. به خاطر اینکه در این زمینه به موفقیت بسیار زیادی دست یافته است، خریدارانی که عضو این سایت شده اند، با دریافتن اطلاعاتی ویژه این توانایی را کسب خواهند کرد که در رابطه با موضوعات و اجناس موجود در این سایت چه عملکردی داشته باشند. شما فقط به خرید چیزهای اضافی مشغول هستید، همان کاری که در اکثر فروشگاهها انجام می دهید و هنگامی که در مکانی شما یک فروشنده مطلوب و دلخواه را مشاهده نمایید و یا کتابداری را ببینید که در مورد آنچه شما میل به خواندنش دارید، آگاهی دارد عملکرد و کارکردهای سایت Amazon.com نیز بسیار مشابه چینن مثالهایی است ولیکن در مقیاسی خیلی بزرگتر و وسیع تر.
    رایج ترین و عمومی ترین خدمات اجتماعی علامتگذاری (bookmarking )از قبیل[۲]del.icio.usو [۳] Diggچنین امتیازات مشابهی را در جهت عملکرد افراد ایجاد نموده است. افراد از طریق ذخیره کردن رابط ها و اطلاعات را افزایش میدهند، آنها این داده ها را با کلمات و واژه های کلیدی برچسب گذاری مینمایند و میتوانند بر حسب دلخواهشان، این رابط ها را به پایین و بالا انتقال دهند. پس این کاربردها و همچنین اطلاعات و داده های گردهم آوری شده راجع به آنچه که اجتماع آنها درباره رابط های بخصوص و انتخاب شده می اندیشید، یک چشم انداز و بینش جدید و سودمند را فراهم خواهد نمود و آنها این ارزشهای زیاد را فقط با انجام دادن اعمال پیوسته بسیاری از افراد در هنگام انجام تکالیف مشابه، بوجود خواهند آورد.
    سایت google نیز افراد و اعضاء بیشماری را که صفحات وب ارزشمندی را بسازند، مورد تشویق قرا میدهد. اگر از همان ابتدای کار فاقد یک فاکتور اساسی و اصولی نبود به چنین نمونه تحقیقاتی تبدیل نمی گشت. اگر چه که در حال حاضر سوال کردن درباره ارزش مربوط به برخی چیزهایی که ممکن است در سایت google با آن مواجه شوید کاری بس سهل و ساده می باشد، ولی به سالهای قبل بیندیشید یعنی زمانهایی پیش از بوجودآمدن google که در اختیار داشتن صفحات خودتان کاری دشوار و مشکل بود. ولیکن در حال حاضر و در عصر کنونی تمام صنایع به تکنیکهایی اختصاص داده شده که بتوانند ارزشهای الگوریتمی نمایه های google را ایجاد کنند که قابلیت آشکار نمودن و نشان دادن رابط ها و پیوست های بسیار زیادی را در یک سایت داشته باشند. بنابراین این نکته مطرح شده برای ما چه معنایی میتواند داشته باشد؟


    ● اندیشیدن دوباره به معماری کتابخانه ای نرمال
    ادعا کردن مبنی بر اینکه کتابخانه ها در کاربران و اعضاء خودشان هیچگونه قابلیت و توانایی بوجود نمی آورند، بسیار نادرست و نا آگاهانه است و با این عقیده که کتابخانه ها هرگز علایق و نیازهای اجتماعی خودشان را منعکس نخواهند کرد نیز احمقانه می باشد. مرا به این متهم نکنید که آنچه من در این ستون نوشته ام در واقع نقد و انتقادی به کتابخانه هاست. من به این نتیجه دست یافته ام که "معماری مشارکت" یک توصیف بسیار جامع و جالب می باشد که میتواند در زمینه فکر کردن دوباره به تمامی آنچه در مورد کتابخانه ها فرا گرفته ایم، تجربه و آزمایش بسیار جذاب و سرگرم کننده ای باشد.
    چنین بیان شده است که، ارزیابی مجموعه کتابخانه و خدمات آن در مقابل چنین نمونه هایی که در مورد جدول معماری مشارکت مطرح شده، چندین روزنه را نشان میدهد. میتوانیم امیدوار باشیم که ابزارهای انتخاب شده مطابق با نیازهای کاربر تغییر داده می شوند و انعکاس می یابند. ولیکن هیچ بحثی وجود ندارد که توسعه مجموعه به طور معمول یک پروژه مرکزی می باشد که از سوی کتابداران و شیوه های ارائه خدمات که از سوی آنها به کار گرفته شده است، تحت کنترل قرار دارد. چگونه می توانیم عملکردهای معمولی افراد را در مورد چیزهایی فراتر از دست رفتن عملکردهای فردی بسنجیم؟ فراتر از آنچه که ما درباره کتابهای معمولی و الگوهای صحیح مطالعه آنها و پیدا کردن آیتم هایی که توسط دیگران درخواست شده یاد میگیریم، نمونه واضح تر و آشکارتری وجود ندارد که من بتوانم آن را با مواردی که در قسمت فوق ذکر شد مورد مقایسه قرار بدهم.
    بنابراین" کاربران توانمند" در کتابخانه به چه معنا می باشد؟ برای این ستون، من با یک پاسخ کوتاه اما غیر منتظره آغاز خواهم کرد. تصور کنید که ما یک کتابخانه را از scratch آغاز کنیم، نه از ساختمان و نه از کارکنان، نه بودجه و نه قفسه ها، کتابها، پایگاههای اطلاعاتی و نه خدمات رسان ها. همه چیزهایی که با آن آغاز می کنیم یک مجموعه می باشد یعنی گروهی از افراد که همانند اجتماعی از کاربران کتابخانه به یکدیگر متصل هستند و ممکن است این ارتباط به دلیل جغرافیایی، آموزشی، همکاری و یا سایر دلایل باشد. اعضاء این اجتماع احتمالا تعداد زیادی کامپیوتر و نوازندگان موسیقی از خودشان خواهند داشت و تعداد زیادی از کتابها، مجلات، نوارهای ویدیویی و سایر چیزهای دیگری که در این چند ساله جمع آوری شده است.
    اگر تقاضاهایی مثل کپی رایت، موانع تکنولوژیکی و پنهان کردن را کنار بگذاریم، چگونه می توانیم عملکردهای اعضاء مجموعه را به مضامین جمع آوری شده از سوی کتابخانه بیفزاییم؟ و نه فقط یک "کتابخانه" که در واقع تنها پایگاه اطلاعاتی و ساده ترین موتور جستجو می باشد، بلکه یک کتابخانه، واقعی است که تمامی معانی که در نظر ما وجود دارد را، داراست. آیا میتوانیم مجموعه ای از نمایه ها و قفسه ها را ایجاد کنیم که قابل انتقال باشند و یا ساختارهای مرجعی را بوجود آوریم که به طور بالعکس با آیتم هایی مثل عنوان یا نویسنده در ارتباط باشند و یا پرسش هایی در باب آنچه وجود دارد و آنچه وجود ندارد مطرح کنیم و با یکدیگر در این باره به بحث و گفتگو بپردازیم و راههایی جهت اتصال به منابع خارج از کتابخانه خودمان پیدا کنیم و هر جا که لازم باشد از آیتم های مورد نیاز دیگر استفاده کنیم؟
    در نظر من یک کتابخانه جدید به معماری مشارکت اختصاص داده شده است و باید در این کتابخانه تمامی مجموعه ها منابع جمع آوری شده خودشان را از نحوه عملکرد افراد و اعضاء کتابخانه به دست بیاورند. در یک سطح اساسی هیچ تفاوتی وجود ندارد که چگونه کتابخانه ها فعالیت خودشان را آغاز کرده اند. جای بسی خوش اقبالی است که تمامی ابزارها در آنها وجود دارد و دیگران نیز میتوانند آنها را امانت بگیرند و از آنها استفاده مشابهی داشته باشند.
    ولیکن با برگشت به تکنولوژی با موفقیت چینن عملکردی به طور خودبخود و به سهولت آنگاه که گروهی از افراد با یکدیگر گرد هم آمده اند، چه روی خواهد داد؟ این گروه می تواند یک گروه مطالعه دانشگاهی یا عده ای از دوستان در یک مهمانی شام و یا گروهی از مسافران در فرودگاه و یا گروهی از همسایگانی باشد که در یک بلوک زندگی می کنند. هنگامی که آنها گرد هم آمده اند، یک کتابخانه محلی زنده دارند. این میتواند نمونه ای از کتابخانه ها MIT و اجرای Dspace باشد که برخی از مجموعه های توسعه یافته در خارج از محیط کتابخانه ها نیز توزیع شده اند.
    با یادآوری این نکته که یک اصل کلیدی دیگر از معماری مشارکت برقراری تعادل در بین آشفتگی هایی به شکل آزاد و سیستم کنترل مرکزی می باشد. من فکر میکنم که در این روش بسیار خوب عمل خواهد کرد، ولیکن این در صورتی امکان پذیر خواهد بود که کتابداران در مورد نحوه ساختن مجموعه های سودمند و خدمات به کار گرفته شده آگاهی و اطلاعات کامل و مکفی داشته باشند. آنچه ما پیرامون کنترل کتابشناختی اطلاعات داریم و نیز هر آنچه در مورد ارزش دستیابی به داده ها و مفید بودن آنها و خدمات مرکزی ارائه شده به کاربر یا عضو می دانیم، میتواند در جهت مهیا شدن فاکتور کنترل تعادل که برای آرام نمودن هرج و مرج بسیار لازم و ضروری به شمار میرود، به کار گرفته شود.
    شاید تمامی این مطالب ارائه شده ناآگاهانه و خسته کننده به نظر برسد، اما امیدوارم که شما را وادار به تفکر و اندیشیدن بنماید. در ستونهای بعدی، به روشهای جدید ساختن یک کتابخانه که می تواند شبیه به هم به نظر آیند، به شکلی عمیق تر خواهم پرداخت. به این مسئله توجه خواهم نمود که چگونه جنبه های مختلف از آنچه کتابدار مرجع به آن اطلاعات و آگاهی دارد میتواند شیوه ای برای بنا نمودن کتابخانه های معماری مشارکت از scratch را به وجود آورد. آرزو میکنم که شما هم با نظریه "کتابخانه ها در کامپیوترها" که میتواند برای نامگذاری این ستون بهتر و پرمحتواتر از "کتابخانه های معماری مشارکتی از scratch" باشد، موافق باشید. امیدوارم که این عقاید و ایده ها در شما و آنچه راجع به کتابخانه هایتان آگاهی دارید تغییر و تحول هایی را ایجاد کند و همچنین آرزومندم که شما مجددا در ماه آینده مشتاق این باشید که چیزها و مطالبی خیلی بیشتر از حالا در مورد کتابخانه ها در کامپیوترها فرا بگیرید و پیرامون آنها بیندیشید.

    پارسیان (شاپرزفا)









    دانیل چادنو[۱]
    ترجمه: مریم قیاسی کاکایی
    کتابدار فهرست نویس مرکز اطلاع رسانی و کتابخانه مرکزی دانشگاه فردوسی مشهد

  8. Top | #120
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.43
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,856 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض قوانین کتابخانه و دسترسی به اطلاعات به عنوان موضوعات جدید در کتابخانه و آموزش علوم اطلاع رسانی

    قوانین کتابخانه و دسترسی به اطلاعات به عنوان موضوعات جدید در کتابخانه و آموزش علوم اطلاع رسانی


    طرحی از برنامه های علوم کتابداری و اطلاع رسانی به وسیله گروه علوم اطلاع رسانی، دانشکده فلسفه، دانشگاه زاگرب پیشنهاد شد.












    پارسیان (شاپرزفا)











    طرحی از برنامه های علوم کتابداری و اطلاع رسانی به وسیله گروه علوم اطلاع رسانی، دانشکده فلسفه، دانشگاه زاگرب پیشنهاد شد.عوامل موثر اصلاح و بازنگری برنامه های آموزشی اخیر توصیف شده و دلایلی برای معرفی دوره های جدید در وضع قانون و استانداردهای کتابخانه خاطرنشان شده است.هدف دوره مزبور آگاه ساختن دانشجویان از وجود مدارک بین المللی مربوط به کتابخانه ها و کتابداران و نشان دادن اینکه چگونه روند های جاری دروضع قواتین ملی موثر است.امید است که دوره به دانشجویان در بهبود درکشان از مفهوم قانونی درحیطه کتابخانه ها و دیگر موسسات اطلاع رسانی کمک نموده و به آنها اهمیت قوانین مناسب را نشان دهد.


    ● مقدمه
    ▪ برنامه دوره لیسانس
    حدود سال ۱۹۹۸ تنها برنامه علوم کتابداری و اطلاع رسانی در کرواسی با درجه کارشناسی در گروه علوم اطلاع رسانی، دانشکده فلسفه، دانشگاه زاگرب برنامه ریزی شد.دانشکده فلسفه علی رغم نام محدوداش، برنامه هایی برای دانشجویان علوم انسانی و تعدادی از رشته های علوم اجتماعی پیشنهاد می کند و در واقع با ۵۵۰۰ دانشجو، فی نفسه یک دانشگاه کوچک است.
    در ابتدا بررسی های علوم کتابداری و اطلاع رسانی در سال ۱۹۷۶ به عنوان برنامه بنیادی دو ساله ارائه می شد برنامه یاد شده به دانشجویانی که در یک برنامه اصلی دیگر در هر دانشکده کرواسی ثبت نام می کردند پیشنهاد شد.ده سال بعد در سال ۱۹۸۶ یک برنامه ۴ ساله جدید علوم اطلاع رسانی برای دانشجویان کتابداری، مطالعات بایگانی، مطالعات موزه و علوم اطلاع رسانی ارائه شد. دوره ها در دو سال اول برای تمام دانشجویان الزامی بود و در سومین سال دانشجویان بایستی دوره ها را انتخاب کنند. به عبارت دیگر فقط سومین سال بود که دانشجویان تصمیم می گرفتند که آیا قصد دارند کتابداری، بایگانی، موزه ویا محورهای علوم اطلاع رسانی را انتخاب کنند.
    برنامه کتابداری، موضوعات اصلی سنتی از قبیل: مدیریت کتابخانه، سازماندهی و کنترل کتابشناختی، رده بندی، نمایه سازی موضوعی، منابع اطلاعاتی و خدمات، تاریخ کتابخانه ها و گلچینی از جامعه شناسی کتاب و مطالعه، مقدمه ای بر تزاروس، متون کهن اسلواکی، کتابخانه های آموزشگاهی، عمومی، تخصصی و غیره را پیشنهاد می کرد. در آغاز دهه نود برنامه چهار ساله تجدید نظر شده ای برای دانشجویان کتابداری، مطالعات بایگانی، مطالعات موزه ای و علوم اطلاع رسانی جهت اخذ مجوز های آموزشی ارائه شد.
    برنامه از ۴ برنامه مجزا با ۴ گروه آموزش در دانشکده ایجاد شد. تعدادی از موضوعات توسط تمام دانشجویان چهار گروه اخذ شد. داورانی که برنامه را ارزیابی کردند به وسیله مراجع ذی صلاح معرفی شدند آنها در گزارشا تشان اهمیت مطالعات کتابداری و علوم اطلاع رسانی (LIS) را تاکید کرند اما ارزیابی آنها از بر نامه های مطالعات موزه ای، مطالعات بایگانی کاملا مطلوب نبود.
    در این مدت ما از تمام تغییرات عظیمی که به وسیله فناوری جدید اطلاعات و ارتباطات از راه دور معرفی شده مطلع شدیم.بنابراین برای مد نظر قرار دادن تغییرات خارجی در حال اتفاق در حوزه آموزشی تصمیم گرفتیم تجدید نظر دقیقی از تمامی برنامه هایمان به عمل آوریم. برنامه تجدید نظر شده برای اخذ مجوز در اوائل تابستان ۱۹۹۹ ارائه شد و ما منتظر پاسخ آنها بود یم.


    ● برنامه دوره فوق لیسانس
    برنامه دو ساله فوق لیسانس با مدرک فوق لیسانس دانشگاهی ابتدا در سال ۱۹۹۳معرفی و برای دانشجویان فارغ التحصیل درعلوم کتابداری و اطلاع رسانی و نیز برای متقاضیان بدون مدرک دانشگاهی در علوم کتابداری و اطلاع رسانی باز شد.
    متقاضیان فوق باید در یک کتابخانه استخدام شده باشند و یا تجربه عملی در یک کتابخانه را داشته باشند و پیش از پذیرش گذراندن آزمون ورودی لازم است. هدف از برنامه فوق لیسانس آماده سازی دانشجویان برای تحقیق در زمینه علوم کتابداری و اطلاع رسانی است.تعدادی مدیران و روسای دانشکده کتابداری در میان اولین نامزدها، ثبت نام شده بودند.


    ● برنامه دکتری
    گر چه در حال حاضر هیچ برنامه دکتری پیشنهاد شده ای وجود ندارد، امکان آن برای ارائه و دفاع یک پایان نامه وجود دارد. مدرک دکتری به عنوان بالاترین مدرک دانشگاهی مورد توجه است و مدیران ارشد در کتابخانه ها اغلب علاقه مند به داشتن آن هستند.
    مدرک مذکور برای اساتید دانشگاه ضروری است. مراجع ذی صلاح اخیرا تصمیم گرفته اند که برنامه دکتری باید با قسمتی از برنامه فوق لیسانس ترکیب شود. بنابر این دانشجویانی که مطالعات دو ساله فوق لیسانس خود را تمام کرده و مدرک تحصیلی می گیرند قادربه ادامه مطالعات خود برای یک سال بیشتر و ارائه پایان نامه شان هستند ولی به این کار متعهد نیستند.


    ● عوامل موثر در بررسی برنامه آموزشی
    در حال حاضر هیئت علمی گروه علوم اطلاع رسانی با تعدادی سوالات و معمای لاینحل روبرو شده اند. این کاملا روشن است که برنامه آموزشی بایستی متناسب با نیازهای جدید تغییر نماید. ما خوانندگان مشتاق مدارک جدید انجمن اروپا راجع به جامعه اطلاعاتی و تغییراتی که آن بوجود می آورد بوده ایم.
    صلاحیتها و مزایای حرفه ای جدید مورد نیاز برای تشکیل شغل های تازه به خوبی قابل درک شده است. (انجمن اروپا، ۱۹۹۸). امامحیط واقعی که در آن دانشجویان زندگی و کار می کنند هنوز خیلی عوض نشده و کتابخانه ها هنوز با خودکارسازی کارکردهای اصلی کتابخانه و خصوصا اعتماد به برنامه های کاربردی رایانه ای وساخت میهن در کشمکش هستند. تعدادی از کتابخانه های عمومی، دانشگاهی، آموزشگاهی هنوز خود کار سازی را درک و احساس نکرده اند. نشر الکتریکی مشکل است و کتابخانه ها هنوز پردازش آنها را همانند سایر منابع کتابخانه آغاز نکرده اند. کتابدران در انتخاب منابع کتابخانه آزاد نیستند و آن به علت خط مشی مالی ناشران در انتخاب عناوین و خرید آنها برای کتابخانه ها ست.
    محدودیت های مالی بسیار است و خرید تجهیزات، آموزش کارکنان و تهیه منابع برای کتابداران دشوار است. حقوق کتابداران پایین است و در حال حاضر هیچ اتحادیه صنفی از آنها حمایت نمی کند. سازمان دهی مجدد شماری از کتابخانه های عمومی که در حال حاضربه عنوان دانشکده های دانشگاه های دولتی یا خانه فرهنگ عمل می کنند بر طبق قانون و مقررات جدید کتابخانه ها در سال ۱۹۹۷ باید به شکل موسسات مستقل در آیند که هنوز معطل و معلق مانده اند. سازماندهی مجدد داخلی کتابخانه های بسیا بزرگ شامل کتابخانه های ملی، دانشگاهی زاگرب بهبود کمی و کیفی خدمات پیشنهادی را برای استفاده کنندگان پیش بینی می کند.


    ● دلایل معرفی دوره جدید
    وضعیت کنونی کتابخانه ها تاثیر زیادی را روی دانشجویانمان ایجاد می کند. هم اکنون آگاهیم که گر چه برخی از دانشجویانمان برای رسیدن به پستهای مدیریتی کتابخانه یا سرگروههای این حوزه به تدریج پیشرفت کرده اند اما در ایجاد تغییرات در شغل های سنتی کتابخانه، مشکلاتی داشته اند. بدون شک بعضی از دانشجویان در بهبود و پیشرفت محیط کاری خود موفق بوده اند اما همچنین متوجه تاثیر مخالفی که محیط کتابخانه سنتی روی تعدادی از دانشجویان ما ایجاد می کند شده ایم.
    در ابتدا که آنها شغلی را در کتابخانه به دست می آورند نه تنها خودشان را سریعا با شرایط ضعیف وفق می دهند بلکه بدون هیچ پرسشی مجموعه فعالیت درکتابخانه را می پذیرند که همیشه با استانداردهای حرفه ای که در طی دوره تحصیلاتشان می آموختند سازگاری ندارد. از آنجایی که من استانداردهای فهرست نویسی را آموخته ام میدانم برای تفسیر استانداردها و گویا کردن آنها چه قدر دقت و اهمیت لازم است صرف گردد. اما در طی دیدارهای اتفاقی ام از کتابخانه و گفتگو با دانشجویان سابقم پی بردم برای ایجاد یک تغییر واقعی چقدر مشکل وجود دارد. همچنین فهمیدم که چیزمهمی باید از سخنرانی هایم (تدریس) حذف شده باشد.
    من به دانشجویانم گفتم که چه چیزی باید انجام دهند و چرا؟ ولی به آنها تگفتم که چطور آنها می توانند آنچه را که آموخته اند در پیرامونی که مجبور به زندگی و کار در آن هستند پیاده کنند. این ایده که یک دوره جدید در دوره آموزشی که در بردارنده اصول قوانین کتابخانه و اصول اخلاق حرفه ای باشد برای دانشجویان مفید بوده و آنها را از حقوق و مسئولیت هایشان به اندازه حقوق و مسئولیت های استفاده کنندگان آگاه سازد مدتی قبل برایم ایجاد شد. انگیزه واقعی دو سال قبل از یک دانشجو که پایان نامه خود را آماده می کرد به وجود آمد. در آن پایان نامه او نظام امانت خودکار کتاب را که در یک شبکه کتابخانه عمومی در زاگرب استفاده می شد توصیف کرد.
    دانشجو در مقاله خود یک لیست از امانت گیرندگان و عناوین کتبی که به امانت برده بودند رونوشت داده بود. لیست شامل نام یا اسامی استفاده کنندگان واقعی همراه با عناوین کتبی که به امانت برده بودند، یادداشتهایی درباره کتب تاخیری، جریمه دیر کرد که باید می پرداختند می شد. من اظهار تعجب کردم که اجازه کپی از چنین مدرکی به دانشجو داده شده بود و دریافتم که او کاملا سرزنش مرا نفهمید.
    او به این عقیده که اطلاعات مربوط یه کتبی که شخص می خواند به حوزه خصوصی و محرمانه متعلق است و باید که حمایت و حافظت شود نرسیده بود.من پی بردم که آن برای بیان دانش فنی و اینکه به سمت و سوی حرفه ای شدن پیش برود کافی نیست.


    ● دوره های اصول اخلاق کتابداری در دوره آموزشی دهه نود
    موضوع حفظ حریم شخصی استفاده کنندگان به حوزه اصول اخلاق حرفه ای تعلق دارد. در اوائل دهه نود، زمانی که ما روی دوره آموزشی حاضر بحث می کردیم تعدادی از کتابخانه های آموزشگاهی یک دوره جداگانه بر روی اصول اخلاق کتابداری پیشنهاد کردند.
    کتابخانه دانشکده ای ما هنوز چندین کتابچه چاپی که در ابتدای دهه نود به وسیله مدارس علوم کتابداری و اطلاع رسانی (LIS) منتشر شده، نگه داشته است. دوره با عنوان اصول اخلاق اطلاع رسانی در دانشگاهUniversity of Maryland collage of library and information services (۱۹۹۲) تدریس شد. دانشگاه the university of new south wales faculty of professional studies (۱۹۹۲؟) این دوره را با همان نام عرضه کرد. با این وجود در برخی مدارس، اصول اخلاق حرفه ای به عنوان قسمتی از یک دوره وسیع تر تدریس شد.
    برای مثال مدرسه علوم کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه کاتولیک آمریکا برای دانشجویان خود یک دوره libraries and information in society (۱۹۹۲) ارائه کرد.
    توصیف کوتاهی از دوره شامل بحثی از نقش موسسات وکارشناسان زبده کتابداری و اطلاع رسانی در گذشته و حال، بحث استانداردهای حاکم بر رفتار اخلاقی کارشناسان، کشف جنبه های مختلف دستیابی به اطلاعات و بحث بر روی الگو های سرمایه گذاری می باشد.
    دوره جالبی توسط دانشگاه تورنتو، دانشکده کتابداری و علوم اطلاع رسانی به دانشجویان phd خود ارائه شد. دوره با عنوان کتابخانه در روند ---------- شامل بررسی ماهیت و اهمیت نیروهای ---------- در فرمانبرداری کتابخانه و رفتار کتابداران، آزمونی از فعالیتهای متنوع گروههای فشار مانند انجمن های کتابداری، ناشران کتاب و کتاب فروشان می شد.
    با این وجود در آغاز دهه نود موضوعات قانونی و اخلاقی مرتبط با محیط کتابخانه در کرواسی به عنوان مکمل برای هسته تلقی شد و در دوره مدیریت کتابخانه ترکیب شد. در اینجا باید افزود که در سال ۱۹۹۲ بود که انجمن کتابخانه کرواسی اولین مجموعه قوانین اخلاقی خود را پذیرفت.( انجمن کتابخانه کرواسی، ۱۹۹۲).


    ● دوره ای در وضع قوانین استاندارد های کتابخانه ای
    زمانیکه برای اولین باراندیشه دوره جدید به ذهنم خطور کرد بازسازی دوره آموزشی غیر قابل بحث بود من فرصت را غنیمت شمردم و به هیئت علمی اجازه دادم که یک دوره جدید را معرفی کنند. به منظور انجام آن من مجبور بودم تدریس یکی از دوره های قبلی ام را رها کنم به دلیل آنکه تعداد کل ساعات مصوب برای همه برنامه باید به انجام می رسید. به منظوردر نظر گرفتن یک تغییر جزیی در دوره آموزشی، دوره نمی توانست شامل بیش از ۳۰ ساعت باشد چرا که هیچ روش اجرایی خاصی صرف نظر از موافقت هیئت علمی نیاز نبود.
    من مجبور بودم یک طرح درس از دوره پیشنهادی بنویسم و هدف آن را تبیین کنم. در یک جستجوی تصادفی از دوره آموزشی مدارس علوم کتابداری و اطلاع رسانی(LIS) بر روی اینترنت معلوم شد که تعدادی از مدارس حداقل یک دوره مرتبط با اجتماع و/یا جنبه های قانونی اطلاعات ارائه کرده بودند.
    (Catholic university of America, ۱۹۹۹; City University London, ۱۹۹۹; Universite Libre de Bruxelles, ۱۹۹۹; University of Central England, ۱۹۹۹; University of Loughborough, ۱۹۹۹; University of Sheffield,۱۹۹۹; University of Toronto, ۱۹۹۹).
    عناوین دوره ها از قبیل: کتابخانه و اطلاع رسانی در جامعه، نظام های اطلاعاتی و جامعه اطلاعاتی، جامعه و اطلاعات، اطلاعات و بافت اجتماعی آن، قانون رسانه ها، موضوعات حرفه ای و حقوقی در ارتباط با حوزه علوم اطلاع رسانی و کتابداری و پیرامون وسیع آن اشاره دارد.
    محتوای دوره ها معمولا عناصر و اجزای اصول اخلاق حرفه ای را در بر دارد.اما نوعا، دوره ها یک دامنه وسیعی از موضوعات اجتماعی و حقوقی مربوط به کتابخانه و سازمان های اطلاعاتی و حرفه ای پوشش می دهند. جستجوی اینترنت مرا بر آن داشت تا دامنه دوره جدید را وسعت دهم و آن را با انواعی از موضوعات نسبتا تازه در ارتباط با علوم کتابداری و اطلاع رسانی (LIS) پوشش دهم. من نام قوانین و استانداردهای کتابخانه ای را انتخاب کردم.
    در ابتدا من خواستم دانشجویان را از این حقیقت آگاه سازم که جدای از قانون کتابخانه ها (۱۹۹۷)، قوانین دیگری وجود دارد که قواعد و مقررات قانونی محیط کتابخانه را شکل می دهند. می خواستم به هر شکل ممکن توجه آنان را به هر بخش از قانونگذاری مرتبط با کتابخانه جلب کنم. هدف اصلی سعی و تلاش من این است که به دانشجویان القا نماییم تا درباره نقش کتابخانه ها در زمینه ای بزرگتر فکر کنند و قوانین و استانداردهای کتابخانه ای را به شکل انتقاد آمیزی ارزیابی کنند.


    ● ساختار دوره
    تصمیم گرفتم دوره را به صورت هفت جلسه چهار ساعته تشکیل دهم که دو ساعت آن برای سخنرانی و دو ساعت دیگر برای ارائه تکالیف دانشجویان باشد. هر یک از هفت جلسه روی یک موضوع متمرکزمی شود. سخنرانی با مدارک بین المللی آغازمی شد و با توصیفی از اصول عملی و بعد قانون اساسی کرواسی و حقوق ملی مربوطه، به همان میزان که ممارست ملی تفسیر شده بود ادامه می یافت. تکالیف برای بررسی موضوعات خاص به دانشجویان عرضه می شد و آنها به ۱۰تا ۱۵ دقیقه وقت برای ارائه در کلاس نیاز داشتند. هفت جلسه با موضوعاتی که در زیر می آید ونه لزوما بدین ترتیب، پوشش داده شد.
    ۱) سازماندهی کتابخانه ها و رسالت کارکردهای آنها همان گونه که در وضع قوانین و مقررات داخلی کتابخانه معرفی شده است. در این جلسه متن مناسب برای توصیف روند های بین المللی، بیانیه یونسکو برای کتابخانه های عمومی است (۱۹۹۴).
    نیاز به سازماندهی خدمات در طبقات مختلف استفاده کنندگان شامل افراد نابینا و آسیب دیده فیزیکی، زندانیان، بیماران بیمارستان، مردمی که در مناطق روستایی جدا افتاده زندگی می کنند به اندازه اقلیت های ن ژادی مورد تاکید است. دانشجویان باید درک نمایند که چگونه قانون جدید کتابخانه ها ی کرواسی (۱۹۹۷) با این موضوع سر و کار دارند. انجمن اروپاRecommendation on Library legislation in Europe (۱۹۹۹) به عنوان مدرکی دیگر، ازاهمیت بالقوه ای برای همه کتابخانه های اروپایی برخوردار شده است.
    از آنجایی که توصیه نامه ها، تعدادی از موضوعات از قبیل حق انحصاری انتشار، دسترسی آزاد به اطلاعات و غیره را که در جلسات دیگرمطرح شده اند را پوشش می داد همچنین به جلسات دیگرارجاع داده شد. در گزارش M.Ryynanen Role of libraries in the modern world (۱۹۹۸) نیروی محرک برای پیش نویس توصیه نامه ذکر شده است. قانون تحصلیلات تکمیلی (۱۹۹۳) و قانون پژوهش علمی (۱۹۹۳) که در بردارنده شرایط کتابخانه ها و کتابداران باشد مورد بحث قرار گرفته است. مقررات دسترسی کتابخانه و قوانین جاری، به منظور درک این مطلب که چگونه کتابخانه برای عموم، خدمات ارائه می کند مورد آزمایش و تفسیر واقع شده است.
    ۲) آزادی بیان و آزادی دسترسی به اطلاعات در کتابخانه ها و بایگانی ها
    بیانیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸) و پیمان نامه اروپایی حقوق بشر (۱۹۵۰) دو مدرک بین المللی پایه هستند که دانشجویان باید آنها را بشناسند. مقالات یاد شده قانون اساسی جمهوری کرواسی (۱۹۹۱) ضامن آزادی بیان، آزادی مطبوعات و سایر ابزارهای ارتباطی و آزادی بیان تفسیر می شود.
    خلاصه موضوع حقوق بشر باید به دنیای تفصیلی کتابخانه مرتبط شود. برای ترسیم آنچه از این حقوق به قانون کتابخانه افزوده شده تکلیفی به یک دانشجو داده شد. قانون انجمن کتابداری کرواسی (۱۹۹۲) و قانون نامه اخلاقی (۱۹۹۲) به عنوان متون مرتبط با شغل و حرفه معرفی شده اند و با مقررات رفتاردیگرشغل ها یا حرفه ها و یا دیگر انجمن های کتابخانه ای مقایسه شده اند. کار FAIFA/IFLA (۱۹۹۹) در این زمینه توصیف و تشریح شده است.
    ۳) آزادی بیان و آزادی دسترسی به اطلاعات در دنیای دیجیتال. آیا قوانین آزادی بیان در دنیای کتاب در دنیای دیجیتال کاربرد دارد؟ اقتباسات برگرفته شده از یک گزارش برای شورای اروپا آماده شد (۱۹۹۸) که به آزادی بیان اشاره داشته و برای بحث و بررسی مورد استفاده قرار گرفته است.
    استفاده از ---------- ها بر روی اینترنت توضیح و مورد بحث قرار می گیرد و وضعیت محلی بررسی می گردد. وضعیت آیین نامه دانشگاهی کرواسی و شبکه جستجو (CARNET) به دانشجویان ارائه میشود. فقدان قانون گذاری ملی برای پوشش دادن دنیای دیجیتال بحث می شود و به عنوان تکلیف به دانشجویی جهت یافتن قوانین رفتاری شبکه جستجوی اینترنت دردانشگاه کرواسی داده می شود.
    رهنمود های راهنمای آداب شبکه ای به عنوان استانداری غیر رسمی از رفتار شبکه ای، ترفند خوبی است که در مورد سبک پیغام های نوشتاری بحث می کند، تفاوت میان سبک نامه های نوشتاری و پیغام های پست الکترونیکی را نشان می دهد و روی موضوعات اخلاقی مربوط به ارتباطات در دنیای دیجیتال تاکید می کند.
    ۴) سانسور
    قانون اساسی جمهوری کرواسی (۱۹۹۱) و قانون روابط عمومی (۱۹۹۶) هر دو با موضوع آزادی بیان ارتباط دارند و می توانند نقطه شروع خوبی برای بحث سانسور باشند. سانسور در کتابخانه ها تاریخ طولانی دارد و در این دوره فقط جنبه هایی از آن که با کتابخانه های امروزی مرتبط هستند مورد بررسی قرار گرفته است. متون پیشنهاد شده شامل کارهای Rauch (۱۹۹۳) و Malley (۱۹۹۳) می باشد.
    ۵) حریم شخصی
    حریم شخصی به عنوان حق قانونی مطرح می شود. آن خاطر نشان می کند که حق حریم شخصی ریشه در قرارداد اروپایی حقوق بشر دارد. قرارداد انجمن اروپایی درباره حمایت اشخاص در خصوص پردازش خودکار داده های شخصی و دستور شورای اروپا در حمایت از اطلاعات شخصی (۱۹۹۸) ذکر شده است. قانون ملی در حمایت از اطلاعات محرمانه تفسیر می شود. رمز های حرفه ای، حکومتی و نظامی تعریف می شود همانگونه که در قانون گذاری ملی یافت، تعریف و بیان شده. بهبود وضعیت اطلاعات شخصی حفظ شده در پایگاه های اطلاعاتی دولتی، پایگاه های اطلاعاتی شرکتهای بزرگ و آرشیوها گر چه به طور مستقیم به کتابخانه ها مربوط نمی شود ولی به نظر مهم بوده و تفسیر می شود. اقتباسات برگزیده از کارهای Mcleod و Cooling (۱۹۹۰) Marett (۱۹۹۱) به دانشجویانی که مجبور به آماده سازی تکالیفشان بودند پیشنهاد شد
    ۶) حق مولف
    حمایت ازضمانت آثار نویسندگان در قانون اساسی موضوع دیگری برای بحث می باشد. کنوانسیون بین المللی مانند کنوانسیون Bern و کنوانسیون جهانی معرفی می شوند و مقالات مربوط به قانون حق مولف کرواسی ارائه می گردد.
    مفهوم حقوق امانت شناخته نشده در کرواسی، تبیین می شود. دلایل اجتماعی برای محدودیت کپی در کتابخانه ها بیان می گردد. حقوق تولید کنندگان و هنرمندان باز آفرین، تفسیرمی شود برای اینکه آنها با کتابخانه های عمومی که مجموعه های ضبط صدا را حفظ می کنند مرتبط می شوند. نیاز به ایجاد تعادل بین حقوق نویسندگان برای پاداش و حق استفاده کنندگان برای دسترسی آزاد تاکید می شود. فصلهایی برگزیده از کارهای Marett (۱۹۹۱) در آماده سازی سخنرانی استفاده می شود.
    ۷) حمایت از میراث فرهنگی
    در حقیقت کتابخانه ها حافظ بخشی از میراث فرهنگی کشور تفسیر شده اند. فعالیتها و برخی مدارک (۱۹۹۸) Council of Europeدر این زمینه فهرست شده است. واسپاری قانونی به عنوان ابزاری برای حمایت از میراث نوشتاری خاطر نشان شده است. مشکلات مربوط به واسپاری قانونی منابع الکترونیکی مطرح می شود. بخشهای مربوط به قانون کتابخانه ها بررسی می شود. Law on protection and preservation of cultural heritage (۱۹۹۹)(قانون حمایت و نگهداری میراث فرهنگی) و متون حرفه ای درباره حفاظت و نگهداری بخش های مربوط به Criminal Law(۱۹۹۷) راجع به صدور غیر قانونی میراث فرهنگی تفسیر می شود.


    ● نتیجه گیری
    باید به خاطر سپرد تعدادی از موضوعات مربوط به این دوره هیچ معنی تازه و جدیدی برای دانشجویان ندارد. موضوعاتی مانند سازماندهی کتابخانه، واسپاری قانونی یا حفظ میراث فرهنگی به عنوان مباحثی در دیگر رشته ها به خوبی آشکار شده است. با این وجود در این دوره، جنبه های فنی عمدا کنار گذاشته شده و فقط قانون و جنبه های اخلاقی مورد توجه قرار گرفته است.
    قصد ما آگاه ساختن دانشجویان از وجود مدارک بین المللی مرتبط با جامعه کتابخانه بوده است و نیز برای اینکه نشان دهیم چگونه جریانات و رفتار های بین المللی در سطح ملی دنبال شده اند. وجود یا فقدان قانون گذاری ملی به اندازه کافی مورد رسیدگی قرار گرفته و تفاوتهای موجود در بهبود موضوعات خاص ملی و بین المللی تفسیر شده است. همچنین جنبه های اخلاقی مورد تاکید قرار گرفته است. امید است که دوره به بهبود درک دانشجویان از زمینه های قانونی کمک کرده و به آنها اهمیت قوانین مناسب را بیاموزد. همچنین امید است که دانشجویان قادر به تشخیص اصول اخلاق حرفه ای بوده و بتوانند در آینده کاری خود به آنها تکیه کنند.

    پارسیان (شاپرزفا)









    الکساندر هووارت
    ترجمه: معصومه طهمورثی
    کارشناس کتابداری و اطلاع رسانی و مسئول کتابخانه شیمی و متالوژی دانشگاه صنعتی شریف
    قوانین کتابخانه و دسترسی به اطلاعات به عنوان موضوعات جدید در کتابخانه و آموزش علوم اطلاع رسانی[۱] منابع:
    · CARNet Rules of Conduct (۱۹۹۵).
    · Catholic University of America, School of Library and Information Science (۱۹۹۲). Libraries and information in society. Photocopy of the course content provided for students. ۱۰ pp.
    · Catholic University of America, School of Library and Information Science (۱۹۹۹). Libraries and information in society.
    · City University London (۱۹۹۹). Media Law; Journalism & Society.
    · Constitution of the Republic of Croatia (۱۹۹۱). Zagreb: Sabor RH.
    · Copyright Law (۱۹۹۸).
    · Council of Europe (۱۹۹۸a). Compendium of basic texts of the Council of Europe in the field of cultural heritage. Strasbourg: Council of Europe.
    · Council of Europe (۱۹۸۱). Convention concerning protection of individuals with regard to automatic processing of personal data. Strasbourg: Council of Europe.
    · Council of Europe (۱۹۹۸b). Freedom of Expression and the Communication Networks. Strasbourg: COE.
    · Council of Europe (۱۹۹۸c). New professional profiles and competencies for information professionals and knowledge workers operating in cultural industries and institutions (۱۹۹۸). Strasbourg: Council of Europe. Draft recommendation no. R(۹۸) on cultural work within information society.
    · Council of Europe (۱۹۹۹). Recommendation on Library legislation in Europe. Strasbourg: Council of Europe.
    · Criminal Law (۱۹۹۷). Kazneni zakon. Narodne novine, ۱۱۰.
    · Croatian Library Association (۱۹۹۲). Eticki kodeks.
    · Croatian Library Association (۱۹۹۲). Statute /Statut/. Vjesnik bibliotekara Hrvatske, ۳۵, ۲۳۷-۲۵۰.
    · Directive on the Protection of Personal Data (۱۹۹۸).
    · European Convention on Human Rights (۱۹۵۰). Strasbourg: Council of Europe, Directorate of Human Rights.
    · IFLA/FAIFE (۱۹۹۹).
    · Law on High Education (۱۹۹۳).Zakon o visokim uèilištima. Narodne novine, ۹۶.
    · Law on Libraries (۱۹۹۷). Zakon o knjižnicama. Narodne novine, ۱۰۵.
    · Law on Protection and Preservation of Cultural Heritage (۱۹۹۹). Zakon o zastiti i ocuvanju kulturnih dobara. Narodne novine, ۶۹.
    · Law on Protection of Confidential Data (۱۹۹۶). Zakon o zastiti tajnosti podataka. Narodne novine, ۱۰۸.
    · Law on Public Communication (۱۹۹۶). Zakon o javnom priopcavanju Narodne novine, ۸۳.
    · Law on Scientific Research (۱۹۹۳). Zakon o znanstvenoistrazivackoj djelatnosti. Narodne novine, ۹۶.
    · McLeod, I. and Cooling, P. (۱۹۹۰). Law for Librarians. London: The Library Association.
    · Malley, I. (۱۹۹۰). Censorship and Libraries. London: The Library Association.
    · Marett, P. (۱۹۹۱). Information Law and Practice. Aldershot, Hants.: Gower.
    · Rauch, J. (۱۹۹۳). Kindly Inquisitors. Chicago: The University of Chicago Press.
    · Regulation on the Foundation of the Croatian Academic and Research Network (CARNet) (۱۹۹۵).
    · Ryynänen, M. (۱۹۹۸). Report on the Role of libraries in the modern world.
    · UNESCO Manifesto for Public Libraries (۱۹۹۴). Croatian translation. Vjesnik bibliotekara Hrvatske, ۳۷, ۲۵۱-۲۵۴.
    · Université Libre de Bruxelles (۱۹۹۹). Programme des cours ۱۹۹۹/۲۰۰۰. Cours INFO ۰۶۲: Aspects économiques, sociaux et psycologiques de l&#۰۳۹;informatique. Cours INFO ۰۶۵: Droit et éthique de l&#۰۳۹;informatique.
    · University of Central England, School of Information Studies (۱۹۹۹). Information providers and society.
    · University of Loughborough, Faculty of Information Studies (۱۹۹۹). Legal and professional issues; Current issues in managing library and information services.
    · University of Maryland, College of Library and Information Services (۱۹۹۲). The Educational program. College Park : University of Maryland.
    · University of New South Wales, Faculty of Professional Studies, (۱۹۹۲?). Information for postgraduate courses.
    · University of Sheffield, Department of Information Studies (۱۹۹۹). Libraries, information and society I & II.; Information systems and the Information society. http://www.shef.ac.uk/~is/
    · University of Toronto, Faculty of Library and Information Science (۱۹۹۰). Calendar ۱۹۹۰-۱۹۹۱.
    · University of Toronto, Faculty of Information Studies (۱۹۹۹). Information and its social contexts

کلمات کلیدی این موضوع

پارسیان (شاپرزفا) مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •