لطفا قبل از ايجاد تاپيک در انجمن پارسیان ، با استفاده از کادر رو به رو جست و جو نماييد
فاکس فان دی ال دیتا
صفحه 28 از 29 نخستنخست ... 18242526272829 آخرینآخرین
نمایش نتایج: از شماره 217 تا 224 , از مجموع 225

موضوع: بانک مقالات علم اطلاعات و دانش شناسی

  1. Top | #217
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.46
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,855 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض بررسی مسئولیتها، نقشها، ویژگیها و نیاز های آموزشی کتابداران سیستمها: مروری اجمالی بر پیشینه ها

    بررسی مسئولیتها، نقشها، ویژگیها و نیاز های آموزشی کتابداران سیستمها: مروری اجمالی بر پیشینه ها


    این پژوهش با مرور و بررسی منابع مختلف، مسئولیتها، نقشها و مهارتهای مورد نیاز کتابداران سیستمها را برای مدیریت فناوریهای نوین کتابخانه ای آشکار می سازد، همچنین دوره های آموزشی رسمی و تخصصی کتابداری سیستمها و نیازهای آموزشی مهم این گروه از کتابداران را جهت انجام وظایف محوله شرح می دهد.







    پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا)
    ۲
    ۱
    پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا)




    پارسیان (شاپرزفا)











    این پژوهش با مرور و بررسی منابع مختلف، مسئولیتها، نقشها و مهارتهای مورد نیاز کتابداران سیستمها را برای مدیریت فناوریهای نوین کتابخانه ای آشکار می سازد، همچنین دوره های آموزشی رسمی و تخصصی کتابداری سیستمها و نیازهای آموزشی مهم این گروه از کتابداران را جهت انجام وظایف محوله شرح می دهد. سپس در مورد شغل سیستمها به بحث و بررسی پرداخته و در نهایت افرادی را که دارای ویژگیهای مورد نظر جهت تصدی این شغل هستند، معرفی می نماید.
    ● مقدمه
    کتابخانه ها در راستای ارائه خدمات مطلوب به کاربران، نیازمند کارکنانی هستند که شیوة استفاده و اداره فناوریهای نوین در سیستم کتابخانه را به طور علمی و اصولی آموخته باشند. این کارکنان که کتابداران سیستمها نامیده می شوند، نیازمند دانش و مهارتهایی در زمینة کتابداری سنتی، علوم رایانه و روابط میان فردی می باشند. کتابداران سیستمها باید به طور مداوم مهارتها، نحوة استفاده از ابزارها و یافته های جدید را بیاموزند تا بتوانند همگام با رشد فناوریها، پاسخگوی نیازهای بزرگتر هم باشند (Jordan, ۲۰۰۳).
    ● کتابدار سیستمها
    وظایف متعددی برای کتابداران سیستمها تعیین شده است. این افراد باید سیستمهای رایانه ای کتابخانه ها را نصب, راه اندازی, نگهداری و مدیریت نمایند. به عبارت دیگر، حوزه اصلی فعالیتهای کتابداران سیستمها در رابطه با فناوریهای رایانه ای است. برای کتابدار سیستمها دو تعریف ارائه شده:
    الف) کتابدار سیستمها همچون قابله ای است که به مراجعه کننده یاری می دهد تا با استفاده از داده ها و اطلاعاتی که گردآوری، ساماندهی، اشاعه و ارزیابی شده ، تفکرات و اندیشه های جدیدی را خلق کند (Morgan, ۲۰۰۱).
    ب) کتابدار سیستمها فردی است که مسئول مدیریت فناوریهای اطلاعاتی به کار رفته در کتابخانه را برعهده دارد . این تعریف به عمد گسترده بیان شده است زیرا، وظایف و نقشهای دقیق کتابدار سیستمها بسیار وسیع بوده و به ساختار سازمانی کتابخانه، اندازة آن، تعداد کارکنان و عوامل بسیار دیگری بستگی دارد (Jordan, ۲۰۰۳).
    ● پیشینه ها
    پژوهشهایی که دربارة کتابداران سیستمها در آمریکا و انگلستان صورت گرفته بر این نکته تأکید دارد که کتابداران سیستمها بیش از آنکه متخصص رایانه باشند, کتابدارانی هستند که در زمینه علوم رایانه ای آموزش دیده اند (Muirhead, ۱۹۹۴ ). در رابطه با حوزه فعالیت کتابداران سیستمها وارنر[۲] (۱۹۹۵) معتقد است که کتابداران سیستمها علاوه بر فعالیت در کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی، به طور مستقیم به کاربران خدمات می دهند.
    وارنر کتابداران سیستمها را مستمع، مفسّر، تسهیل کنندة امور، اطلاع رسان و کارگزار خطاب می کند و همچنین خاطرنشان می سازد آنها (کتابداران سیستمها) نیاز دارند به عنوان یکی از اعضای گروه مدیریت کتابخانه به شمار آیند و به این مسأله بیشتر از وظایف محولة خود یعنی اجرای فناوریها و فعالیتهای مربوط به خود کارسازی اهمیت دهند. وظایف کتابداران سیستمها توسط فوت[۳](۱۹۹۷) به سه گروه عمده تقسیم می شود. وظایف خودکارسازی، وظایف میان فردی و وظایفی که به سیستم مربوط نیست. به نظر فوت، مهارتهای مورد نیاز کتابداران سیستمها در کتابخانه های دانشگاهی از اواسط دهة ۱۹۸۰ بدون تغییر مانده است؛ البته او این موارد را بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۴ مورد بررسی قرار داده بود. ویلسون[۴] (۱۹۹۸) به مسئولیتها و نقشهای کتابداران سیستمها در انواع کتابخانه ها اشاره می کند و داشتن مهارتهای مربوط به خودکارسازی کتابخانه، سیستم رایانه ای کتابخانه، شبکة کتابخانه و مدیریت کتابخانه را برای این حرفه ضروری می داند.
    ۱۳۳ آگهی استخدامی کتابداران سیستمها در کتابخانه های آمریکا از سال ۱۹۹۶ تا۱۹۹۷توسط شو و چن[۵](۱۹۹۹) مورد بررسی قرار گرفت. آنها دریافتند که نقش کتابداران سیستمها در محیط اطلاعاتی در حال تغییر بوده و دارای اهمیت زیادی می باشد.
    نتایج پژوهش آنها، دانش، مهارتها و قابلیتهای مورد انتظار کارفرمایان جهت استخدام کتابداران سیستمها را در انواع کتابخانه ها مشخص نمود. آنها دریافتند با وجود اینکه ممکن است نقشها و وظایف کتابداران سیستمها در انواع مختلف کتابخانه ها متفاوت باشد,اما اغلب این نقشها و وظایف در حال رشد و گسترش هستند. علاوه بر این موضوع، یافته ها حاکی ازاین است که کتابداران سیستمها نه تنها متخصص فناوری هستند, بلکه مدیر و مشاور نیز می باشند. همچنین، احراز چنین شغلی در کتابخانه های دانشگاهی و عمومی نیازمند حداقل یک سال تجربة کاری است و داشتن مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد علوم کتابداری[۶] یا کارشناسی ارشد علوم کتابداری و اطلاع رسانی[۷] برای احراز شغل کتابدار سیستمها در کتابخانه های عمومی و اختصاصی، از ضروریات محسوب می شود. شو و چن( ۲۰۰۰) در دومین پژوهش خود اطلاعات جامعی را در رابطه با نقش کتابداران سیستمها, وظایف شغلی ونیازهای آموزشی این گروه از کتابداران ارائه نمودند.
    تصادفی بودن ورود کتابداران به حرفة کتابداری سیستمها توسط گوردون[۸](۲۰۰۱) مطرح شد. وی مهم ترین دلیل ورود اکثر کتابداران را به شغل کتابداری سیستمها، تمایل به حل مشکلات کاربران می داند. او همچنین یادآور می شودکه کتابداران باید نحوه کار و مهارت استفاده از فناوریهای نوین رایانه ای را فرا گیرند تا بتوانند به بهترین شکل پاسخگوی نیازهای گوناگون کاربران باشند؛ وی همچنین پیشنهادهایی برای افزایش توانایی ها و دانش کتابداران سیستمها ارائه می دهد که برخی از آنها عبارتند از: انجام پژوهشهای گوناگون در زمینه های مختلف علوم کتابداری و مسایل مربوط به کتابخانه، انجام وظایف مربوط به شبکة کتابخانه و مشورت با کتابداران سیستمهای سایر کتابخانه ها، سازماندهی دانش، مطالعه و یادگیری مستمر در زمینة فناوریهای نوین و یادگیری نحوة پاسخ به پرسشهای کاربران. شو و چن (۲۰۰۱) برنامة هفت مدرسة کتابداری در آمریکا را که به آموزش کتابداران سیستمها تأکید دارند، بررسی نموده و در نهایت پیشنهاد هایی به منظور طراحی برنامة درسی متناسب با آموزش کتابداران سیستمها ارائه می کنند. در این باره، در صفحات بعد توضیحاتی ارائه خواهد شد. از حاصل سه پژوهشی که شو و چن در سالهای ۱۹۹۹, ۲۰۰۰و ۲۰۰۱ انجام دادند، پنج نکته به شرح زیرآشکار شد:
    ۱) نقش مهم کتابداران سیستمها و اهمیت روز افزون این حرفه در محیط اطلاعاتی.
    ۲) دانش، مهارتها و قابلیتهای لازم برای کتابداران سیستمها جهت انجام وظایف محوله.
    ۳) قابلیتها و تجربیات مورد نیاز کار فرمایان بالقوه و بالفعل در زمینه استخدام کتابداران سیستمها.
    ۴) اصلاح و تغییر برنامة درسی و تنظیم و تعدیل درسهای مرتبط.
    ۵) ضرورت برنامة درسی برای آموزش کتابداران سیستمها.
    نتیجه پژوهش نخست (XU,H & Chen, ۱۹۹۹) دستیابی به اهداف اول و دوم بود؛ از حاصل پژوهش دوم به هدف سوم دست یافتند و در نهایت اهداف چهارم و پنجم ثمرة پژوهش سوم بود.
    برید ینگ درمقاله ای به شرح تجربیات خود در مورد خود کار سازی کتابخانه ها می پردازد و نکاتی را پیرامون کتابداری سیستمها ذکر می کند. هدف مقاله او، ارائه تجربیات عملی در زمینه وظایف خود کار سازی و فناوریهای نوین رایانه ای در مجموعة کتابخانه می باشد. در این راستا، وی یکی از مسئولیتهای کتابداران سیستمها را راه اندازی و پشتیبانی سیستم خود کار کتابخانه می داند که تمام بخشهای کتابخانه از قبیل امانت و فهرست نویسی را دربر می گیرد. بریدینگ یاد آور می شود که اگر این سیستم به درستی راه اندازی شود، تمام فعالیتهای کتابخانه را خود کار می کند و موجب می گردد تمام امور تحت سیستم یکپارچة کتابخانه صورت پذیرد. جوردن (۲۰۰۳) به طور خلاصه به وظایف کتابداران سیستمها اشاره می کند و برای دانشجویان کتابداری و علاقه مندان دیگری که خواستار ورود به این رشته هستند، توضیحاتی می دهد. سپس, ویژگیهای کتابداران سیستمها و اهمیت و تواناییهای آنها را در انجام وظایفی که به کتابداری سیستمها مربوط می شود، مورد بحث و بررسی قرار می دهد. جوردن در نهایت سیاهه ای از فناوریهایی را که افراد در هنگام ورود به این رشته می توانند برای کسب تجربه استفاده کنند، مورد بررسی قرار می دهد. او در پایان گزارش خود به این نتیجه می رسد که فرصتهای زیادی برای رشد مهارتهای علمی و فنی کتابداران سیستمها وجود دارد و با اتصال به اینتر نت و داشتن انگیزة یاد گیری، می توان از این فرصت بیشترین بهره را گرفت. وی همچنین یاد آور می شود که برای کتابداران سیستمها داشتن آمادگی و شرایط لازم برای مواجه شدن با تغییرات همیشگی فناوریها، به اندازة داشتن مهارتهای فنی حایز اهمیت و ارزش است.
    ● وظایف کتابداران سیستمها در سیستمهای نوین کتابخانه ای
    پیشرفت فناوریهای نوین رایانه ای از یک سو به سیستمهای کتابخانه ای منجر شد که این توسعه موجب گستردگی و تنوع وظایف کتابداران سیستمها گشت و از سوی دیگر رشد تقاضاها و نیازهای اطلاعاتی مراجعان کتابخانه ها، گسترش وظایف کتابداران سیستمها را در پی داشت، زیرا با رشد نیازهای اطلاعاتی مراجعان, کتابداران ناگزیرند به این نیازها پاسخ گفته و در جهت رفع آنها تلاش نمایند.
    فوت(۱۹۹۷) از دیگر اندیشمندانی است که در این زمینه پژوهش سودمندی انجام داده است. وی با بررسی ۱۰۷ آگهی استخدامی در کتابخانه های دانشگاهی بین سالهای ۱۹۹۰تا ۱۹۹۴ دریافت که وظایف کتابداران سیستمها به سه گروه عمده تقسیم می شود: وظایف خود کار سازی, وظایف میان فردی و وظایف غیر سیستمی. در رابطه با وظایف خودکارسازی، اغلب آگهی های بررسی شده بر مدیریت سیستم یکپارچه کتابخانه ها , نصب, حفظ و نگهداری نرم افزارها و سخت افزارها و مدیریت پایگاههای اطلاعاتی تأکید داشتند. همچنین در بخش وظایف میان فردی, مواردی از قبیل آموزش کارکنان, آموزش مراجعان و نظارت بر کارکنان در آگهی ها مطرح شده بودو در نهایت در مورد وظایف غیرسیستمی به مواردی از قبیل امانت, فهرست نویسی و مرجع اشاره شده بود.
    فوت(۱۹۹۷) در بخشی از مقاله خود به تغییرات اساسی در سیستمهای کتابخانه ای اشاره می کند و معتقد است که دگرگونی در سیستم کتابخانه ها موجب گسترش وظایف کتابداران سیستمها شده است. البته ناگفته نماند که در رابطه با گستره وظایف کتابداران سیستمها میان اندیشمندان مختلف اختلاف نظر وجود دارد ولی در مجموع می توان چنین نتیجه گرفت که اغلب آنها, کتابداران سیستمها را مسئول فناوریهای نوین رایانه ای در سیستم کتابخانه می دانند و معتقدند که وظایف کتابداران سیستمها بسیار متنوع بوده و به اندازه, نوع, تعداد کارکنان و عوامل متعدد دیگر، بستگی دارد.
    اندیشمندانی از قبیل مورهد[۱۰] (۱۹۹۴) و لاوانینو[۱۱](۱۹۹۷) معتقدند که مسئولیت کتابداران سیستمها در زمینه فناوریهای رایانه ای و شبکه ای است. اما دانشمندانی همچون لئونارد[۱۲] (۱۹۹۳), وودوارد و میدو[۱۳](۱۹۹۴) بر این باورند که وظایف مدیریتی کتابداران سیستمها بسیار مهم تر از مسئولیتهای آنها در رابطه با فناوریهای نوین رایانه ای و شبکه ای می باشد.
    ویلسون (۱۹۹۸) در بخشی از کتاب خود با عنوان «کتابداران سیستمها: طراحی نقشها و تعریف مهارتها[۱۴], مسئولیتهایی را برای کتابداران سیستمها مشخص می کند که عبارتند از:
    ۱) مدیریت سیستم یکپار چه که شـامل: طـراحی و راه اندازی اولیـة سیـستم, ارتقـای
    سخت افزار و نرم افزار , مدیریت کاربردی سیستمها, طراحی و به کار گیری ویژگیها و امکانات جدید ، تعیین بودجه مورد نیاز برای سیستمها و پیش بینی نیاز های آینده کار بران سیستمها.
    ۲) طراحی و مدیریت شبکه شامل موارد زیر است:
    طراحی و برنامه ریزی, نصب و آزمایش, تنظیم عملکرد, مدیریت پایا و آموزش نحوة استفاده از شبکه.
    ۳) اداره سرور و میز بان[۱۵]
    ۴) مهارت در استفاده از ریز رایانه
    ۵) آموزش نحوه دبیزش
    ۶) نظارت برپیشبرد کار برد های مختلف سیستم یکپارچه کتابخانه
    ۷) طراحی و تعیین بودجه
    ۸) تعیین ویژگیها، انتخاب و خرید
    ۹) بررسی و ارزیابی فناوریها
    ۱۰) حمایت از فناوریهای گوناگون
    ۱۱) مدیریت بحران
    ۱۲) ایجاد ارتباط و هماهنگی.
    ● ویژگیها و خصوصیات کتابداران سیستمها
    جنبة مهمی از کتابداری سیستمها که در اغلب منابع و دوره های آموزشی مربوط وجود ندارد، ویژگیها و خصوصیات کتابداران سیستمهاست. ویلسون (۱۹۹۸) براین باوراست که کتابداران سیستمها زمانی در انجام وظایف محوله موفق خواهند بود که دارای ویژگیهایی باشند که بتوانند از آنها در انجام مسئولیتهای خود استفاده کنند. او همچنین ویژگیهایی را برای کتابداران سیستمها برمی شمارد که داشتن این ویژگیها برای افرادی که می خواهند در زمینه کتابداری سیستمها فعالیت نمایند، ضروری است. این ویژگیها عبارتند از :
    ۱) انعطاف پذیری و تعادل
    ۲) قدرت قضاوت وعدم وجود سوگیری در تصمیم گیری ها
    ۳) کنجکاوی و تحمل خطرها
    ۴) پیگیری و همچنین ثبات و استقامت در امور
    ۵) مدیریت زمان
    ۶) مدیریت منابع (منظور از منابع، افراد، زمان، فرایند انجام کار، ابزارها و داده هاست)
    ۷) پیگیری و همکاری در امور
    ۸) دیرباوری
    ۹) داشتن اطلاعاتی در زمینه مسایل فنی کتابخانه
    ۱۰) حل مشکلات و ارائه راه حلهای تحلیلی و روشمند
    ۱۱) تلاش مستمر در جهت دستیابی به اهداف
    ۱۲) داشتن استعداد فنی.
    تننت[۱۶](۱۹۹۸) در مقاله ای با عنوان «مهم ترین تصمیم مدیریت: استخدام کارمند برای هزارة جدید» با تأیید سیاهة ویلسون، به پنج ویژگی جدید اشاره می کند:
    ۱) توان یادگیری دایمی و سریع
    ۲) ارائه خدمات عمومی متناسب با نیازها
    ۳) قدردانی از تلاشهایی که دیگران انجام می دهند و توانایی همکاری مؤثر با آنها
    ۴) مهارت ترویج تغییرات
    ۵) ظرفیت و توانایی انجام کار مستقل.
    تننت (۱۹۹۸) صرفاً به کتابداران کتابخانه های دیجیتالی توجه دارد و پس از بیان ویژگیهای این گونه کتابداران، خاطر نشان می سازد: «تبحر در فناوریهای خاص کمترین نگرانی است وکتابدارانی که برای کتابخانه های دیجیتالی استخدام می شوند، اگر خصوصیاتی مشابه ویژگیهای ذکر شده را دارا باشند، خواهند توانست تمام تجارب و مهارتهای لازم برای اجرای بهتر وظایف را فراگیرند.»
    ● نیازهای آموزشی کتابداران سیستمها
    یکی از علل شکست برخی از کتابداران سیستمها در به انجام رساندن موفق مسئولیتهایشان، نبود آموزشهای علمی و اصولی در این زمینه است. کتابداران سیستمها در صورتی که بخواهند در انجام مسئولیتهای محوله به موفقیت دست یابند، باید دوره های آموزشی خاصی را طی کنند و پس از طی این دوره هاست که می توانند از عهده انجام وظایف خود برآیند. ناگفته نماند، نیازهای آموزشی کتابداران سیستمها تا حدودی با سایر کتابداران متفاوت و بیشتر در زمینه فناوریهای نوین رایانه ای و شبکه ای است، که توجه به این موارد در دوره های آموزش اجتناب ناپذیر می باشد. در تأیید این مطلب، می توان به پژوهش شو و چن (۲۰۰۱) نیز اشاره نمود. آنها با بررسی صفحات خانگی ۴۹ مدرسه کتابداری آمریکا دریافتند که فقط ۷ مدرسة کتابداری دارای گرایش کتابداری سیستمها بوده و یا اینکه درسهای تخصصی مرتبط با کتابداری سیستمها در برنامة درسی دورة کارشناسی ارشد آنها گنجانده شده است. برنامه درسی تمام مدارسی که مورد بررسی قرار گرفت (۷ مدرسه) درسهای مرتبط با رایانه و شبکه سطح گسترده ای از برنامه درسی این مدارس را شامل بود. آنها همچنین درادامه پژوهش خود به جایگاه درسها در مدارس مورد نظر اشاره کردند و دریافتند که بالاترین جایگاه در این سیاهه، به فناوری اطلاعات و طراحی و تحلیل سیستمها (۵ مدرسه) متعلق بوده و پس از آن، نظامهای مدیریت پایگاههای داده ها (۴ مدرسه)؛ برنامه نویسی وتعامل انسان و رایانه (۳ مدرسه)؛ شبکه ها و ارتباطات (۲ مدرسه) بود. در ادامة پژوهش، نیازهای آموزشی کتابداران سیستمها مورد بررسی قرار گرفت و حوزه های دانش مورد نیاز مشخص گردید. این حوزه ها در چهار گروه دسته بندی شد:
    ▪ حوزة مربوط به رایانه و شبکه: در این حوزه، درسهایی از قبیل نرم افزار و سخت افزار رایانه، پایگاههای داده ها، اینترنت، آشنایی با فناوری اطلاعات، زبانهای برنامه نویسی، طراحی شبکه، سیستمهای عامل، و طراحی و تحلیل سیستمها مورد نظر می باشد.
    ▪ حوزة مربوط به کتابخانه: سازماندهی اطلاعات، مرجع، اصول بنیادین کتابداری و اطلاع رسانی، چکیده نویسی و نمایه سازی، مدیریت کتابخانه، و رفتار اطلاع یابی مراجعان، از جمله مواردی است که در این حوزه گنجانده می شود.
    ▪ حوزة مربوط به فناوریهای موجود در کتابخانه: بازیابی اطلاعات، ابزارهای کتابشناختی، مدیریت مراجع الکترونیکی، و مدیریت سیستمهای یکپارچة کتابخانه ای در این حوزه گنجانده می شود.
    ▪ حوزة مربوط به مسایل سازمانی و پرسنلی: ارتباطات، روابط میان فردی، تحلیل و برطرف کردن مشکلات، مسایل سازمانی و شیوه های آموزش، از مواردی است که مورد توجه قرار می گیرد.
    شو و چن (۲۰۰۱) همچنین برنامه ای را جهت آموزش کتابداران سیستمها طراحی و پیشنهاد نمودند که برنامه پیشنهادی آنها شامل ۳۶ واحد بود، که برای گذراندن این واحدها در هفته ۱۰ ساعت کلاس الزامی است. از ۳۶ واحد ارائه شده، ۱۸ واحد اجباری است (شامل ۱۵ واحد نظری و ۳ واحد کارورزی) و ۱۸ واحد باقی مانده به صورت اختیاری ارائه می شود. این واحدها به سه حوزه تقسیم می شود:
    ▪ سیستمهای خودکار کتابخانه ای: هدف درسهای ارائه شده در این حوزه، افزایش آگاهی دانشجویان در زمینة سطوح خودکارسازی، آشنایی با نحوة استفاده از ایستگاههای کاری، شبکه ها، توانایی تحلیل و ارزیابی سیستمها، افزایش دانش کتابداران سیستمها در مورد مفاهیم و ابزارهای این رشته و آشنایی با جایگاه سیستم یکپارچة محلی در جامعة اطلاعاتی می باشد.
    ▪ فناوریهای رایانه و شبکه: هدف عمومی درسهایی که در این زمینه ارائه می شود، افزایش مهارتهای بنیادین در زمینة طراحی و تحلیل سیستمها و شبکه هاست. دانشجویان همچنین با گذراندن این درسها، توانایی گزینش نرم افزارهای مناسب برای کتابخانه ها یا محیطهای اطلاعاتی را خواهند یافت.
    ▪ مدیریت: هدف اصلی درسهای حوزة مدیریت، توانا ساختن دانشجویان در کسب مهارتها و دانش لازم برای طراحی برنامه های گوناگون، توسعه بخشهای مختلف، تعیین بودجه، سازماندهی، نظارت و مشاوره در سیستمهای کتابخانه ای و مدیریت در سطح پروژه های کلان می باشد.
    پس از بیان تعداد واحدها و توصیف حوزه های سه گانه مورد نظر در اینجا لازم است به نقل از شو و چن، به توصیف اجمالی درسهای تخصصی کتابداری سیستمها پرداخته شود:
    الف) درسهای اجباری و هدف از ارائه آنها
    ▪ آشنایی و درک مبانی کتابداری و اطلاع رسانی: آشنایی ودرک مفاهیم بنیادین علوم کتابداری و اطلاع رسانی, آشنایی و درک مسایل و مشکلاتی که حاصل ارتباطات میان اطلاعات و افراد، جامعه، سازمانها و سیستمهاست، از مهم ترین اهداف این درس به شمار می رود.
    ▪ سازماندهی اطلاعات: سازماندهی نظری و عملی اطلاعات در تمام محیطها، آشنایی با اصول، استانداردها و ابزارها با تأکیدی ویژه بر درک فهرستها، نمایه ها، ابزارهای کتابشناختی و ابزارهای دیگر سازماندهی اطلاعات، جزء هدفهای اصلی این درس به شمار می روند.
    ▪ بازیابی اطلاعات: مروری بر رویة بازیابی اطلاعات، از ایجاد منابع اطلاعاتی تا انتقال اطلاعات به کاربران؛ درک انواع کاربران اطلاعاتی و نیازهای اطلاعاتی آنها در نظر و عمل، مشخص نمودن منابع در انواع و شکلهای مناسب، فرمول بندی راهبرد جستجو و بازیابی اطلاعات و مشخص کردن اطلاعات مناسب برای کاربران، به عنوان هدفهای مهم این درس شناخته می شوند.
    ▪ مدیریت: مروری بر نظریه ها و اصول مدیریتی و کاربرد آنها در کتابخانه و سیستمهای اطلاعاتی، تصمیمهای مدیریتی و کارکردهای آنها در ارتباط با ساختار، سیاست، کارکنان و بودجه، اهداف یادگیری این درس می باشد.
    ▪ خودکارسازی سیستمهای کتابخانه ای و خدمات: از مهم ترین هدفهای این درس می توان به بررسی خودکارسازی محیط کتابخانه ها، بررسی جایگاه سیستمهای پیوسته در مرحلة عمل در زمینه های فراهم آوری، سازماندهی، ذخیره سازی، نگهداری، بازیابی و امانت مجموعه، و بررسی و ارزیابی کارکردها و وظایف سیستمهای توسعه یافته، اشاره نمود.
    ▪ کارورزی: مدت زمان مورد نیاز برای کارورزی در هر هفته ۱۰ ساعت در نظر گرفته شده است. هدف درس کارورزی، آشنایی دانشجویان با شرایط و ماهیت کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی است.
    ب) درسهای اختیاری و هدف از ارائه آنها
    ۱) سیستمهای اطلاعاتی: تحلیل سیستمهای داده/ اطلاعات که دارای اجزای تشکیل دهندة کاربر/ سیستم و داده می باشد و یادگیری فنونی جهت طراحی, تحلیل، نگهداری و ارزیابی سیستم داده/ اطلاعات را می توان جزء اهداف اصلی درس سیستمهای اطلاعاتی قلمداد کرد.
    ۲) مدیریت پروژه: هدف این درس، یادگیری نحوة استفاده از ابزارهایی است که به فرایند مدیریت پروژه کمک می نماید.
    ۳) مدیریت مجموعه های دیداری رایانه ای: از هدفهای اصلی این درس می توان به مدیریت علمی اطلاعات دیداری بویژه در زمینه ایجاد پایگاه داده های تصویری و مدیریت مجموعه های مختلف ـ اعم از کتابخانه ها، موزه ها و آرشیوها , تهیة اصطلاحنامه، نمایه و استانداردی برای منابع دیداری ـ اشاره نمود.
    ۴) کتابخانه های دیجیتالی: این درس به طور گسترده ای با فناوریهای نوین اطلاعاتی در ارتباط است. هدف اصلی این درس، تهیة خط مشی ویژه و ارائه ابزارهای مدیریتی کتابخانه های دیجیتالی است. دانشجویان پس از گذراندن این درس، می توانند در چنین مجموعه هایی فعالیت نمایند.
    ۵) ابزارها و فنون یادگیری نرم افزارها: این درس به منظور افزایش دانش و آگاهی دانشجویانی است که رشتة تحصیلی مقطع کارشناسی آنها رایانه یا کتابداری و اطلاع رسانی نبوده است. از هدفهای اصلی این درس می توان به ایجاد و تقویت مهارتهای برنامه نویسی جهت پذیرش و ارائه مفاهیم، الگوریتم ها و روش شناسی های مرتبط با ساختار داده ها؛ آشنایی با سیستمهای فایل و سیستمهای عامل ضروری جهت استفاده در برنامة درسی این دوره، اشاره نمود.
    ۶) طراحی، تحلیل و ارزیابی سیستمهای اطلاعاتی: هدفهای اصلی ارائه این درس عبارتند از: عیب یابی سیستم، توصیف و اندازه گیری روشها و مجموعة داده ها، مطالعة امکان سنجی, تحلیل روشها، فنون اندازه گیری کار، تحلیل ارزیابی روشها، شکلها و شیوه های نمایش طرح؛ نوشتن پیشنهادها، آشنایی با استانداردهای دبیزش و برنامه نویسی؛ یادگیری نحوة دبیزش و ارزیابی؛ راهبرد های طراحی.

    پارسیان (شاپرزفا)









    فرشید دانش
    منابع
    Breeding, M. ۲۰۰۳. “What you can expect from the systems librarian.” Computers in Libraries. ۲۳ (۱): ۴۷-۴۹.
    Chan, G.K.L. ۱۹۸۷. The systems librarian. In D.H. Revill (Ed). Aldershot: Gower. PP.۱۷۵-۱۹۹.
    Foot, M. ۱۹۹۷. “The systems librarian in U.S academic libraries: a survey of announcement from College & Research Libraries, ۱۹۹۰-۱۹۹۴.” College & Research Libraries. ۵۸ (۶):
    ۵۱۷-۵۲۶.
    Gordon, R. S. ۲۰۰۱. “A course in accidental systems librarianship.”Computers in Libraries. ۲۱(۱۰): ۲۴-۲۹.
    Hatcher, K. A. ۱۹۹۵. “The role of the systems librarian/administator: A report of the survey.”
    Library Administration & Management. ۹ (۲): ۱۰۶-۱۰۹.
    Jordan, M. ۲۰۰۳. “The self education of systems librarians.” Library Hi Tech. ۲۱ (۳): ۲۷۳-۲۷۹. Lavagnino, M.B. ۱۹۹۷. “Networking and the role of the academic systems librarian: an evolutionary perspective”. College & Research Libraries.۵۸ (۳): ۲۱۷-۲۳۱.
    Leonard, B. G. ۱۹۹۳. “The role of the systems librarian /administator: a preliminary report.”
    Library Administration & Management. ۷ (۲):۱۱۳-۱۱۵.
    Morgan, E. L. ۲۰۰۱. “Onbeing systems librarian”. Available at:
    URL:http://www.Infomotions.com/musings/systems-librarianship.shtml
    Muirhead, G. ۱۹۹۴. The systems librarian: the role of the library systems manager London: Library Association Publishing.PP.۳-۴۶.
    Tennant, R. ۱۹۹۸. “The most important management decision: hiring staff for the new millenium.” Library Journal.
    ۱۲۳ (۳): ۱۰۲.
    Warner, B.F.۱۹۹۵. “Creating and communicating acquisitions management information: the role of the systems librarian.” Library Administration & Management. ۹ (۲): ۸۲-۸۴.
    Wilson, T.C. ۱۹۹۸. The systems librarian: Designing Roles, Defining Skills. Chicago: American Library Association Publishing.Pp.۲۲-۶۸.
    Woodward, H. & Meadow, J. ۱۹۹۴. “The training of systems librarian”. In G.Muirhead (Ed). The systems librarian: the role of the library systems manager. London: Library Association Publishing. Pp.۱۷۴-۱۸۸.
    Xu, H. & Chen, H. ۱۹۹۹. “What do employers expect? The educating systems librarian research project ۱”. The Electronic Library. ۱۷ (۳): ۱۷۱-۱۷۹.
    Xu, H. & Chen, H. ۲۰۰۰. “Whom do employers actually hire? The educating systems librarian research project ۲.” The Electronic Library. ۱۸ (۳): ۱۷۱-۱۸۳.
    Xu, H. & Chen, H. ۲۰۰۱. “Can we meet the challenge? The educating systems librarian research project ۳.” The Electronic Library. ۱۹ (۵): ۳۱۵-۳۲۸.
    ۱. دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه شهید چمران اهواز
    ۱.Warner
    ۲.Foot
    ۱.Wilson
    ۲. Xu and Chen
    ۳. MLS ( Master of Library Science )
    ۴. MLIS ( Master of Libaray and Information Science )
    ۵. Gordon
    ۱. Breeding
    ۱. Muirdead
    ۲. Lavagnino
    ۳. Leonard
    ۴. Woodward and Meadow
    ۵. The systems librarian: Designing Roles , Defining Skills
    ۱. Hos
    ۱. Tennant
    ۱. Hatcher




    کتابداری و اطلاع رسانی

  2. کاربر مقابل از Bauokstoney عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده است:

    moderator (Sunday 19 December 2010-1)

  3. Top | #218
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.46
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,855 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض ضرورت های نوین بازنـگری در ذخیره و بازیابی اطلاعات

    ضرورت های نوین بازنـگری در ذخیره و بازیابی اطلاعات


    فرایند سازماندهی اطلاعات، در طول تاریخ از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و در هر زمان، بسته به نوع و ماهیت منابع اطلاعاتی و پارادایم ها و رویکردهای مسلط، رهیافت های متفاوتی برای سازماندهی اطلاعات مورد توجه قرار گرفته است.







    پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا)
    ۲
    ۱
    پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا)




    پارسیان (شاپرزفا)











    فرایند سازماندهی اطلاعات، در طول تاریخ از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و در هر زمان، بسته به نوع و ماهیت منابع اطلاعاتی و پارادایم ها و رویکردهای مسلط، رهیافت های متفاوتی برای سازماندهی اطلاعات مورد توجه قرار گرفته است. ولی امروزه همگام با توسعة جهان دانش، نیاز به بازنگری درنظام های سازماندهی این جهان، جدی ترشده. در این مقاله ابتدا ویژگی های نظام های طبقه بندی سنتی و سرعنوان های موضوعی بر شمرده شده است. سپس بر مبنای برخی افق های نوین ( مانند ساختار و نظام تبادل دانش، نظام فرامتن، منطق فازی، سنجش ناپذیری رده بندی ها، و رابطة میان رشته ای)، ضرورت های تحول در نظام های سنتی طبقه بندی مورد تحلیل قرار گرفته است.
    ● مقدمه
    طرح های رده بندی، اصطلاحنامه یا دیگر انواع واژگان کنترل شده، نظام هایی هستند که از دیرباز در عرصة کتابداری و اطلاع رسانی برای سازماندهی و طبقه بندی دانش استفاده می شوند. از نظر کتابداران و بسیاری از فیلسوفان، «طبقه بندی دانش عبارت است از سازماندهی قراردادی آن براساس روابط قطعی یا فرضی میان رشته های مختلف با توجه به محتوای فکری هر یک از آن ها» (شرا، ۱۳۸۲). بر این اساس، ابزار و روش های سنتی کتابداری برای کنترل مجموعة کتابخانه (طرح های رده بندی، سرعنوان های موضوعی، نمایه نامه ها، و امکانات دیگر برای تحلیل موضوعی آثار کتابشناختی) بر مبنای این پیش فرض شکل گرفته اند که «رابطه های همیشگی یانسبتاً همیشگی میان بسیاری از شاخه های دانش وجود دارد». به همین جهت، این ابزارها و نظام ها تا حد زیادی دارای ویژگی های زیر هستند:
    ـ انعطاف ناپذیر،
    ـ بسته، پراکنده،
    ـ غیرکل گرا،
    ـ تک مکانی (هر واحد اطلاعاتی جای واحدی دارد).
    نظام های طبقه بندی سنتی و سرعنوان های موضوعی، مبتنی بر اصول نمایه سازی پیش همارا هستند. در تمام نمایه های پیش همارا دو مسئله وجود دارد. نخستین مسئله با توصیف یکدست موضوع ها سروکار دارد. با در نظر گرفتن سرعنوان ها یا شناسه های بی شمار، یکدستی را باید هم در اصطلاحات و هم در نظم و ترتیب آن ها به کار برد. مسئلة دوم تأمین نیازهای استفاده کنندگان در دستیابی به موضوع هایی است که از طریق یکی از مفاهیم «ثانویه» صورت می پذیرد. در روش استنادی مقرر، فقط یک اصطلاح می تواند در محل اصلی قرار گیرد. روش استنادی مُرجّح، باید روشی باشد که با رهیافت بسیاری از استفاده کنندگانی که انتظار می رود اطلاعات مربوط به موضوع را بازیابی کنند، مطابقت داشته باشد. هر روش استنادی هر قدر هم به خوبی پایه گذاری شده باشد، برای هر جستجوگری مناسب نخواهد بود. ارجاعات و معرّفی های اضافی باید مکمل سرعنوان اولی یا معرّف اصلی باشند و دستیابی را از جهات دیگر امکان پذیر سازند. درروش مرجّح، معمولاً از هر یک از مفاهیم «ثانویه» حداقل یک ارجاع یا معرّف اضافی، ضروری می باشد. مسئله دو گانة فوق به این علت روی می دهد که نظام های پیش همارا اساساً نظام های تک ـ مکانی[۲]هستند (راولی، ۲۲۴:۱۳۷۴ـ۲۲۵).
    نظام پیش همارا و بستة از پیش طراحی شده سبب می شود که نتوان اجزای سرعنوان ترکیبی(عبارت و اصطلاح ترکیبی) آن را به طور جداگانه ای دارای استقلال دانست. هر سرعنوان موضوعی مرکب، به شکل ترکیبی، یک واحد تلقی گردیده است(حری، ۱۳۷۸: ۶۱). در نظام پیش همارا، چون همارایی واژه ها در هنگام ذخیره سازی صورت گرفته است، استفاده از عملگرهای منطقی جبر بولی در هنگام بازیابی برای ترکیب واژه ها، در بسیاری از موارد (اصطلاحات ترکیبی و عبارت ها) مشکل و ناکارآمد خواهد بود.
    رده بندی های ویژة بسیاری وجود دارند. برخی از این رده بندی های عمومی، جهانی و برخی محدود به کتابخانه ای خاص هستند. نظم دهی طرح های رده بندی ریشه در نظریة رده بندی دارد. آگاهی از نظریة رده بندی برای درک طرح های رده بندی مورد استفادة کنونی بسیار سودمند است. «یورلند» (۱۳۸۱ آ) در تبیین و توسعة روش شناسی سازماندهی دانش (شامل اصطلاحنامه و رده بندی)، چند روش مبنایی را شناسایی کرده که در جدول شماره ۱ ارائه شده اند. این جدول، وابستگی بین نظریه های بنیادی معرفت شناختی و روش های بنیادی رده بندی را نشان می دهد. به عقیدة «یورلند» روش های متفاوت رده بندی به شکلی بنیادی، نظریه های متفاوت معرفت شناختی را بازتاب می دهند. نقاط قوت و ضعف نسبی در پس این رهیافت ها را نمی توان در نوشته های اطلاع رسانی پیدا کرد، بلکه می باید آن ها را در نوشته های فلسفی یافت. در این مقاله قصد بررسی نقاط قوت و ضعف این رهیافت ها را نداریم، بلکه می خواهیم بگوییم دنیای پرشتاب کنونی و افق های در هم تنیدة جهان امروز، مسائل و ضرورت های نوینی را در برابر نهادهای علمی، کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی قرار داده است. در این مقاله برآنیم تا برخی از این افق ها را بررسی و تأثیر آن ها را بر نظام ذخیره و بازیابی اطلاعات، مورد بحث قرار دهیم.
    ● ساختار و نظام تبادل دانش
    جامعه متشکل از افراد، گروه ها، انجمن ها و سازمان هایی است که عمیقاً به هم وابسته اند. بافت فعال فرایندهای جریانی که جامعه را می سازند، «وضعیت ثابت» و بدون تغییر ندارند. به نظر می آید که هر انجمن یا سازمان در جامعه، دائماً در تغییر است: یا رشد می کند یا در حال سقوط است، یا توسعه می یابد یا به سمت رکود است. این خیزش ها، تا حـدودی با ابداعـات مداوم آغـاز می شوند. ابداعـات نیز خود تا حـدودی ناشـی از افزایش سرعت، دامنه، و تنوع ارتباطات بین افراد و اجتماعات هستند (ویکری، ۱۳۸۰). واقعیت اجتماعی از طریق فرایند اجتماعی یا معانی متقابل شکل می گیرد. این تعامل نمادین، بنیان ساخت نقلی واقعیت را تشکیل می دهد و این ایده، سنگ بنای این پندار را که دانش در جامعه تولید می شود، شکل می دهد. اگر واقعیت، ساختار اجتماعی داشته باشد درک ما از واقعیت متأثر از پیش فرض ها، انتظارات و تجارب قبلی است. پس دانش، باور پذیرفته شده است. باورهای درست در طول زمان توسعه می یابند و توصیف دقیق تر از جهان، به تدریج بر پایة اجماع شکل می گیرد (داورپناه، ۱۳۸۲). در این که هر علمی چگونه رشد می یابد آرا یکسان نیست، ولی دو چیز مورد توافق همگان است: یکی این که رشد، محصول تلاش جمعی است، و دیگر این که به زمان نیازمند است. «کوهن» در ساخت انقلاب های علمی اشاره می کند که رشد دانش علمی، «فرایندی است که نه توسط یک فرد و نه یک شبکه، صورت می گیرد». طبعاً هستة اصلی هر اندیشه نخست توسط فرد ارائه می شود و سپس توسط دیگران در طول زمان رشد می یابد (در: حری، ۱۳۷۸). با پیشرفت علم، «واقعیت ها» ی جدید پذیرفته می شوند، «واقعیت ها» ی قدیمی رواج خود را از دست می دهند، و نظام های مفهومی ایجاد شده، شروع به تغییر می کنند؛ این تغییرات گاه کند است، گاه با سرعت بیشتر و تدریجی است، و گاه نیز یکباره و شدید است. تغییر، خصیصة اصلی واقعیت است و در ایجاد شرایط برای کارکردهای علمی نقشی شایان توجه دارد. دانش عمومی، ایستا نیست، بلکه پیوستار پویایی است که محتوای آن دائماً گسترش می یابد و تغییر می کند، و در ساختار آن نیز دائماً تجدید نظر می شود. بنابراین ساختار و نظام تبادل دانش دارای ویژگی های زیر است:
    ـ نظام باز،
    ـ تغییر کارکردها،
    ـ تغییر نیازهای فرد،
    ـ تغییر نیازهای جامعه،
    ـ رشد فرایند دانش و
    ـ ترکیب دو یا چند رشته.
    «نظام» گروهی از عوامل است که فعل و انفعالات درونی یا خودبسنده دارند. این عوامل، یک کل واحد را پدید می آورند. «نظام» متشکل از ساختارهایی است که به هم متصل اند و طوری سازمان یافته اند که قوانین کارکردی این نظام را نشان می دهند. نظام را معمولاً با سه جزء مشخص نشان می دهندکه عبارت اند از:
    ۱) عوامل سازندة بخش های نظام،
    ۲) ساختار نظام،
    ۳) قوانین تعدیل کنندة کارکرد نظام.
    بر این اساس، بسیاری از مفروضات اساسی، نظام طبقه بندی علوم را تحت تأثیر قرار می دهند. برخی از این مفروضات عبارت اند از: طبیعت (یا ماهیت) علم، ساختار و عملکرد (جامعة علمی یا کاربران).
    اولین مفروضه آن است که نظام طبقه بندی دانش، مشخصات هر نظام فیزیکی یا به عبارت دقیق تر، مشخصات واقعی علم را دارد. این فرض ما را به مطالعة عوامل مختلفی که ترکیب دهندة نظام علمی هستند راهبری می کند.
    مفروضة دوم این است که توسعة نظام طبقه بندی، هرگز مستقل از علم و مجموعة تشکیل دهندة آن نیست.
    فرض سوم این است که نظام طبقه بندی باید با نظام های موجود در جامعة علمی، در تقابل باشد. این فرض ما را به سمت شناخت دیگر نظام ها، خصوصیاتشان، و راه های تقابل آن ها با نظام طبقه بندی هدایت می کند.
    اما به اعتقاد «یورلند» (۱۳۸۱ ب) متخصصان اطلاع رسانی در شرایط و دوره های زمانی مختلف، پیش فرض های گوناگونی را دربارة باز نمود دانش عمومی در نظام های اطلاع رسانی پذیرفته اند؛ به عنوان مثال:
    ▪ این که ساختار دانش عمومی را می توان به شکل یک طبقه بندی واحد و به صورت سلسله مراتبی از مفاهیم، ارائه کرد.
    ▪ این که دانش عمومی را می توان به صورت سلسله مراتبی، به مجموعه ای از حوزه های موضوعی تقسیم کرد ـ مفاهیمی که در هر یک از آن ها، مقوله های (چهریزه های) معنایی وجود دارند.
    ▪ این که مفاهیم موجود در یک حوزة موضوعی را می توان از طریق برخی روابط کلی (مترادف، عام ـ خاص، جزئی ـ کلی، و…) موجود در شبکة اصطلاحنامه ای، با یکدیگر مرتبط کرد.
    ▪ این که مفاهیم یک حوزه را می توان به صورت مجموعه هایی از هویت ها[۱۰]، ویژگی های آن ها و ارزش های این ویژگی ها ارائه کردکه بین عناصر، روابط گوناگونی از جمله رابطه یک به یک، یک به چند، یا چند به چند (نظام های بانک های اطلاعاتی رابطه ای[۱۱]) وجود دارد.
    البته موارد ذکر شده، فقط تعداد محدودی از پیش فرض های متخصصان اطلاع رسانی دربارة دانش عمومی هستند. با مقایسة این پیش فرض ها با پیش فرض های پیش گفته، به نظر می رسد که علم اطلاع رسانی تاکنون از پیش فرض های رویکرد سیستمی در طبقه بندی دانش، استفادة اندکی برده است.
    سیستم های باز، سیستم های جهان واقعی هستند. در مقابل، سیستم های بسته، سیستم هایی هستند که خودمان در محیطی خاص ایجاد می کنیم. نظام علمی نظامی پویا است. از آنجا که مفاهیم علمی مرتباً با توسعة دانش تغییر می کنند، لازم است که نظام های رده بندی و طبقه بندی رابطة خود را با نظریه های علمی حفظ کنند. مثلاً واژة «نهنگ» قبلاً در طبقة «ماهی ها» قرار می گرفت، اما اکنون متأثر از تغییر علم، در ردة «پستانداران» قرار می گیرد. هر چه تغییرات علمی وسیع و سریع باشد، تأثیر آن بر رده بندی بیشتر، و تغییرات نیز گسترده تر می شود. ساختار رده بندی ها باید به گونه ای باشد که بتواند چنین تغییرات ساختاری را به تصویر بکشد.
    ● نظام فرامتن
    نظام فرامتن و جستجوی آزاد متن در اینترنت و پایگاه های اطلاعاتی، نوعی طبقه بندی در مفهوم گسترده است، چرا که فاقد اصول از پیش تعیین شده می باشد (ژاکوب، ۲۰۰۴). نظام فرامتن، زبان نشانه گذاری پایه ای است که امکانی برای ایجاد ساختار ساده، نمایش تصاویر، و برقراری پیوند بین مدارک فراهم می آورد. استفاده کنندگان از مدارک کدگذاری شدة اچ تی ام ال به شرطی که پیوندهای درونی برقرار شده باشد، می توانند در سراسر متن به جستجو بپردازند یا از طریق پیوندهای بیرونی، از یک متن به متن های دیگر بروند (جمالی مهموئی، ۱۳۸۲).
    در نظام فرامتن، کاربر در سطح انتزاعی دلخواه، برای رفع نیاز اطلاعاتی خود اقدام به جستجو می کند. هر لحظه ممکن است بخش یا بخش های مشخصی از اطلاعات، مورد توجه کاربر قرار گیرند و وی می تواند با برگزیدن سطح مناسبی از انتزاع، از تعامل با دیگر بخش های غیر مرتبط، اجتناب ورزد.
    برای ذخیره سازی اطلاعات در نظام فرامتن، واحدهای اطلاعاتی غالباً به عنوان عناصری مجزا و با نگرش های متفاوت در نظر گرفته می شوند، و این سازماندهی و مدیریت اطلاعات است که چگونگی پیوند دادن این عناصر را به یکدیگر مشخص می سازد تا هدف نهایی ـ که همانا ذخیره و بازنمایی اطلاعات به بهترین شکل است ـ حاصل شود. در اغلب نظام های فرامتن، تفاوت بین سند چاپی و فراسند[۱۲] در ویژگی پیوندها نهفته است.
    ساختار سندهای چاپی به گونه ای است که به ترتیب، از ابتدا تا انتها خوانده شوند؛ اما در فراسندها سعی می شود که پیوندهای ارجاعی به صورت آشکار در آیند و از خواننده خواسته می شود هر یک از این پیوندها را که مناسب نیاز خود تشخیص می دهد، دنبال کند. در نتیجه خواننده های مختلف یک فراسند، عملاً بخش های متفاوتی از متن را به ترتیبی متفاوت و بسته به چگونگی گذر از یک پیوند به پیوندهای دیگر، می خوانند.
    فرامتن، ایدة ایجاد رابطه های معنایی در واحدهای منطقی و به ظاهر جدا از هم را ارائه کرد. در یک نظام فرامتن، اطلاعات در قطعات و بخش های گسسته ارائه می شود و خواننده می تواند مستقیماً از یک قطعه یا بخش به بخش دیگر برود. هر بخش اطلاعات با یک گره در ارتباط است و گره ها با یکدیگر مرتبط اند. بنابراین، به کاربران این امکان داده می شود که به اختیار خود، در بین آن ها حرکت کنند.
    ایدة «وب معنایی» که در سال ۱۹۹۹ توسط «برنرز ـ لی» مطرح شد، امکانات و توانایی های جدیدی در امر ذخیره و بازیابی اطلاعات فراهم آورد. از نظر «برنرز ـ لی»، وب معنایی یک وب متشکل از داده ها است که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم، توسط ماشین قابل پردازش هستند (در: صفری، ۱۳۸۳). وب معنایی، توسعة وب کنونی است، به نحوی که همکاری بیشتر میان انسان و رایانه میسر می گردد. این توسعه، از طریق تجهیز اطلاعات با اجزای معنا شناختی دقیق و مشخص، امکان پذیر می شود. «وب معنایی» در صدد بسط استفاده از زبان هایی برای باز نمود و ارائة اطلاعات است که پردازش آن ها را توسط نرم افزارهای مختلف، میسر می سازد. این امر زمانی میسر می شود که سطوح بالایی از میانکنش پذیری فراهم گردند. استانداردها نه تنها باید برای شکل نحوی مدارک تعریف شوند، بلکه شکل محتوایی و معناشناختی نیز باید در نظر گرفته شوند.
    ● منطق فازی
    بنا به تعریف ارائه شده در مقدمه، طبقه بندی فرایندی است که در آن، دنیا به گروهی از موجودیت ها تقسیم می شود. در واقع، روابط بر اصول از پیش تعیین شده مبتنی است. بر این اساس در نظام سنّتی، یک موجودیت، یا عضو یک دستة خاص هست یا نیست. این رویکرد، مبتنی بر منطق کلاسیک است. از زمانی که ارسطو پایة منطق مدوّن را به منظور مبارزه با سوفسطاییان بنیان نهاد، بیش از دو هزار سال می گذرد. با آن که تدوین اصول و قوانین منطق ـ که از نظر لغوی، با نطق هم ریشه است ـ از ارسطو آغاز می شود، اما «منطق دو ارزشی» از هنگامی که بشر شروع به اندیشه کرد، در ذات او جای داشته است. منطق کلاسیک، منطق دو ارزشی[۱۳] است. در این منطق با ارزش های درست (۱) یا نادرست (۰)، صادق و کاذب[۱۴]، بلی و خیر، بود و نبود، و هست و نیست سروکار داریم. در منطق ارسطویی گزاره ها یا درست است یا نادرست. قوانین ارسطویی به قدری طبیعی به نظر می آیند که انسان از کاربرد این منطق به شکل جبر بولی در مدارهای منطقی رایانه ها هیچ تعجبی به خود راه نمی دهد (الهی و آذر، ۱۳۷۷). در منطق دو ارزشی، ارزش هر گزاره همواره در یک مجموعة، صفر و یک تعریف می شود، نه در بازة (طیف) صفر و یک؛ یعنی هیچگاه یک گزاره، نسبتاً درست یا نسبتاً نادرست نخواهد بود. بنابراین عضو دقیقاً در یکی از دو گروه طبقه بندی می شود؛ زیرا نظر کلاسیک مجموعه ها بر پایة این اندیشه قرار دارد که می توان بین گروه ها تفاوت های جزئی و مشخص قائل شد. براساس این نظریه، امکان تعیین عضویت یا عدم عضویت قطعی یک چیز در یک گروه وجود دارد.
    قانون همه یا هیچ، تاریک و روشنایی مطلق، سیاه و سفید، هر که با ما نیست بر ماست، و… از جمله مصادیق منطق ارسطویی می باشند. تسلط این منطق در ذهن انسان ها آنان را به سوی جذب یا دفع شی ء یا فکر یا فرد سوق می دهد. از بُعد دیگر می توان نشان داد که در هر مفهوم یا شی ء یا پدیده ای که کاملاً مبهم و یا تاریک است، نقاط روشنی یافت می شود و برعکس. در مفاهیم یا اشیا و پدیده هایی که کاملاً روشن به نظر می رسند، تیرگی و نقاط «ابهام» چندی وجود دارند. بر اساس «نظریة عدم قطعیت» از «ورنر هایزنبرگ»، اصولاً عدم قطعیت در ذات و نهاد طبیعت جای دارد (الهی و آذر، ۱۳۷۷).
    برای مواجهه با عدم قطعیت و ابهام موجود در جهان واقعی، منطق دو ارزشی ارسطویی، بتدریج جای خود را به منطق جدیدی به نام «منطق فازی» می سپارد. اکنون ما در عصر پیچیدگی به سر می بریم. در عصر پیچیدگی، تفکر فازی ضرورت پیدا کرده است.
    قضاوت انسانی ماهیتاً نادقیق و ناکامل است. بنابراین نباید براساس منطق دو ارزشی ارسطویی قضاوت انسانی را محک زد. این نقیصه ناشی از دلایل متفاوت است، که عبارت اند از:
    ۱) عدم دقت گفتاری انسان در بیان و تشریح شرایط یا مجموعه شرایط خاص؛
    ۲) عدم اطمینان در قواعدی که به عنوان مبنای قضاوت انسانی، مورد استفاده قرار می گیرند؛
    ۳) اطلاعات مبهم[۱۵]، اطلاعات نادقیق[۱۶]، اطلاعات مفقوده[۱۷] و اطلاعات متناقض[۱۸] ( الهی، آذر، ۱۳۷۷).
    به این ترتیب بسیاری از قضاوت ها و تصمیم گیری ها در شرایطی مبهم صورت می گیرند و نمی توان آن ها را با روش های کمّی بیان کرد. پروفسور «لطفی زاده» در سال ۱۹۶۵ برای مواجهه با ابهام موجود در جهان واقعی، نظریة مجموعه های فازی را بنیان نهاد. مفهوم مجموعة فازی، امکان بیان اطلاعات ذهنی و کیفی را به روش علمی فراهم می کند، از این رو ذهنیت ها و تعصب های فردی کاهش می یابند و تصمیم گیری ها منطقی تر صورت می گیرند.
    منطق فازی با انعطاف پذیری فوق العاده، برای تحلیل معانی زبان طبیعی مناسب می باشد و قادر است ابهامات برخواسته از ذهن انسان و محیط و همچنین درجة نادقیقی را که در قضاوت انسانی وجود دارد مدلسازی و تحلیل کند. بدین سان افق تازه ای برای ---------- گذاری، برنامه ریزی و تصمیم گیری گشوده شد. منطق فازی، تعمیم یافتة منطق دو ارزشی است. استدلال های منطق فازی در محیط های نادقیق، به انتخاب یا این یا آن بسنده نمی کند. از منطق فازی برای کمّی کردن کمیّت های گفتاری متعدد مانند «معمولاً»، «غالباً»، «تقریباً» و «بندرت» و همچنین کمیت های احساسی چون مهربانی، جوانی و خوشحالی، گرمی، باهوشی استفاده می شود.
    منطق فازی، منطق چند ارزشی[۱۹] است. در این منطق گزاره ها در جایی بین ۱ و ۰ قرار می گیرند که این امر با ۱< x < ۰ نمایش داده می شود. در منطق فازی به جای طبقه بندی دقیق عضویت به صورت بلی یا خیر، درجات عضویت[۲۰] را به کار می برند. از نظر «لطفی زاده» (در: بنسمن، ۱۳۸۳) معمولاً رده های اشیای موجود در جهان واقعی، معیارهای دقیق و معین عضویت ندارند. وی مجموعة فازی را رده ای از اشیا با درجات عضویت پیوستاری می داند و اظهار می دارد که چنین مجموعه ای با یک عامل عضویت که درجه ای از عضویت بین صفر و یک را به هر چیزی اختصاص می دهد، شناخته می شود. براساس این نظر، به هر عضو x از مجموعة جهانی X با استفاده از عامل عضویت، «درجه عضویتی» در مجموعه A اختصاص می یابد که از صفر تا یک، در نوسان است.
    انتقال از منطق دو ارزشی به چند ارزشی، شیوة تفکر ما را تغییر داده و افق های جدیدی را پیش روی ما گشوده است. زمانی که ارزیابی پارادایم ها (یک شیوة دیدن جهان) در دستگاه منطقی چند ارزشی صورت گیرد، درست یا غلط بودن هر پارادایم، امری نسبی[۲۱] می گردد.
    در نظام سنتی چون همة اعضا باید تمام ویژگی های اصلی را که در تعریف آن دسته بیان می گردد داشته باشند، بنابراین تمام اعضا به طور یکسان نمایانگر دسته یا گروه یا طبقه هستند و هیچ عضوی بر دیگری برتری ندارد. در منطق فازی روابط، مبتنی بر اصول ازپیش تعیین شده نمی باشد، بلکه بر پایة دانش کلی یا بافت می باشد. در نظام فازی چون طیف وجود دارد، می توان اعضای طبقه را رتبه بندی کرد. بر همین مبنا «ساراسویک» (در: پانو، ۱۳۷۹، ۱۱۲) معتقد است در نظام ذخیره و بازیابی اطلاعات، «ربط» مفهوم و هویتی دو ارزشی نیست. ربط بر مقیاسی مستمر و پیوسته مبتنی است و نباید مفهومی را مربوط یا نامربوط شمرد. در پاسخ به هر پرسش، هر مدرک موجود در بایگانی (فایل) ممکن است احتمالاً مطالبی مربوط را به دست دهد. مدارک بایگانی را می توان بر حسب احتمال مربوط بودن، به ترتیب نزولی مرتب کرد.

    پارسیان (شاپرزفا)









    دکتر محمد رضا داورپناه
    منابع
    الوانی، سید مهدی؛ وارث، حامد (۱۳۸۰). «تحقیقات چند پارادایمی در مطالعات سازمانی»، دانش مدیریت، شماره ۵۴، ص ۱۳ـ۳.
    الهی، شعبان؛ آذر، عادل (۱۳۷۷). «منطق فازی، رویکردی نوین به سیستمهای مدیریت». مدرس، شماره ۶، ص. ۱۶۰ـ۱۴۱
    بنسمن، استفان جی. (۱۳۸۳). «قانون برادفورد در مجموعه های نامعین: استنتاج های آماری برای تحلیل کتابخانه». ترجمه حیدر مختاری و آنسه حسینی زاده، کتابداری و اطلاع رسانی، شماره دوم، جلد ۷، ص. ۱۵۶ـ۱۳۷.
    پائو، میراندا لی (۱۳۷۹). مفاهیم بازیابی اطلاعات. ترجمه اسدالله آزاد و رحمت الله فتاحی، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
    جمالی مهموئی، حمیدرضا (۱۳۸۲) «وب معنایی: شیوه ای رو به تکامل برای ذخیره و بازیابی کارآمدتر اطلاعات روی اینترنت». اطلاع شناسی، سال اول شماره ۲، ص ۶۶ـ۴۹.
    حری، عباس (۱۳۷۶). «اهمیت و ضرورت به کارگیری منابع خارجی در تحقیقات کشور». فصلنامه کتاب، دوره ۸، شماره ۴، ص ۱۲ـ۷.
    حری، عباس (۱۳۷۸). اطلاع رسانی، نگرش ها و پژوهش ها. تهران: نشر کتابدار، ص ۶۵ـ۵۶.
    داورپناه، محمدرضا (۱۳۸۲). «تحلیلی بر تبدیل اطلاعات و دانش». فصلنامه کتاب، دوره چهاردهم، شماره اول، ص ۸۰ ـ ۷۱.
    دیانی، محمدحسین (۱۳۷۹). مباحث بنیانی در کتابداری و اطلاع رسانی ایران: ده مقاله. مشهد: انتشارات کتابخانه رایانه ای.
    شرا، جس (۱۳۸۲). «شالوده معرفت شناختی علم کتابداری». ترجمه رحمت ا… فتاحی، کتابداری و اطلاع رسانی، شماره ۱، جلد ۶، ص ۷۹ـ۴۷.
    شریعتمداری، علی (۱۳۶۴). اصول و فلسفه تعلیم و تربیت. تهران: انتشارات امیر کبیر.
    صفری، مهدی (۱۳۸۳). «مدل سازی مفهومی در بازنمون رسمی دانش: شناختی از هستی شناسی در هوش مصنوعی و نظام های اطلاعاتی». اطلاع شناسی، سال اول، شماره ۴، ص ۷۳ـ۴.
    صمدی، هادی (۱۳۸۲). «سنجش ناپذیری رده بندی ها و واقع گرایی علمی از دیدگاه سنکی». حوزه و دانشگاه، سال نهم، شماره ۳۴، ص ۴۷ـ۲۹.
    کریشنا، و؛ واست، رولند؛ گلادر، ژاک (۱۳۸۰). «جهانی شدن و اجتماعات علمی در کشورهای در حال توسعه». ترجمه ابوالقاسم طلوع. فصلنامه علوم، تحقیقات و فناوری، سال سوم، شماره ۷، ص ۵۶ـ ۴۸.
    ویکری، برایان؛ ویکری، الینا (۱۳۸۰). علم اطلاع رسانی در نظر و عمل. ترجمه عبدالحسین فرج پهلو، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
    یورلند، بیرگر (۱۳۸۱ آ). «نظریه و فرانظریه در علم اطلاع رسانی: تفسیری جدید». ترجمه مهدی داودی، در: مبانی، تاریخچه و فلسفه علم اطلاع رسانی. به کوشش علیرضا بهمن آبادی، تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص ۴۴۸ـ۴۲۵.
    یورلند، بیرگر (۱۳۸۱ ب). «فرانظریه و علم اطلاع رسانی». ترجمه ویدا بزرگ جمی، در: مبانی، تاریخچه و فلسفه علم اطلاع رسانی. به کوشش علیرضا بهمن آبادی، تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص ۴۷۳ـ۴۴۹.
    Hjorland, Birger (۱۹۹۸). “Information retrieval text composition and semantics .” Knowledge organization, ۲۵ (۱/۲): ۱۶-۳۱.
    Hjorland, Biger (۲۰۰۴). “Domain analysis in inforamtion science: eleven approaches – traditional as well as innovative .”Journal of Documentation. ۵۸: ۴۲۲-۴۶۲.
    Jacob T, Elin K. (۲۰۰۴) “Classification and categorization: a difference that makes a difference”. Library Trends. ۵۲ (۳): ۵۱۵-۵۴۰.
    ۱. دانشیار دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد
    ۱. One-Place system
    ۱. Resemblance
    ۲. Similarity
    ۳.Frame – based system
    ۴. Langridge
    ۵. Semantic Networks
    ۶. French Encyclopedia
    ۷. Scepticism
    ۱. entities
    ۲. relational databases
    ۱. hyper document
    ۱. Two – Valued Logic
    ۲. False, True
    ۱. Imprecise
    ۲. Inaccurate
    ۳. Missing
    ۴. Conflicting
    ۱. Multi Valued Logic
    ۲. Degree of membership
    [۲۱]. امور مختلف از این جهت که در شرایط خاص ارزش داشته باشند یا در هر وضعی با ارزش تلقی شوند، به دو دسته تقسیم می شوند، آنچه که ارزش آن وابسته به شرایط و موقعیت خاص باشد، گفته می شود ارزش نسبی دارد. در مقابل، به اموری برخورد می کنیم که در شرایط متفاوت و موقعیت های گوناگون، ارزش دارند. این گونه امور اصطلاحاً دارای ارزش مطلق هستند (شریعتمداری، ۱۳۶۴: ۱۵۸).
    ۱. Incommensurability Thesis
    ۱. Domain space
    ۱. Domain analysis




    کتابداری و اطلاع رسانی

  4. کاربر مقابل از Bauokstoney عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده است:

    moderator (Sunday 19 December 2010-1)

  5. Top | #219
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.46
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,855 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض ملاحظاتی پیرامون جستجو در فهرستهای پیوسته

    ملاحظاتی پیرامون جستجو در فهرستهای پیوسته


    پیشرفتهای زیادی در زمینه فهرستهای پیوسته رایانه ای صورت گرفته است.












    پارسیان (شاپرزفا)











    پیشرفتهای زیادی در زمینه فهرستهای پیوسته رایانه ای صورت گرفته است. امروزه این فهرستها به منزله دروازه های اطلاعاتی شناخته شده اند که از طریق آنها می توان علاوه بر اطلاعات کتابشناختی کتابها به صفحات وب، فایلهای الکترونیکی، متن کامل مقاله ها و.... دسترسی پیدا کرد.
    در این مقاله به برخی چالشهای موجود در ساخت و کار با فهرستهای پیوسته از جمله نگهداری و اداره آن، ویژگیهای جستجو در آن به ویژه دشواریهای جستجوی موضوعی و نیز حضور وب سایتها در این فهرستها پرداخته شده است.
    ● مقدمه
    از زمانی که کتابخانه وجود داشته فهرستها هم حضور داشته است، البته در شکلهای مختلف از سیاهه ای در ذهن کتابدار تا فهرستهای کتابی، فهرست برگه و نظامهای بازیابی اطلاعات پیوسته. چارلز امی کاتر[۲] در سال ۱۹۰۴ فهرست را چنین تعریف کرد. "سیاهه ای از کتابها که با نظم خاصی مرتب شده اند." وی همچنین انواع فهرست از قبیل فهرست عنوان، نویسنده و موضوع را برای روشهای مختلف دسترسی به اطلاعات مشخص کرد. در مورد منابع چاپی، فهرست کتابخانه موجودیت واقعی و قابل لمسی از منابع کتابخانه را منعکس می کند، اما در شرایط حاضر و با استفاده از فناوریهای جدید و اینترنت برای دسترسی به اطلاعات در کتابخانه ها این مفهوم نیز تغییرکرده است. از نظر تاریخی فهرستهای پیوسته کامپیوتری (OPAC) جایگزین سلطه فهرست برگه شده است همان گونه که فهرست برگه جایگزین فهرستهای کتابی شده بود. دایرة المعارف بین المللی اطلاع رسانی و کتابداری فهرست پیوسته همگانی را این گونه تعریف کرده است: "پایگاه اطلاعاتی از رکوردهای کتابشناختی، اغلب متعلق به مجموعه کتابخانه ای خاص که امکان جستجو از طریق عنوان، موضوع، مؤلف و... در آن توسط پایانه های عمومی وجود دارد." همچنین فرهنگ تخصصی انجمن کتابداران امریکا آن را این گونه تعریف کرده است: "پایگاه اطلاعات کتابشناختی کامپیوتری قابل دسترسی از طریق پایانه ها که استفاده کننده می تواند در آن بدون کمک واسط انسانی نظیر کارکنان متخصص کتابخانه به طور مستقیم و مؤثر به جستجو و بازیابی رکوردهای کتابشناختی بپردازد." (نقل از کوشا، ۱۳۷۸: ص ۱۶۲).
    قالب اصلی سیستمهای یکپارچه کتابخانه ها که اوپک نیز بخشی از آن است رکورد مارک است. سیستمهایی نیز وجود دارند که از BRS/Dataware, SGML/XML, یا SQL برای قالب بندی دوباره داده ها استفاده می کنند. پیشرفتهای اخیر در زمینه اوپکها آنها را به منزله دروازه های اطلاعاتی که دسترسی به پایگاههای اطلاعاتی را فراهم می کند شناخته است. از طریق اوپکها می توان به صفحات وب، فایلهای الکترونیکی، متن کامل مقاله ها و... دسترسی پیدا کرد.
    ویژگیهای عمومی اوپکها عبارتند از معماری خدمت دهنده/خدمت گیرنده (Client/Server)، پشتیبانی از نویسه های مختلف به ویژه استفاده از یونیکد، رابط گرافیکی کاربرپسند در محیط ویندوز برای کتابدار و رابط گرافیکی مبتنی بر وب برای کاربـران کتابخـانه، استفاده از نظام پایگاه اطلاعات رابطـه ای استانـدارد
    (System Relational Database)، سرور سازگار با ۵۰.۳۹ Z، انتقال و تبادل رکوردهای مارک و مبادله داده های الکترونیکی (EDI) (Electronic Data Interchange).
    ● طراحی، نگهداری و اداره فهرست پیوسته
    تا چند دهه قبل بخش مهمی از برنامه آموزش مدارس کتابداری، آموزش چگونگی تهیه فهرست برگه و چگونگی نمایش محتوای یک رکورد کتابشناختی در فهرست برگه بود. وقتی کارت برگه تهیه می شد در برگه دان کتابخانه در محل مشخص قرار می گرفت. این شیوه عمل سبب ایجاد قواعد برگه آرایی که معمولاً بر اساس حروف الفبا بود، شد. در بسیاری از کتابخانه ها گروهی از کتابداران برگه ها را برگه آرایی می کردند و گروه دیگری کار کنترل و باز بینی را انجام می دادند تا از درستی برگه آرایی اطمینان حاصل شود. اصلاح، روزآمد کردن و سایر تغییرات در فهرست برگه ها با تولید یک دسته فهرستبرگه جدید میسر بود. تایپ برگه ها عملی ملال آور و وقت گیر بود، به ویژه برای کسانی که علاقه ای به فهرست نویسی نداشتند نقطه گذاریها، فاصله ها، تورفتگیها و... گاه مضحک به نظر می رسید. با استفاده از فناوری نوین طراحی، نگهداری و اداره فهرست به طور اساسی تغییر کرده است. اگر چه نظامهای کامپیوتری آسان تر از فهرستبرگه تهیه و نگهداری می شود، ولی امروزه طراحی فهرست از نگهداری آن جدا شده است و بنابراین نقش اداره آن که در گذشته فقط بر عهده کتابداران بود اکنون بین فروشندگان سیستمها، برنامه نویسان و کتابداران تقسیم شده است.
    محدودیتهای سیستمها، آگاهی طراحان از داده های کتاب شناختی و کارکردهای سنتی فهرستها و ملاحظات اقتصادی از قبیل حافظه و فضای دیسکهای کامپیوتری و...نقش مهمی را در طراحی، نگهداری و اداره سیستمهای کتابخانه که فهرستها نیز بخشی از آن بود ایفا می کند. تحولات اخیر در فناویهای جدید و کاربرد آن در طراحی فهرستهای رایانه ای موجب شده است که بسیاری از فهرستها از طریق اینترنت قابل دسترس باشد و سیستمهای کتابخانه ای ارائه شود که با رابط گرافیکی مبتنی بر وب (Web- Based Interface) طراحی شده است. وب سایتهای کتابخانه ها منابع اطلاعاتی شامل فهرستها، پایگاههای اطلاعاتی، راهنمای خدمات کتابخانه، منابع اینترنت و... را سازماندهی می کنند. استاندارد خاصی برای طراحی این وب سایتها وجود ندارد. این فقدان استاندارد سبب شده است که هر کتابخانه ای طراحی و نگهداری وب سایت خود را بر اساس نیازهای کتابخانه و کاربران خود تهیه کند. بسیاری از این سایتها بسیار خوب و با کیفیت بالا طراحی شده و دارای اطلاعات سازماندهی شده هستند. فروشندگان سیستمهای کتابخانه و کتابداران بخشهای خدمات عمومی نقش فعال تری در نگهداری و طراحی این سیستمها دارند. استانداردهای جدیدی برای طراحی و نگهداری فهرستها در حال شکل گیری است که توسط کتابخانه های ملی و یا سازمانهای جهانی و فروشندگان سیستمهای پیشرفته نظیر OCLC در حال تدوین است.برای مثال تعریف نوع سندSGML (SGML Document type Definition) برای رکوردهای مارک توسط کتابخانه کنگره و استاندارد ابر داده دوبلین کور که توسط OCLC ایجاد شد به فلسفه فهرست نویسی و کنترل و سازماندهی فایلها و سایتهای اینترنتی پرداخت. تدوین این گونه استانداردها نشان می دهد که اداره فهرست کتابخانه با مشارکت فروشندگان سیستمها، بنگاههای کتابشناختی و کتابداران میسر است و کتابداران باید از مهارتها و تخصص صد ساله خود در بازیابی و نگهداری اطلاعات در عصر جدید استفاده کنند.
    ● ویژگیهای جستجو در اوپک
    اوپک یک نظام بازیابی اطلاعات است که حاوی رکوردهای کتابشناختی کوتاه از کتابها، مجله ها، منابع سمعی بصری و... که در کتابخانه موجود است می باشد. کاربران اوپکها از نظر، سن، علاقه مندیهای موضوعی و سطح سواد اطلاعاتی با یکدیگر تفاوت دارند. بنابراین اوپک باید طوری طراحی شود که بتواند طیف گسترده تری از کاربران را پوشش دهد، یعنی کاربران با دانش و مهارت اندک در استفاده از کامپیوتر تا کتابداران و نیز کسانی که تواناییها جستجوی بالایی دارند به راحتی از آن استفاده کنند. چون اوپکها اکنون از طریق وب قابل دسترسی هستند رابط کاربر آنها اغلب دارای فرمهای HTML است که باید توسط کاربر پر شود. کاربر نوع جستجوی خود و فیلد جستجو را با وارد کردن اطلاعات به جعبه ورود اطلاعات (input box)یا جعبه انتخاب (check box) و یا دکمه رادیویی (Radio button) مشخص می کند.
    جستجو های اوپک دو نوع است:
    الف) جستجو بر اساس فیلد مشخص نظیر مؤلف، عنوان و...، این جستجو برای وقتی که کاربر می خواهد به یک مدرک مشخص دسترسی پیدا کند مناسب است.
    ب) جستجوی موضوعی، وقتی که کاربر می خواهد در یک حوزه موضوعی منابع مختلف پیدا کند.
    برای انجام یک جستجوی موضوعی موفق دانشهای زیر لازم است:
    ـ دانش و آگاهی در مورد رکوردهای کتابشناختی که بتواند برای جستجوی موضوعی و ویژگیهای آن مورد استفاده قرار گیرد.
    ـ دانش و آگاهی درباره ساختار اصطلاح نامه ها و سرعنوانهای موضوعی که توصیفگر های موضوعی از میان آنها انتخاب می شود.
    ـ دانش و آگاهی لازم در مورد استراتژی جستجو، ایجاد و به کارگیری آن.
    ـ شناخت تواناییهای جستجوی سیستم اوپک و روش به کارگیری آن.
    ـ دانش در باره حوزه موضوعی مورد جستجو
    ـ دانش چگونگی ترجمه نیاز اطلاعاتی به یک فرمول جستجوی منطقی.
    برخی از مشکلات کاربران در جستجوی موضوعی در اوپکها از این قرار است:
    ۱) کاربران به دشواری می توانند بین واژه های مورد جستجوی خود با توصیفگرهای موجود در فهرست پیوسته پیوند برقرار کنند.
    ۲) آنها در شناسایی واژه هایی که بتواند موضوع آنها را خاص تر یا عام تر بیان کند با مشکل مواجه هستند.
    ۳) عدم آگاهی از ساختار اصطلاح نامه ها و سرعنوانهای موضوعی کنگره.
    ۴) آنها نمی دانند که وقتی نتایج جستجو بسیار اندک و یا صفر است چگونه دامنه جستجو را گسترش دهند.
    ۵) آنها نمی دانند که وقتی نتایج جستجو بسیار زیاد است دامنه جستجو را چگونه خاص نمایند.
    ۶) چگونگی استفاده از عملگرهای بولی و جستجوی ریشه و کوتاه سازی (truncation) و نیز چگونگی محدود کردن جستجوی کلید واژه ای را به یک فیلد خاص نمی دانند و نیز از توانمندیهای سیستم اوپک اطلاع ندارند.
    مشکلات نگارشی دارند به طوری که اشتباهات تایپی بیشترین خطا در اوپکها به شمار آمده است(۲۰۰۳,poo&Khoo).
    با پیشرفتهای جدید در زمینه تکنولوژی رابط کاربر (interface) و در کنار آن پیشرفت اینترنت و تکنولوژیهای مبتنی بر وب از قبیل HTML پویا (Dynamic HTML)، انواع جدید رابط گرافیکی کاربر ایجاد شده است که شامل تصاویر سه بعدی و دوبعدی، تصاویر متحرک (animation)، واقعیت مجازی (Virtual Reality) و قابلیت کنترل و پردازش مستقیم است. این قابلیتها به کاربر اجازه می دهد اشیاء را در صفحه مونیتور کنترل کند. این فنون به کاربر کمک می کند ارتباط بین واژه های جستجو و مدارک را مشخص کند و بتواند پایگاه اوپک را مرور (browse) کند. همچنین، استراتژیهای جستجو را درک کرده و نتایج جستجو را کنترل نماید. لی (Lee , ۱۹۹۱) رابط گرافیکی شیءگرا همراه با تصاویر متحرک را پیشنهاد می کند که از اشیای دوبعدی و سه بعدی از قبیل برگه دان، قفسه های کتاب و نوارهای کاست می توان استفاده کرد. چانگ (Chung ,۱۹۹۹) استفاده از واقعیت مجازی را در محیط گرافیکی اوپک نشان داد. او نمونه آزمایشی از فهرست پیوسته منابع داستانی را با نام Book house نشان داد، به طوری که از نمادهای مجازی (metaphor) شبیه خانه برای محیط جستجو استفاده شده بود. در این خانه اتاقهای مختلفی وجود داشت و در هر خانه گروههای مختلفی از کاربران (کودکان، بزرگسالان و...) و شیوه های گوناگون جستجو را نشان می داد. در هر خانه اشیایی وجود داشت که برای نشان دادن جنبه های مختلف جستجو مورد استفاده قرار می گرفت. با کمک تصاویر متحرک روشهای جستجو پیشنهاد می شد و آیکونهایی برای نشان دادن نظام رده بندی مورد استفاده قرارگرفت. کره جغرافیایی برای نشان دادن مکانهای جغرافیایی و ساعت برای نشان دادن زمان و ماسکهایی برای نشان دادن تجربه های هیجانی که از خواندن کتاب ایجاد می شود، مورد استفاده قرار می گرفت. رکوردهای بازیابی شده به شکل قفسه کتاب و رکورد مورد نظر با نماد یک کتاب باز نمایش داده می شد.
    لین(Lin , ۲۰۰۱) روشهای مختلف نمایش شبکه معنایی را در صفحه نمایش بررسی می کند، نمایش سلسله مراتبی همراه با شبکه ای از پیوندهای مختلف. به عنوان مثال، با انتخاب یک سر عنوان موضوعی در خواست جستجو به طور اتوماتیک به سیستم اوپک ارسال شده و رکوردهای مرتبط بازیابی می شود.
    رکوردهای فهرست را نیز می توان با اضافه کردن فهرست مندرجات کتاب و نیز افزودن کلید واژه های موجود در نمایه های آخر کتاب و... غنی ساخت.
    با پیشرفت فناوریهای جدید و مرورگرهای وب بسیاری از تغییرات و تحولات بدون تغییر اساسی در ساختار اوپکها قابل اجرا است. تغییرات به راحتی با طراحی صفحات وب که به عنوان رابط کاربر مورد استفاده قرار می گیرند قابل پیاده شدن است. به عنوان مثال HTML پویا (Dynamic HTML)، جاوا اسکریپت (JavaScript) و ریزبرنامه های جاوا (Java applets) ریز برنامه ای که روی کامپیوتر سرویس گیرنده اجرا می شود) می تواند در رابط گرافیکی کاربر به منظور ایجاد ویژگیهای کنترلی و کمک بیشتر به کاربر در محیط گرافیکی اوپک ایجاد شود. توسعه هایی که نیاز به دسترسی به یک رابط دانش مدار با قدرت پردازش بالا دارد، می تواند از طریق یک برنامه میان افزاری (Middleware)۱۱ نظیر ابرموتورهای جستجو یا نظامهای هوشمند دیگر که بین کامپیوتر کاربر و سرور اوپک قرار می گیرند، امکان پذیر شود. این میان افزارها می توانند مانند برنامه های جاوا (Java servelet )که بر روی سرویس دهنده اجرا می شود) عمل کنند که از پروتکل بازیابی اطلاعات Z۳۹.۵۰ و یا پروتکل اینترنت HTTP برای ارتباط با سرور اوپک استفاده می کنند. راه حل به کارگیری جاوا اپلت و جاوا سرولت در بسیاری از سیستمهای اوپک پیاده شده است.
    ● چالش حضور وب سایتها در فهرستهای پیوسته
    مسئله مطرح در کتابخانه ها تمایل به فراهم کردن شیوه دسترسی یک مرحلـه ای (One-stop-shopping) برای کاربران، از طریق دسترسی موضوعی به اطلاعات در شکلها و قالبهای مختلف از طریق فهرست کتابخانه است. به دلایل زیادی از جمله موارد ذیل کتابخانه ها آدرسهای اینترنتی (URLs) رایگان را به فهرست خود اضافه می کنند:
    علاقه کاربران به استفاده از منابع الکترونیکی، برخی از منابع فقط به شکل الکترونیکی قابل دسترس هستند. با توجه به کاهش بودجه کتابخانه ها، نیاز به فراهم کردن منابع رایگان و کم هزینه اهمیت می یابد. به همین دلایل آدرس بسیاری از منابع اینترنتی نظیر مجله های الکترونیکی رایگان، آدرس روزنامه ها، وب سایتهای سازمانها و انجمنها و... به فهرست کتابخانه اضافه می شود.
    یکی از چالشهایی که کتابداران در فراهم آوری و سازماندهی این گونه منابع با آن مواجه هستند این است که آدرس منابع اینترنتی همیشه معتبر نیستند. این امر چند علت دارد:
    ممکن است تهیه کننده سایت از انتشار آن صرف نظر کند و یا وب سایت به سرور جدیدی منتقل شود.
    کوهلر (Kohler , ۲۰۰۲) در یک بررسی چهار ساله بر روی وب سایتها دریافت که نیمه عمر یک صفحه وب در حدود دو سال است. وی همچنین نشان داد که تفاوتهای معناداری در پایداری نسبی صفحات وب که دارای حوزه های سطح بالا (Top-level domain) هستند با نوع کارکردشان وجود دارد. کارول آن
    (Carol Anne , ۲۰۰۰) نشان داد که آدرسهای اینترنتی که در مقاله های یک مجله دانشگاهی به آن استناد شده بود در پایان یک دوره سه ساله هیچ کدام قابل دسترس نبودند.
    با توجه به دلایل ذکر شده کاربران فهرستهای پیوسته در هنگام جستجوی آدرسهای اینترنتی به طور مرتب با پیغامهای خطایی نظیر موارد زیر مواجه می شوند:
    ۱) صفحه پیدا نشد (خطای ۴۰۴) (Not found(including ۴۰۴
    ۲) جستجوی سرور(DNS) ناموفق بود Failed DNS Lookup
    ۳) قادر به جایابی کامپیوتر میزبان نیست Unable to locate host
    ۴) اتصال به شبکه برقرار نیست Network connection refused
    ۵) تغییر آدرس داده Moved.
    با توجه به میزان خطاها در جستجوی آدرسهای اینترنتی نگهداری و روزآمدسازی اوپکها بسیار دشوار می شود این کار علاوه بر پشتیبانیهای فنی نیاز به نیروی کار بیشتری در کتابخانه ها دارد. با درنظر گرفتن هزینه سودمندی، اضافه کردن منابع الکترونیکی رایگان به اوپکها نیاز به بررسی بیشتر دارد. OCLC نیز در اواسط دهه ۹۰ مسئله آدرسهای پایدار (Persistent URLs) را مطرح کرد و پیشنهاد کرد که فقط آدرسهای اینترنتی نظیر منابع دولتی و دانشگاهی که از پایداری بیشتری برخوردار هستند به فهرست کتابخانه اضافه شود.

    پارسیان (شاپرزفا)









    زهره عباسی
    منابع فارسی
    کوشا، کیوان، (۱۳۷۹). فهرست های همگانی و شبکه جهانی وب: بررسی امکانات فهرست پیوسته کتابخانه های ملی در محیط وب. فهرست های رایانه ای: کاربرد و توسعه (مجموعه مقالات همایش کاربرد و توسعه فهرست های رایانه ای در کتابخانه های ایران).: مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد؛ تهران: مرکز اطلاع رسانی و خدمات علمی وزارت جهاد سازندگی. ص ۱۸۸-۱۶۱
    منابع خارجی
    Poter, Margeret; Laura Bayard (۱۹۹۹). "Including Web sites in the online catalog: implications for cataloging, collection department and access.” The journal of academic librarianship. Vol. ۲۵, NO. ۵ p: ۳۹۰-۳۹۴
    Bruke, Gerold; Carol Anne Germain; Mary k. Van Ullen.(۲۰۰۳). “URLs in the OPAC: integrating or disintegrating research libraries, catalogs.” The journal of academic librarianship. Vol.۲۹, No. ۵ p: ۲۹۰-۲۹۷.
    Butterfield, Kevin. (۲۰۰۳). “Online Public Access Catalogs.” Encyclopedia of Library and Information Science - Marcel Deker. p:۲۲۶۸-۲۲۷۳.
    Jefferson, Theresa; Thomas J. Nagy (۲۰۰۲). “A domain-driven approach to improving search effectiveness in traditional online catalog.” Information and Management. Vol. ۳۹, p: ۵۵۹-۵۷۰.
    Bolin, Mary K. (۲۰۰۰). “Catalog design, catalog maintenance, catalog governance.” Library Collection, Acquisition & Technical Services. Vol.۲۴. p: ۵۳-۶۳.
    Poo, Danny C.; Christopher S.G. Khoo (۲۰۰۳). Encyclopedia of Library and Information Science.- Marcel Deker .p:۲۲۱۸-۲۲۲۷.
    ۱. دانشجوی دکترای کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه فردوسی مشهد
    ۲. Charls Ammi cutter
    ۱. نرم افزار حایل بین دو یا چند نرم افزار که اطلاعات بین آنها را ترجمه می کند.




    کتابداری و اطلاع رسانی

  6. کاربر مقابل از Bauokstoney عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده است:

    moderator (Sunday 19 December 2010-1)

  7. Top | #220
    k.h
    پارسیان (شاپرزفا)
    k.h آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    کاربر سـایت
    تاریخ عضویت
    Dec 2010
    شماره عضویت
    68079
    سن
    25
    نوشته ها
    1
    میانگین پست در روز
    0.00
    تشکر ها
    0
    از این کاربر 0 بار در 0 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض

    سلام
    عوامل موثر در استفاده از پایگاه های اطلاعاتی الکترونیکی چیست؟
    معرفی پایگاه ها و ویژگی های آنها

  8. Top | #221
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.46
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,855 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض بررسي ميزان و عوامل مؤثر بر رضايتمندي استفاده‌كنندگان از خدمات بخش اطلاع‌رساني مركز اطلاع‌رساني و كتابخانه مركزي دانشگاه فردوسي مشهد

    @font-face { }@font-face { }@font-face { }@font-face { }@font-face { }@font-face { }@font-face { }p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 0.0001pt; text-align: right; direction: rtl; unicode-bidi: embed; font-size: 10pt; }h4 { margin: 0cm 0cm 0.0001pt; text-align: right; page-break-after: avoid; direction: rtl; unicode-bidi: embed; font-size: 14pt; font-weight: normal; }p.MsoFootnoteText, li.MsoFootnoteText, div.MsoFootnoteText { margin: 0cm 0cm 0.0001pt; text-align: right; direction: rtl; unicode-bidi: embed; font-size: 10pt; }span.MsoFootnoteReference { vertical-align: super; }a:link, span.MsoHyperlink { color: blue; text-decoration: underline; }a:visited, span.MsoHyperlinkFollowed { color: purple; text-decoration: underline; }span.CharChar3 { }div.Section1 { page: Section1; }ol { margin-bottom: 0cm; }ul { margin-bottom: 0cm; }
    بررسي ميزان و عوامل مؤثر بر رضايتمندي استفاده‌كنندگان از خدمات بخش اطلاع‌رساني مركز اطلاع‌رساني و كتابخانه مركزي دانشگاه فردوسي مشهد

    وجيهه حسيني
    اكرم فتحيان
    چكيده
    پژوهش حاضر با هدف بررسي ميزان و عوامل مؤثر بر رضايتمندي استفاده كنندگان از خدمات بخش اطلاع‌رساني كتابخانه مركزي دانشگاه فردوسي به روش پيمايشي و با استفاده از پرسشنامه انجام شده است. در اين پژوهش، متغيرهاي رشته، مقطع و محل فعاليت مراجعان، امكان دسترسي به منابع الكترونيكي، تجهيزات فيزيكي بخش و نقش كتابدار در جستجو، بازيابي و آموزش كاربران بررسي شد. جامعة آماري، شامل كلية افرادي است كه به قصد جستجو و بازيابي اطلاعات به اين بخش مراجعه كرده‌اند كه بر اساس جدول «مورگان»، 70 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند.
    نتايج پژوهش نشان داد كاربران تا حد زيادي از امكان دسترسي به منابع الكترونيكي و پايگاه‌ها و مهارتهاي اطلاعاتي و ارتباطي كتابدار رضايت داشته‌اند؛ اما از تجهيزات فراهم شده و ساعت كار بخش، ناراضي بوده‌اند.
    كليدواژه‌ها: رضايتمندي، خدمات بخش اطلاع‌رساني، دانشگاه فردوسي مشهد.

    مقدمه
    كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رساني در توسعة اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي جامعه نقش بسزايي دارند و متصديان آنها همواره درصدد بوده‌اند منابع اطلاعاتي را گردآوري كنند و به مراجعان خود خدمات ارائه دهند.
    امروزه حجم انبوهي از اطلاعات، در انواع ابزارهاي اطلاع‌رساني، اعم از كتابها، نشريه‌هاي ادواري و منابع پيوسته و ناپيوسته الكترونيكي در دسترس است و كتابخانه‌ها در كنار بخشهاي مختلف، بخشي را براي ارائه خدمات الكترونيكي به كاربران خود در نظر مي‌گيرند. در اين بخش، خدمات متفاوتي ارائه مي‌شود، مانند:
    دسترس پذير ساختن پايگاه‌هاي اطلاعاتي
    جستجوي مقاله‌ها و منابع الكترونيكي مورد نياز كاربران
    آموزش استفاده از منابع الكترونيكي و ارتقاي سواد اطلاعاتي كاربران
    انجام جستجو توسط كتابدار در شرايطي كه كاربران با منابع و پايگاه‌هاي اطلاعاتي آشنايي كافي ندارند.
    از آنجا كه هدف اصلي كتابخانه، پاسخگويي به نيازهاي اطلاعاتي كاربران است، بررسي ميزان رضايت استفاده كنندگان از منابع و خدمات رايانه‌اي در كتابخانه، ابزاري ارزشمند براي تداوم يا تحول در چگونگي ارائه خدمات شناخته مي‌شود. به همين منظور، پژوهش حاضر، ميزان رضايت كاربران از خدمات بخش اطلاع‌رساني كتابخانة مركزي دانشگاه فردوسي مشهد و عوامل مؤثر بر اين رضايتمندي را بررسي نموده است.

    پيشينة پژوهش
    بررسي ميزان رضايت استفاده كنندگان از خدمات كتابخانه، از سال 1940 آغاز شد. اگرچه نمونه‌هايي از كمّيت‌سنجي در كتابخانه‌ها از دهه 1930 موجود است، اما اواخر دهه 1960 نقطة عطفي براي رشد اين‌گونه پژوهشهاست (مرادمند، 1385، ص 190).
    «كاركوران» (2001) در پژوهش خود از 6300 كاربر در 20 حرفه صنعتي در آمريكا دربارة ميزان رضايت كاربران از خدمات كتابخانه‌اي و نيز خدمات شبكه اي نظرسنجي نمود. نتايج نشان داد 16% از وقت كارمندان بخش خدمات اطلاع‌رساني صرف به دست آوردن، روزآمد كردن و تجزيه و تحليل اطلاعات مي‌شود. همچنين 68% كارمندان ترجيح مي‌دادند اطلاعات خارجي را شخصاً دريافت كنند و فقط تعداد كمي انتظار داشتند از كاركنان بخش اطلاعات و يا خدمات كتابخانه‌اي كمك دريافت كنند. اگر چه 50% اين مؤسسه‌ها كتابخانه داشتند، بيشتر كاربران به ميزان كمي از خدمات كتابخانه‌اي استفاده مي‌كردند و ترجيح مي‌دادند منابع الكترونيكي را از طريق اينترانت و اينترنت دريافت كنند.
    در پژوهشي كه در اكتبر 2005 و با كمك ابزار LibQual انجام گرفت، كيفيت خدمات و روشهاي بهبود وضعيت كتابخانه تعيين شد. در اين پژوهش، علاوه بر دسترسي كيفيت خدمات، با پژوهش مشابهي كه در سال 2004 توسط كتابخانه كويين در كانادا انجام شد، مقايسه‌اي صورت گرفت.
    بدين منظور، پرسشنامه‌اي با 27 سؤال در سايت كتابخانه قرار داده شد و 3160 نفر از دانشجويان كارشناسي، كارشناسي ارشد، كارمندان دانشگاه، كارمندان كتابخانه و اعضاي هيئت علمي به آن پاسخ دادند. نتايج به دست آمده نشان داد كاركنان دانشگاه و اعضاي هيئت علمي از خدمات ارائه شده رضايت دارند. اما ميزان رضايت دانشجويان كارشناسي در سطح پاييني قرار داشت. مراجعان كتابخانه از وضعيت دسترسي به رايانه، اينترنت و نرم‌افزار رضايت چنداني نداشتند.
    در سال 2007 كتابخانه دانشگاهي موناش براي بررسي ميزان كاربران از كيفيت خدمات كتابخانه، پژوهشي را انجام داد كه چهارمين بررسي در مورد رضايت كاربران اين كتابخانه است. بررسي‌هاي قبلي در سالهاي 2000، 2003 و 2005 انجام گرفت. ابزار گردآوري اطلاعات، پرسشنامه بود كه 3993 نفر از كاربران به صورت اينترنتي در طول دو هفته به آن پاسخ دادند. نتايج به دست آمده از اين پژوهش با پژوهشهاي مربوط به 38 كتابخانه دانشگاهي ديگر در استراليا و نيوزلند مقايسه و مشخص شد اين كتابخانه به استثناي حوزه‌هاي ارتباطات، تسهيلات و تجهيزات، در مقايسه با ساير كتابخانه‌ها در سطح متوسط به بالا قرار دارد. يافته‌هاي اين پژوهش نشان داد ميزان رضايت كاربران در مقايسه با سال 2005 افزايش يافته است. بيشترين رضايت كاربران در زمينه نيروي انساني (3/85%) و كمترين رضايت در زمينه تسهيلات و تجهيزات كتابخانه (5/67%) بوده است.
    در ايران نيز پژوهشهاي مختلفي در اين زمينه انجام شده است كه در ادامه به برخي از آنها اشاره مي كنيم.
    «موسوي شوشتري» (1382) با هدف بررسي ميزان رضايت استفاده‌كنندگان از خدمات كتابخانة مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران، پژوهشي را انجام داد. براي گردآوري داده‌ها پرسشنامه‌اي تهيه و به نمونه 278 نفري از استفاده‌كنندگان كتابخانه داده شد. با توجه به نتايج حاصل از تحليلهاي آماري، بيشترين مراجعه‌كنندگان به كتابخانه مركز را دانشجويان مقطع تحصيلي كارشناسي از گروه آموزشي علوم انساني تشكيل مي‌دادند. بيشترين زمينه‌هاي استفاده از كتابخانه، انجام كارهاي پژوهشي و تهيه پايان‌نامه بود. ميانگين ميزان آگاهي مراجعه‌كنندگان از خدمات كتابخانه، سطح آگاهي پايين آنان را از خدمات ارائه شده در اين كتابخانه نشان داد (61/39). ميانگين رضايتمندي كلي‌ مراجعان از خدمات ارائه شده، زياد بود (75/81) و ميانگين كلي برآورده شدن نيازهاي اطلاعاتي مراجعه‌كنندگان از منابع اطلاعاتي در حد متوسط قرار داشت (90/3).
    «مهراد و جهانيان» (1383) با هدف تعيين ميزان رضايت مراجعان از خدمات كتابخانه و مراكز اطلاع‌رساني صنعت نفت تهران (شامل مركز اطلاع‌رساني شركت ملي نفت ايران، مركز اطلاع‌رساني شركت ملي صنايع پتروشيمي و كتابخانه پژوهشگاه صنعت نفت) پژوهشي را انجام دادند. روش پژوهش، پيمايشي و از نوع توصيفي بود و براي گردآوري اطلاعات از پرسشنامه استفاده شد. جامعه مورد مطالعه، 6250 عضو مراكز اطلاع‌رساني و كتابخانه را شامل مي‌شد. در اين پژوهش، نسبت رضايت مراجعان زن و مرد، نسبت رضايت مراجعان با مدارك مختلف و نسبت رضايت مراجعان سه مركز، بررسي گرديد. نتايج تحقيق نشان داد ميزان رضايت از مراكز اطلاع‌رساني و كتابخانه در سطح خوبي (73%) قرار دارد. بيشترين ميزان رضايت (78%) به رفتار و توان كتابداران و كمترين ميزان رضايت (67%) از منابع بخش مرجع بود.
    «رادباوه و تصويري قمصري» (1383) پژوهشي با عنوان «ميزان رضايتمندي استفاده‌كنندگان از خدمات كتابخانه پژوهشكده مهندسي جهاد كشاورزي» انجام داده اند. نوع پژوهش، توصيفي و ابزار گردآوري اطلاعات پرسشنامه بود كه ميان همه استفاده كنندگان و كاركنان كتابخانه توزيع شد. يافته هاي پژوهش نشان داد بيشترين استفاده‌كنندگان از خدمات، مدرك تحصيلي كارشناسي و بالاتر داشته‌اند. از ميان منابع اطلاعاتي موجود در كتابخانه، كتابهاي لاتين بالاترين ميزان رضايت و نشريه‌هاي لاتين بالاترين ميزان نارضايتي را به خود اختصاص داده اند. از ميان خدمات ارائه شده، بيشترين ميزان رضايت به نحوة ارائه تازه‌هاي كتابخانه و بيشترين ميزان نارضايتي به افزايش منظم مجموعه اختصاص دارد. استفاده‌كنندگان، از تجهيزات موجود و كاركنان كتابخانه اظهار رضايت كرده‌اند.
    «مرادي‌مقدم» (1384) در پژوهش خود با عنوان «ميزان رضايت مراجعان از خدمات كتابخانه‌هاي مركزي دانشگاه شهيد چمران اهواز و علوم پزشكي اهواز» ميزان رضايت مراجعان از اين كتابخانه‌ها را بررسي نمود. روش تحقيق، پيمايشي و از نوع توصيفي و ابزار گردآوري اطلاعات، پرسشنامه بود. ميزان رضايت مراجعان از بخشهاي مختلف كتابخانه شامل بخش امانت، مرجع، نشريه‌ها و سالن مطالعه كتابخانه، در اين پژوهش بررسي و سپس ميزان رضايت كلي مراجعان از اين كتابخانه ها با هم مقايسه شد. نتايج تحقيق نشان داد ميان رضايت مراجعان از اين دو كتابخانه تفاوتي وجود ندارد. همچنين، ميان رشته تحصيلي و ميزان رضايت مراجعان، رابطه‌اي معنادار مشاهده نشده است.
    «زماني و اله داديان» (1386) پژوهشي با عنوان «ميزان رضايت دانشجويان از خدمات رايانه‌اي كتابخانه‌هاي علوم تربيتي و مركزي دانشگاه اصفهان» انجام دادند. روش تحقيق آنها پيمايشي و جامعه آماري شامل دانشجويان مراجعه كننده به كتابخانه‌هاي علوم تربيتي و مركزي دانشگاه اصفهان و نمونه آماري اين پژوهش نيز 100 نفر از دانشجويان مراجعه كننده به اين كتابخانه‌ها بود. براي جمع‌آوري داده‌ها از ابزار پرسشنامه استفاده گرديد. نتايج تحقيق نشان داد نگرش دانشجويان در مورد تأثير رايانه بر ارائه خدمات كتابخانه‌اي، مثبت بوده و دسترسي آسان و سريع به منابع اطلاعاتي گوناگون، از جمله امتيازهاي نظامهاي رايانه‌اي نسبت به نظامهاي سنتي بوده است. در هر دو كتابخانه نواقص و كاستيهايي در امكانات رايانه‌اي مشاهده شد و در پايان توصيه‌هايي در زمينة افزايش منابع رايانه اي، آموزش مراجعان، غني و روزآمد كردن منابع و تقويت و ترويج امانت بين كتابخانه‌اي ارائه گرديد.
    «رئيسي و ابراهيمي» (1386) در پژوهش خود به منظور ارزيابي ميزان رضايت استفاده‌كنندگان از منابع موجود و خدمات ارائه شده در كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي ايران، 400 پرسشنامه را بين استادان و دانشجويان مقاطع كارشناسي ارشد و دكتري مراجعه‌كننده به كتابخانه مركزي توزيع كردند. اين مطالعه در شهريور و مهر 1383 و به روش توصيفي- پيمايشي انجام شد. ابزار گردآوري اطلاعات، پرسشنامه بود. يافته­­هاي پژوهش نشان داد منابع موجود در كتابخانة مركزي، جوابگوي نيازهاي اطلاعاتي مراجعان نيست و به روز نبودن اين منابع، بيش از تعداد آنها نارضايتي افراد مورد پژوهش را در پي دارد. در ضمن، به دليل ناتواني برخي از اعضاي هيئت علمي و دانشجويان در انجام جستجوهاي رايانه‌اي و يا دسترسي به منابع الكترونيكي و احتمالاً دريافت نكردن كمك كافي، از منابع موجود استفادة بهينه نمي‌­شود. لذا به منظور ارتقاي بهره­وري در كتابخانه مركزي و جلب رضايت مراجعه‌كنندگان، توصيه مي‌­شود ضمن اصلاح فرايندهاي كاري، دوره‌هاي كوتاه مدت آموزشي در زمينة آشنايي با منابع و امكانات موجود در كتابخانه و چگونگي جستجوهاي رايانه‌اي، براي اعضاي هيئت علمي و دانشجويان برگزار گردد. همچنين، آموزش كتابداران و دستياران آنها در كمك رساني مؤثرتر به استادان و دانشجويان در زمينه جستجوهاي رايانه‌اي، توصيه مي‌گردد.
    بررسي هاي انجام شده بيانگر آن است كه بيشتر پژوهشها، ميزان رضايت كاربران از خدمات كتابخانه را به طور كلي بررسي كرده‌اند. اين در حالي است كه ميزان رضايت كاربران از خدمات رايانه اي كتابخانه‌ها تنها در برخي پژوهشها مورد سنجش قرار گرفته است.

    هدفهاي پژوهش
    هدف اصلي اين پژوهش اين است كه با بررسي ميزان و عوامل مؤثر بر رضايتمندي استفاده‌كنندگان از بخش اطلاع‌رساني مركز اطلاع‌رساني و كتابخانه مركزي دانشگاه فردوسي مشهد، گامي در جهت بهبود كيفيت خدمات اين بخش بردارد.
    هدفهاي فرعي اين پژوهش را نيز مي توان بر اساس سه معيار زير دسته‌بندي كرد:
    از لحاظ مراجعان: بررسي تأثير رشته و مقطع تحصيلي بر ميزان رضايت مراجعان؛ تعيين ميزان رضايت گروه هاي مختلف مراجعه كننده مانند دانشجويان، پژوهشگران خارج از دانشگاه و ... .
    2. از لحاظ نيروي انساني: تعيين نقش كتابدار در ميزان رضايت مراجعان.
    3. از لحاظ منابع و تجهيزات: بررسي تأثير امكان دسترسي به منابع اطلاعاتي بر ميزان رضايت مراجعان؛ بررسي ميزان امكانات و تجهيزات فراهم شده در كتابخانه براي ارائه خدمات اطلاع‌رساني؛ تعيين ميزان دسترسي به منابع اطلاعاتي و پايگاه‌ها از طريق بخش اطلاع‌رساني؛ شناسايي پايگاه‌هايي كه بيشتر مورد جستجو قرار مي‌گيرند.

    جامعه، نمونه و ابزار گردآوري اطلاعات
    جامعة اين پژوهش، كليه افرادي است كه به قصد جستجو و بازيابي اطلاعات و مقالات، به اين بخش مراجعه كرده اند. با مشورت كتابداران بخش، برآورد تقريبي از تعداد اعضاي جامعه صورت گرفت و 85 نفر به عنوان جامعه تعيين و بر اساس جدول «مورگان» 70 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. در اين پژوهش، از روش نمونه‌گيري تصادفي استفاده و به هر كاربري كه در مدت زمان 10 روز به بخش اطلاع‌رساني مراجعه كرده بود، پرسشنامه داده شد. از سوي ديگر، كاربران بخش به دو گروه تقسيم شدند: كاربراني كه به تنهايي به جستجو مي پرداختند (30 نفر) و كاربراني كه از راهنماييهاي كتابدار براي جستجو استفاده كرده بودند (40 نفر).

    روايي و پايايي ابزار اندازه‌گيري
    براي اثبات پايايي ابزار اندازه‌گيري، پرسشنامه به آزمون گذاشته شد. در اين مرحله، 20 نفر از كاربران كه به صورت تصادفي انتخاب شده بودند، به پرسشنامه پاسخ دادند و نظرها و پيشنهادهاي خود را نيز مطرح كردند. بر اساس نظرهاي كاربران، اصلاحاتي در پرسشنامه صورت گرفت. همچنين، از آنجا كه تعدادي از سؤالها بر اساس پرسشنامه‌هاي پژوهشهاي قبلي در زمينة سنجش ميزان رضايتمندي كاربران از خدمات رايانه‌اي كتابخانه‌ها طرح شده بود، پايايي ابزار اندازه‌گيري بيشتر تأييد مي شود.
    براي تعيين روايي ابزار اندازه‌گيري، با استادان گروه كتابداري، مسئول و كارمندان بخش اطلاع‌رساني مشورت شد و نظرهاي آنان در پرسشنامه اعمال گرديد.

    محدوديتهاي انجام پژوهش
    1. آشنا نبودن برخي از دانشجويان با خدمات بخش اطلاع‌رساني
    2. محدود بودن بازة زماني براي توزيع پرسشنامه
    3. قطع بودن برخي از پايگاه‌هاي اطلاعاتي در زمان توزيع پرسشنامه به طور موقت
    4. كاهش تعداد كاربران به دليل برگزاري آزمون كارشناسي ارشد.

    سؤالهاي پژوهش
    1. علّت مراجعه كاربران به بخش اطلاع‌رساني چيست؟
    2. تا چه ميزان در بخش اطلاع‌رساني امكان دسترسي به منابع الكترونيكي فراهم شده است؟
    3. بخش اطلاع‌رساني تا چه ميزان امكانات و تجهيزات را براي دسترسي به اطلاعات فراهم كرده است؟
    4. كدام يك از پايگاه‌هاي اطلاعاتي موجود در بخش اطلاع‌رساني، بيشتر مورد استفادة كاربران قرار مي گيرد؟
    فرضيه هاي پژوهش
    1. بين رشتة تحصيلي كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع، رابطه‌اي معنادار وجود دارد.
    2. بين مقطع تحصيلي كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع، رابطه معناداري وجود دارد.
    3. بين ميزان دستيابي كاربران خارج از دانشگاه به منابع اطلاعاتي و كاربران دانشگاه فردوسي، تفاوتي معنادار وجود دارد.
    4. بين ميزان رضايت كاربراني كه خود به تنهايي به جستجوي منابع مي پردازند، با گروهي كه انجام جستجو را به كتابدار واگذار مي‌كنند، تفاوت معناداري وجود دارد.
    5. بين مهارتهاي ارتباطي كتابدار با كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع اطلاعاتي، رابطه‌اي معنادار وجود دارد.
    6. بين نحوة آموزش جستجوي منابع اطلاعاتي توسط كتابدار و ميزان دستيابي كاربران به منابع، رابطه‌اي معنادار وجود دارد.

    تحليل داده‌ها
    در اين بخش، تحليل داده‌ها با رويكرد تحليلي و با استفاده از آمار توصيفي و استنباطي، در سه قسمت ارائه مي شود: اطلاعات جمعيت شناختي، اطلاعات به دست آمده از پاسخ به سؤالهاي پژوهشي و اطلاعات مربوط به نتيجة آزمون فرضيه هاي پژوهشي. در نهايت، يافته هاي حاصل از پژوهش، ارائه خواهد شد.

    سؤال پژوهشي1. علّت مراجعه كاربران به بخش اطلاع‌رساني چيست؟

    جدول 1-1. توزيع فراواني نظرهاي كاربران در مورد علت مراجعه به بخش اطلاع‌رساني
    علت مراجعه
    فراواني
    درصد
    1. نبود يا كمبود كتابدار ماهر در كتابخانة محل فعاليت/ تحصيل
    7
    3/9
    2. نبود يا كمبود پايگاه‌هاي اطلاعاتي در كتابخانة محل فعاليت/ تحصيل
    32
    7/42
    3. مأنوس بودن با اين كتابخانه
    11
    7/14
    4. نزديك بودن اين كتابخانه به محل فعاليت/ تحصيل
    25
    3/33
    داده‌هاي جدول نشان مي‌دهد بيشتر كاربران (32 نفر) علت مراجعه به بخش اطلاع‌رساني را نبود يا كمبود پايگاه‌هاي اطلاعاتي در كتابخانه محل فعاليت يا تحصيل ذكر كرده اند. اين امر نشان مي‌دهد كتابخانه‌هاي مربوط، پايگاه‌هاي اطلاعاتي مورد نياز كاربران خود را در اختيار نداشته يا اينكه كاربران از وجود چنين پايگاه‌هايي مطلع نبوده‌اند. ساير دلايل مراجعه كاربران به بخش، به ترتيب اولويت عبارتند از: نزديك بودن اين كتابخانه به محل فعاليت يا تحصيل، مأنوس بودن با اين كتابخانه و نبود يا كمبود كتابدار ماهر در كتابخانه محل فعاليت يا تحصيل.

    سؤال پژوهشي2. تا چه ميزان در بخش اطلاع‌رساني امكان دسترسي به منابع الكترونيكي فراهم شده است؟
    براي بررسي امكان دسترسي به منابع الكترونيكي متغيرهاي نوع و تناسب زبان منابع، تاريخ انتشار و مدت زمان بازيابي منابع در نظر گرفته شد كه به تحليل هر يك از آنها مي‌پردازيم.
    جدول 2- 1. توزيع فراواني نظرهاي كاربران در مورد زبان منبع
    زبان منبع
    فراواني
    درصد
    1. فارسي
    44
    9/62
    2. لاتين
    6
    6/8
    3. هر دو
    20
    6/28
    جدول فوق نشان مي‌دهد اكثر كاربران، منابع فارسي را بر منابع لاتين ترجيح مي‌دهند.
    جدول 2- 2. توزيع فراواني نظرهاي كاربران در مورد تناسب زبان منابع با نياز آنان (N=70)
    تناسب زبان منابع با نياز كاربران
    فراواني
    درصد
    1. بلي
    56
    80
    2. خير
    7
    10
    نتايج جدول نشان مي‌دهد بيشتر كاربران از نظر زباني، منابعي متناسب با نياز خود دريافت كرده‌اند.
    جدول 2- 3. توزيع فراواني نظرهاي كاربران در مورد تناسب تاريخ انتشار با نياز آنان (N=70)
    تناسب تاريخ انتشار منابع با نياز كاربران
    فراواني
    درصد
    1. بلي
    42
    60
    2. خير
    23
    9/32
    داده‌هاي به دست آمده بيانگر آن است كه اكثر مراجعان از نظر تاريخ انتشار، منابعي متناسب با نياز خود دريافت كرده اند. اين امر نشان مي‌دهد پايگاه‌هاي اطلاعاتي از نظر پوشش زماني، توانسته‌اند نيازهاي اطلاعاتي اكثر كاربران را برآورده سازند.
    جدول 2- 4. توزيع فراواني رضايت كاربران از زمان بازيابي منابع (N=70)
    بسيار كم
    كم
    متوسط
    زياد
    بسيار زياد
    ميزان رضايت
    از زمان بازيابي منابع
    1
    9
    40
    14
    4
    فراواني
    4/1
    9/12
    1/57
    20
    7/5
    درصد
    بر اساس داده‌هاي جدول، از آنجا كه اكثر كاربران به طور متوسط از مدت زمان بازيابي منابع رضايت دارند، در اين رابطه نمي توان به روشني اظهار نظر نمود.

    سؤال پژوهشي3. تا چه ميزان كتابخانه امكانات و تجهيزات را براي دسترسي به اطلاعات فراهم كرده است؟
    براي بررسي ميزان امكانات و تجهيزات بخش اطلاع‌رساني، متغيرهاي تعداد رايانه‌ها، چاپگرها، ابزارهاي ذخيرة اطلاعات، رايت CD و ساعت كار در نظر گرفته شده است.
    پارسیان (شاپرزفا)

    نمودار 1ـ1. توزيع فراواني ميزان رضايت كاربران از امكانات و تجهيزات

    نتايج نشان مي‌دهد اكثر كاربران از تعداد رايانه‌ها، چاپگرها، ابزارهاي ذخيره اطلاعات و رايت CD نسبتاً ناراضي بوده‌اند.
    جدول 3- 1. توزيع فراواني ميزان رضايت كاربران از ساعت كار (N=70)
    بسيار كم
    كم
    متوسط
    زياد
    بسيار زياد
    ميزان رضايت
    از ساعت كار
    10
    14
    26
    14
    1
    فراواني
    3/14
    20
    1/37
    20
    4/1
    درصد
    بيشتر كاربران از ساعت كار بخش اطلاع‌رساني ناراضي بوده‌اند.

    سؤال پژوهشي4. كدام يك از پايگاه‌هاي اطلاعاتي موجود در بخش اطلاع‌رساني، بيشتر مورد استفاده كاربران قرار مي‌گيرد؟
    نمايه

    پايگاه‌هاي رايگان تحت وب

    مجله‌هاي رايگان تحت وب

    پايگاه‌هاي اطلاعاتي

    همان‌طور كه در نمودار نشان داده شده است، پايگاه‌هاي رايگان تحت وب و پايگاه نمايه، بيشتر از ساير پايگاه‌ها استفاده شده اند.
    پارسیان (شاپرزفا)

    نمودار 1ـ 2. توزيع فراواني ميزان استفاده از پايگاه‌هاي اطلاعاتي
    آزمون فرضيه‌ها
    فرضيه 1: بين رشتة تحصيلي كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع، رابطه‌اي معنادار وجود دارد. نمودار 1- 3، رابطة بين رشته تحصيلي دانشجويان و ميزان دستيابي آنان به منابع را نشان مي‌دهد. همان طور كه مشخص است، بيشتر كاربران گروه علوم انساني و اجتماعي (9/56%) به ميزان زيادي منابع مورد نظر خود را به دست آورده اند. در گروه علوم پايه، همه كاربران پاسخ «متوسط» را انتخاب كرده‌اند. همچنين 6/63% كاربران در گروه فني ـ مهندسي و همه كاربران گروه كشاورزي، به ميزان كمي به منابع مورد نياز خود دست يافته‌اند.
    پارسیان (شاپرزفا)
    نمودار 1ـ3. ميزان دستيابي كاربران به منابع به تفكيك رشته تحصيلي
    آزمون مجذور كاي، يك آزمون آمار استنباطي است كه براي بررسي روابط بين دو متغير با داده هاي اسمي يا رتبه اي به كار مي رود (واگان، 1384، ص 119). در اين آزمون، مقدارp احتمال درست بودن فرض صفر است؛ يعني نبودن رابطه بين دو متغير را نشان مي‌دهد. اگر05/0p< فرض صفر رد مي شود و در نتيجه با تأييد فرض مخالف، مي‌توان نتيجه گرفت بين متغيرها رابطه وجود دارد و فرضيه تأييد مي شود.
    در اين فرضيه نيز به اين دليل كه رشته تحصيلي يك متغير اسمي و ميزان دستيابي كاربران به منابع متغيري رتبه‌اي است، براي بررسي رابطه بين آنها از اين آزمون استفاده شده است. چنانكه جدول فوق نشان مي‌دهد، مقدار P برابر با 0 به دست آمد و اين مقدار از 05/0 كوچكتر است. بنابراين، فرض صفر رد و فرض مخالف تأييد مي گردد. به عبارت ديگر، رشتة تحصيلي كاربران در ميزان دستيابي آنها به منابع تأثيرگذار است.
    فرضيه 2: بين مقطع تحصيلي كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع، رابطه‌اي معنادار وجود دارد.
    رابطه بين مقطع تحصيلي كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع، در نمودار ذيل مشخص شده است. چنانكه داده‌ها نشان مي‌دهد، در مقطع كارشناسي بيشتر كاربران به ميزان زيادي منابع مورد نياز خود را به دست آورده اند؛ در حالي كه در مقطع كارشناسي ارشد، دستيابي بيشتر كاربران به ميزان 3/53% محدود بوده است.

    پارسیان (شاپرزفا)
    نمودار1ـ4. ميزان دستيابي كاربران به منابع به تفكيك مقطع تحصيلي آزمون فرضيه
    جدول 5- 1. آزمون رابطه بين مقطع تحصيلي دانشجويان و ميزان دستيابي آنان به منابع (N=70)
    رابطه ميزان دستيابي
    به منابع با متغير
    P
    significance
    Chi-square
    (نمره مجذور كاي)
    df
    (درجه آزادي)
    مقطع تحصيلي
    0
    37/66
    8
    براي بررسي رابطه بين مقطع تحصيلي كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع مورد نياز، از آزمون مجذور كاي استفاده شد. مطابق جدول، مقدار p برابر 0 به دست مي آيد و بنابراين فرضيه پذيرفته مي شود. پس نتيجه مي گيريم كه مقطع تحصيلي دانشجويان در ميزان دستيابي آنها به منابع مؤثر است.
    فرضيه 3: بين ميزان دستيابي كاربران خارج از دانشگاه به منابع اطلاعاتي و كاربران دانشگاه فردوسي، تفاوتي معنادار وجود دارد.

    آزمون فرضيه:
    جدول 6-1. آزمون معناداري بين ميزان دستيابي كاربران خارج از دانشگاه به منابع اطلاعاتي و كاربران دانشگاه فردوسي ((N=70
    رابطة ميزان دستيابي به منابع با متغير
    P
    significance
    Mann-Whitney U
    Wilcoxon W
    z
    محل فعاليت
    113/0
    90
    105
    584/1-
    آزمون «مان ـ ويتني» براي سنجش فرضية تفاوت ميان دو جامعة مستقل (غير مرتبط) زماني كه داده ها در مقياس اسمي يا رتبه اي هستند، به كار مي رود (واگان، 1384، ص 214). براي تعيين رابطة معنادار ميان دستيابي به منابع در دو گروه كاربران (كاربران خارج از دانشگاه و كاربران دانشگاه فردوسي) از آزمون «مان ـ ويتني» استفاده شده است. مقدار p به دست آمده از اين آزمون 113/0است. بنابراين، فرضيه سوم رد مي شود و اين نشان مي‌دهد كه بين ميزان دستيابي دو گروه كاربران به منابع، تفاوتي معنادار وجود ندارد.
    فرضيه 4: بين ميزان دستيابي كاربراني كه خود به جستجوي منابع مي پردازند، با آنان كه انجام عمليات جستجو را به كتابدار واگذار مي‌كنند، تفاوتي معنادار وجود دارد.
    آزمون فرضيه
    از آنجا كه متغير فرد جستجوگر (كتابدار يا كاربر)، اسمي و متغير ميزان دستيابي به منابع، رتبه اي است؛ براي بررسي اين فرضيه، از آزمون «مان ـ ويتني» استفاده مي شود.
    جدول 7- 1. آزمون معناداري رابطه بين فرد جستجوگر (كتابدار يا كاربر) و ميزان دستيابي به منابع
    رابطة بين ميزان دستيابي به منابع و
    P
    significance
    Mann-Whitney U
    Wilcoxon
    W
    z
    فرد جستجوگر
    (كتابدار يا كاربر)
    884/0
    50
    53
    146/0-
    در آزمون اين فرضيه، مقدار p برابر با 884/0 به دست آمد. بنابراين، فرضيه رد مي‌شود و اين نشان مي‌دهد كه بين ميزان دستيابي كاربراني كه خود به جستجوي منابع مي‌پردازند، با آنان كه انجام عمليات جستجو را به كتابدار واگذار مي‌كنند، تفاوت معناداري وجود ندارد.
    فرضيه 5: بين مهارتهاي ارتباطي كتابدار با كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع مورد نياز، رابطه‌اي معنادار وجود دارد.

    آزمون فرضيه
    براي بررسي رابطه موجود در اين فرضيه، از آزمون مجذور كاي استفاده شده است.
    جدول 8- 1. آزمون رابطه بين مهارتهاي ارتباطي كتابدار و ميزان دستيابي كاربران به منابع (N=70)
    رابطه ميزان دستيابي
    كاربران به منابع با متغيرهاي:
    P
    significance
    Chi-square
    (نمره مجذور كاي)
    df
    (درجه آزادي)
    ميزان رضايت از تلاش كتابدار
    0
    649/186
    24
    ميزان رضايت از برخورد كتابدار
    0
    965/115
    20
    از آنجا كه p به دست آمده در هر دو متغير كمتر از 05/0 است، فرضيه صفر رد و فرضيه مخالف تأييد مي شود؛ يعني بين مهارتهاي ارتباطي كتابدار با كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع مورد نياز، رابطه‌اي معنادار وجود دارد.
    فرضيه 6: بين نحوة آموزش جستجوي منابع اطلاعاتي توسط كتابدار به كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع مورد نياز، رابطه‌اي معنادار وجود دارد.

    آزمون فرضيه:
    براي بررسي رابطه بين نحوة آموزش جستجوي منابع اطلاعاتي توسط كتابدار و ميزان دستيابي كاربران به منابع، از آزمون مجذور كاي استفاده مي شود.
    جدول 9- 1. آزمون رابطه بين نحوة آموزش جستجوي منابع اطلاعاتي توسط كتابدار و ميزان دستيابي كاربران به منابع
    رابطه ميزان دستيابي
    به منابع با متغير
    P
    significance
    Chi-square
    (نمره مجذور كاي)
    df
    (درجه آزادي)
    ميزان آموزش كتابدار
    0
    146/78
    16
    عدد P به دست آمده از اين آزمون مقدار صفر را نشان مي‌دهد و اين بيانگر آن است كه فرضية ششم پذيرفته شده و بين نحوة آموزش جستجوي منابع توسط كتابدار و ميزان دستيابي كاربران به منابع، رابطه‌اي معنادار وجود دارد.
    نتايج و يافته‌ها
    يكي از هدفهاي اين پژوهش، بررسي تأثير امكان دسترسي به منابع اطلاعاتي دريافتي بر ميزان رضايت مراجعان است. يافته هاي به دست آمده نشان مي‌دهد رضايت كاربران در زمينة زبان منابع، تاريخ انتشار و تناسب با نياز اطلاعاتي آنها در حد مطلوب بوده است؛ اما براساس پاسخهاي به دست آمده، در زمينة ميزان رضايت از مدت زمان بازيابي منابع نمي توان قضاوت درستي ارائه نمود. شايد علت اين امر را بتوان تأثير مداخله‌گرهايي مانند سرعت اينترنت، موضوع مورد بررسي و مهارت كاربر در جستجوي اطلاعات، دانست.
    يافته ها نشان داد كاربراني كه به منابع فارسي يا لاتين نياز داشته‌اند، توانسته‌اند در حد مطلوب به منابع متناسب با نياز خود دست يابند. اين امر نشان مي‌دهد در اين بخش براي كاربران امكان دسترسي به منابع فارسي و لاتين مورد نياز به طور مناسبي فراهم شده است. اين در حالي است كه «موسوي شوشتري» (1382) در بررسي ميزان رضايت كاربران از پايگاه‌هاي اطلاعاتي، به اين نتيجه مي رسد كه بيشترين ميزان رضايت در بين كاربران، به جستجوي اطلاعات فارسي مربوط بوده است. از سوي ديگر، رضايت كاربران از تناسب تاريخ انتشار منابع نشان مي‌دهد پوشش زماني پايگاه‌هاي اطلاعاتي بخش اطلاع‌رساني توانسته است تا حد زيادي نياز اطلاعاتي بيشتر كاربران را برآورده سازد. «منصوريان» (1379) نيز در پژوهش خود به اين نتيجه رسيده است كه 7/57% پاسخ‌دهندگان معتقدند اطلاعات دريافتي از كتابخانه‌ها روزآمد بوده است؛ در حالي كه «رئيسي و ابراهيمي» (1386) در پژوهش خود نتيجه گرفتند ميزان رضايت بيشتر كاربران از كيفيت روزآمدي منابع، در حد كم تا متوسط بوده است.
    پايين بودن ميزان رضايت كاربران از امكانات و تجهيزات، مي تواند به دليل تبليغات محدود در اين زمينه باشد. به نظر مي‌رسد بيشتر كاربران نسبت به خدمات ارائه شده در بخش بي‌اطلاع بوده يا اينكه اطلاع كمي دارند. همچنين، شايد به اين علت كه برخي از كاربران بندرت به بخش اطلاع‌رساني مراجعه مي‌كنند، اطلاع دقيقي در مورد ساعت كار بخش نداشته و پاسخهاي «متوسط» ارائه داده‌اند. اما با ناديده گرفتن پاسخهاي اين گروه از كاربران، مي‌توان به اين نتيجه رسيد كه بيشتر كاربران از ساعت كار بخش ناراضي بوده‌اند. اين در حالي است كه «رادباوه و تصويري قمصري» (1383) و «مهدي زاده قلعه جوق» (1383) در پژوهشهاي خود نتيجه گرفته‌اند بيشتر كاربران از ساعت كار رضايت داشته‌اند.
    پايگاه‌هاي اشتراكي لاتين در مقايسه با پايگاه‌هاي رايگان تحت وب و پايگاه نمايه، كمتر مورد استفاده قرار گرفته‌اند. شايد بتوان گفت به اين دليل كه تعداد كمي از كاربران ترجيح مي دهند از منابع لاتين استفاده كنند، ميزان استفاده از پايگاه‌هاي اشتراكي لاتين در اين بخش محدود است. از سوي ديگر، از آنجا كه امكان دسترسي از راه دور به اين پايگاه‌ها در اكثر دانشكده هاي دانشگاه فردوسي براي دانشجويان وجود دارد، بيشتر كاربران براي جستجوي اطلاعات در پايگاه‌ها، نيازي به مراجعه به بخش ندارند. دليل ديگر استقبال كم دانشجويان از پايگاه‌هاي لاتين را مي‌توان تمايل نداشتن يا توانايي محدود آنان در ترجمة متون لاتين دانست.
    بيشتر كاربران گروه علوم انساني به ميزان زيادي به منابع مورد نياز خود دست يافته‌اند؛ اما دستيابي به منابع در ميان كاربران گروه فني ـ مهندسي، محدود بوده است. يكي از دلايل اين امر را مي‌توان قطع بودن برخي پايگاه‌هاي مربوط به گروه فني- مهندسي در طول زمان پژوهش دانست. مانند ASME، ASCE، APS و ACS. همچنين از آنجا كه كاربران ساير گروه‌ها در بازة زماني مورد نظر پژوهش به ميزان كمي به بخش مراجعه كرده‌اند، نمي‌توان در مورد ميزان دستيابي آنها به منابع، قضاوت كرد. نتيجه آزمون فرضية يك نشان مي‌دهد بين رشتة تحصيلي كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع اطلاعاتي، رابطه‌اي معنادار وجود دارد. در مقابل، پژوهش «مرادي‌مقدم» (1384) نشان داده رشتة تحصيلي كاربران در ميزان رضايت آنان مؤثر نيست.
    مقطع تحصيلي كاربران بر ميزان دستيابي آنان به منابع مؤثر بوده است. دانشجويان مقطع كارشناسي به ميزان زيادي منابع مورد نياز خود را به دست آورده اند. اين امر نشان مي‌دهد در اين بخش، پايگاه‌ها و منابع مورد نياز براي اين گروه از كاربران به ميزان زيادي فراهم آمده است. در مقابل، دانشجويان مقطع كارشناسي ارشد به ميزان كمي به منابع خود دست يافته اند. به نظر مي رسد تفاوت در سطح درسهاي مقاطع كارشناسي و كارشناسي ارشد، در ميزان دستيابي اين دو گروه به منابع مؤثر است. از آنجا كه دانشجويان مقطع كارشناسي ارشد معمولاً با موضوعات تخصصي تري سروكار دارند، ممكن است براي دستيابي به منابع مورد نظر خود با دشواري بيشتري روبرو شوند و اين مسئله مي تواند بر روي ميزان دستيابي آنان به منابع، اثرگذار باشد.
    ميان دستيابي كاربران خارج از دانشگاه فردوسي و كاربران داخل دانشگاه به منابع، تفاوت معناداري وجود ندارد. اين امر مي تواند نشانه آن باشد كه بخش اطلاع‌رساني، در ارائه خدمات به گروه هاي مختلف كاربران، اعم از دانشجويان داخل و خارج، تفاوتي قايل نشده است.
    نتايج حاصل از آزمون فرضيه چهار نشان مي‌دهد بين ميزان دستيابي كاربراني كه به تنهايي به جستجوي منابع پرداخته و گروهي كه جستجو را به كتابدار واگذار كرده‌اند، تفاوت معناداري وجود ندارد. اما نتيجه حاصل از آزمون اين فرضيه را نمي توان به طور قطعي پذيرفت. در اين زمينه، نتيجه‌اي كه «اباذري» (1385) در پژوهش خود به دست آورده، نشان مي‌دهد ميزان كمك كتابداران به كاربران و تلاش آنان در يافتن منابع اطلاعاتي، در حد زيادي بوده است. همچنين، پژوهش «رئيسي و ابراهيمي» (1386) نيز نشان مي‌دهد بيشتر كاربران، مراجعه به كتابداران را براي دستيابي به اطلاعات، مؤثر دانسته‌اند. شايد بتوان علت اختلاف اين پژوهش با ساير پژوهشها را وجود برخي عوامل مداخله‌گر دانست. مثلاً ممكن است برخي از كاربران، با مهارتهاي جستجو آشنا بوده و نيازي به راهنمايي كتابدار نداشته‌اند، يا اينكه به طور غيرمستقيم از راهنماييهاي كتابدار در حين جستجوي خود استفاده كرده‌اند.
    بيشتر كاربران از تلاش و نحوة برخورد كتابدار در جستجوي منابع اطلاعاتي رضايت داشته‌اند. نتيجة آزمون فرضيه پنج نشان داد بين مهارتهاي ارتباطي كتابدار و ميزان دستيابي كاربران به منابع مورد نياز، رابطه‌اي معنادار وجود دارد. بنابراين، مهارتهاي ارتباطي كتابداران در دستيابي كاربران به منابع مؤثر است. «ارتجايي» (1372)، «مرادمند» (1385)، «اباذري» (1385) و «رئيسي و ابراهيمي» (1386) نيز در پژوهشهاي خود، به نتايج مشابهي دست يافته‌اند.
    نتيجة حاصل از آزمون فرضيه شش نيز وجود رابطه معنادار بين نحوة آموزش جستجوي منابع توسط كتابدار و ميزان دستيابي كاربران به منابع را اثبات مي كند. اين در حالي است كه يافته هاي حاصل از پژوهش «رئيسي و ابراهيمي» (1386) نشان مي‌دهد علت عمدة نارضايتي كاربران از خدمات بخش ديداري ـ شنيداري در مورد آموزش، استفاده از اينترنت و آموزش جستجو و بازيابي اطلاعات توسط كتابداران بوده است.
    به طور كلي، پاسخهاي كاربران در مورد مهارتهاي ارتباطي، اطلاعاتي و آموزشي كتابداران، نشان مي‌دهد كتابداران بخش اطلاع‌رساني نقش عمده‌اي را در ميزان رضايت مراجعان و دستيابي آنان به منابع مورد نيازشان، ايفا مي‌كنند.
    نتايج به دست آمده از اين پژوهش را مي توان به طور خلاصه چنين بيان كرد: علت عمدة مراجعه به بخش اطلاع‌رساني، نبود يا كمبود پايگاه‌هاي اطلاعاتي در كتابخانة محل فعاليت يا تحصيل كاربران بوده است. از نظر امكان دسترسي به منابع الكترونيكي، اكثر كاربران منابع فارسي را بر منابع لاتين ترجيح مي دهند. بيشتر كاربران از نظر زباني و تاريخ انتشار، منابعي متناسب با نياز خود دريافت كرده‌اند. كاربران از امكانات و تجهيزات فراهم شده و نيز ساعات كار بخش نسبتاً ناراضي بوده‌اند. از پايگاه‌هاي رايگان تحت وب و پايگاه نمايه، بيش از ساير پايگاه‌ها استفاده شده است. رشته و مقطع تحصيلي كاربران، بر ميزان دستيابي آنان به منابع مؤثر بوده است. بين ميزان دستيابي كاربران داخل و خارج از دانشگاه فردوسي، تفاوت معناداري وجود ندارد. بين ميزان رضايت كاربراني كه به تنهايي جستجو را انجام داده‌اند و كساني كه جستجو را به كتابدار واگذار نموده‌اند، تفاوت معناداري وجود ندارد. بين مهارتهاي ارتباطي كتابدار با كاربران و ميزان دستيابي آنان به منابع مورد نياز، رابطه‌اي معنادار وجود دارد. بين نحوة آموزش جستجوي منابع توسط كتابدار و ميزان دستيابي كاربران به منابع نيز رابطة معناداري وجود دارد.

    پيشنهادها
    1. در هنگام گزينش پايگاه‌هاي اطلاعاتي، كتابداران بايد پايگاه‌هايي را انتخاب كنند كه داراي بيشترين ميزان استفاده و مرتبط ترين موضوعات مورد نياز كاربران باشند.
    2. تنوع پايگاه‌هاي اطلاعاتي بايد به گونه اي باشد كه نيازهاي اطلاعاتي گروه‌هاي مختلف كاربران را برآورده سازد، زيرا گاهي دسترسي نداشتن به اطلاعات مورد نياز، به دليل نبودِ منابع مربوط است.
    3. از آنجا كه هر يك از پايگاه‌هاي اطلاعاتي، ابزارهاي جستجو و منابع و مجله‌هاي الكترونيكي، شيوة جستجو و بازيابي خاص خود را دارند، پيشنهاد مي شود روشهاي جستجو در هر يك از اين منابع به كتابداران و كاربران آموزش داده شود.
    4. از آنجا كه اكثر كاربران، منابع فارسي را بر منابع لاتين ترجيح مي دهند؛ پيشنهاد مي شود مسئولان بخش اطلاع‌رساني، پايگاه‌هاي اطلاعاتي مقاله‌هاي فارسي را در سطح گسترده تري تهيه كنند و در اختيار كاربران قرار دهند.
    5. ضروري است در مورد فعاليتها و خدمات اين بخش، به گروه‌هاي مختلف كاربران داخل و خارج از دانشگاه، اطلاع‌رساني و تبليغات صورت گيرد.
    6. با توجه به تأثير امكانات و تجهيزات سخت افزاري بخش اطلاع‌رساني در ميزان رضايت كاربران، ضروري است تجهيزات رايانه اي اين بخش مانند رايانه ها، چاپگرها و ... ـ بويژه در بخش مربوط به پايگاه نمايه- افزايش يابد تا به كاربران فرصت كافي براي استفاده از ابزارهاي نوين داده شود.
    7. براي استفادة بهينه از خدمات بخش و برآورده شدن نيازهاي كاربران، پيشنهاد مي‌شود ساعتهاي كار بخش تا حد ممكن افزايش يابد. در ضمن، بهتر است روزهاي پنجشنبه نيز بخش اطلاع‌رساني فعال باشد.
    پيشنهادهايي براي پژوهشهاي آينده
    1. مقايسة ميزان رضايت كاربراني كه از طريق تلفن و ايميل خدمات دريافت مي‌كنند با كاربراني كه به صورت حضوري از خدمات بخش استفاده مي‌نمايند.
    2. بررسي ميزان تأثير مهارتهاي كاربران در زمينة جستجو و بازيابي اطلاعات بر ميزان رضايتمندي آنان از خدمات بخش اطلاع‌رساني.
    3. بررسي ميزان تأثير مهارتهاي زبان انگليسي كاربران بر ميزان رضايتمندي آنان از خدمات بخش اطلاع‌رساني.
    4. بررسي تأثير برگزاري كلاسهاي آموزشي و بازديد از بخش اطلاع‌رساني بر ميزان رضايت كاربران از خدمات بخش.
    5. به كارگيري روشهاي مختلف آموزش نحوة جستجوي اطلاعات به كاربران به روش تجربي و كشف مؤثرترين روشها.

    منابع
    ـ اباذري، محمد (1385). چگونگي بهره گيري و ميزان رضايتمندي دانشجويان از كتابخانه دانشگاه آزاد اسلامي واحد قم. فصلنامه كتاب، 17(4)، 79- 94.
    ـ رادباوه،عليو فاطمهتصويريقمصري(1383).‌ ميزان رضايتمندياستفاده‌كنندگان از خدمات كتابخانه پژوهشكده مهندسي جهاد كشاورزي. فصلنامه كتاب، 15 (2)، 129- 138.
    ـ رئيسي، پوران و عزت ابراهيمي (1386). ميزان رضايت استفاده كنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي ايران در رابطه با منابع موجود و خدمات ارائه شده در سال 1383. فصلنامه كتابداري و اطلاع رساني،10 (1)، 123-140.
    ـ زماني، بي‌بي عشرت و طاهره اله‌داديان (1386). ميزان رضايت دانشجويان از خدمات رايانه اي كتابخانه‌هاي علوم تربيتي و مركزي دانشگاه اصفهان. فصلنامه كتاب، 17 (1)، 153- 166.
    ـ‌ مرادمند، علي (1385). ميزان رضايت مراجعان از خدمات كتابخانه دانشكده ادبيات دانشگاه شهيد چمران اهواز. فصلنامه كتاب، 17 (4)، 187- 204.
    ـ مرادي مقدم، حسين (1384). ميزان رضايت مراجعان از خدمات كتابخانه‌هاي مركزي دانشگاه شهيد چمران اهواز و علوم پزشكي اهواز. فصلنامه كتاب، 16 (1)، 145- 158.
    ـ موسوي شوشتري، مژگان (1382). بررسي ميزان رضايت استفاده‌كنندگان از خدمات كتابخانه مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران. فصلنامه اطلاع‌رساني، 18 (3 و 4)، 84-93.
    - منصوريان، يزدان (1379). بررسي ميزان و عوامل مؤثر بر رضايتمندي استفاده‌كنندگان از خدمات اطلاع‌رساني رايانه‌اي در كتابخانه‌هاي دانشگاه فردوسي مشهد. پايان‌نامه كارشناسي ارشد، دانشگاه فردوسي، مشهد.
    ـ مهدي‌زاده قلعه جوق، ليدا (1383). ميزان رضايتمندي دانشجويان از خدمات كتابخانه‌هاي دانشگاه هاي دولتي تبريز. فصلنامه كتاب، 15 (1)، 123- 135.
    ـ مهراد، جعفر و محمدعلي جهانيان (1383). ميزان رضايت مراجعان از خدمات كتابخانه و مراكز اطلاع‌رساني صنعت نفت تهران. فصلنامه كتابداري و اطلاع‌رساني، 7 (2)، 95- 100.
    ـ واگان، ليون (1384). روش‌هاي آماري براي متخصصانكتابداري و اطلاع‌رساني: رويكرد كاربردي و ساده براي درك استفاده و تفسير علم آمار. ترجمه محمدرضا قانع، كيوان كوشا. ويراستار حميدرضا حسن آبادي. تهران: چاپار.
    - Corcoran, M. (2001). But enough about me, what about the users. Online, 25 (6), 90.

    - The University of Western University (2005). 2005 Survey – An overview. Retrieved February 2, 2008, from The University of Western University Web site:http://www.library.uwa.edu.au/about _the_uwa_library/feedback_and_surveys/2005_survey
    - MONASH University Library (2007). Library users survey 2007. Retrieved February 2, 2008, fromMONASH University LibraryWeb site: http://www.lib.monash.edu.au/reports/survey-customer/2007/

    1. دانشجوي كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع رساني دانشگاه فردوسي مشهد.

    2. دانشجوي كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع رساني دانشگاه فردوسي مشهد.

  9. کاربر مقابل از Bauokstoney عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده است:

    moderator (Sunday 19 December 2010-1)

  10. Top | #222
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.46
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,855 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض مديريت الکترونيک چیست؟

    مديريت الکترونيک چیست؟



    پارسیان (شاپرزفا)فناوري اطلاعات و به‌خصوص اينترنت، فضاي کسب و کار و بازار محصولات و خدمات را دگرگون ساخته است. بنابراين بسياري از سازمانها و شرکتها براي اينکه بتوانند در محيط رقابتي جهاني فعاليت کنند، به استفاده از ابزارها و روشهاي الکترونيک از جمله کسب و کار الکترونيک روي آورده اند. آنچه در اين بين اغلب فراموش مي شود مديريت موثر فعاليتهاي الکترونيکي است. مديريت الکترونيک مجموعه فرآيندهايي است که موفقيت کسب و کار الکترونيک را تضمين خواهد کرد.
    مقدمه

    طبق نظر بسياري از اقتصاددانان، متخصصان و آينده نگرها در سالهاي اخير انقلابي مشابه انقلاب صنعتي به وقوع پيوسته كه جهان را وارد ” عصر اطلاعات“ ساخته و بسياري از جنبه‌هاي اقتصادي،‌ اجتماعي و فرهنگي حيات بشر را دستخوش تحولي عميق نموده است. يكي از ابعاد اين تحول، تغييرات عميقي است كه در فناوري اطلاعات به وجود آمده است(مومني، 1381). چشم‌انداز جهان با بهره گيري فناوري اطلاعات بسيار متفاوت اززندگي امروز ماست. فرزنداني كه درقرن آينده متولد خواهند شد شهروندان جامعه اطلاعاتي ناميده مي شوند؛ جامعه اي كه درآن زندگي اقتصادي و اجتماعي افراد جامعه شديدا تحت تاثير فناوري اطلاعات وارتباطات است و در محيط كار، منزل و هنگام تفريح با زندگي مردم عجين شده است.كيفيت زندگي انسانها تحت تاثير زيرساختهاي ارتباطي با ظرفيت بالا و پر سرعت در تمام جهان براي انتقال نوشته ها، صدا، اسناد، تصاوير، طرحها و ... دائما ارتقا مي يابد و اطلاعات افراد را در تمام ابعاد تحت تاثير خود قرار مي دهد (‌ساموئلسون و واريان، 2002).
    اصطلاحاتي همچون تجارت الكترونيكي، دولت الكترونيكي، آموزش الكترونيكي، جامعه الكترونيكي و... به گوش عموم مردم آشنا هستند و چنين به نظر مي رسد که فناوري اطلاعات يكي از ابزارهايي است كه با جذب و به‌كارگيري صحيح، دقيق و سريع آن مي توان در عرصه پر رقابت امروز پيروز شد. در عصر فناوري اطلاعات، سازمانها به سازمانهاي الکترونيک تبديل شده اند وكاركنان خارج از فضاهاي فيزيکي به فعاليت مشغولند. علاوه بر اين تغييرات فناوري و نيروي بي حد و مرز اينترنت باعث شده است که مشتريان بيش از گذشته به سازمان نزديک شوند. به گفته يکي از مديران مايکروسافت" هر زمان احساس شکست کرديد از مشتريان خود سئوال کنيد و از همکاري و مساعدت آنها در پيشبرد اهداف سازمان کمک بگيريد." با اين اوصاف محيط جديد فرصتي تازه براي عملي كردن مهارتهاي مديريتي است. اما سئوال اين است که كليد موفقيت چيست؟(برک،2004)
    رهبري و مديريت الکترونيک

    جهان الکترونيک نيازمند فصل مشترک ميان انسانها و فناوري است و کليد دستيابي به نتايج موفقيت آميز به مديريت تحول گرايي بستگي دارد که سازمان ، کارکنان و تجارت الکترونيک را به خوبي هدايت کند. تاکيد بر کارآفريني، توجه ويژه به خلاقيت و نوآوري، هدايت و رهبري مبتني بر اصول فني، فرهنگ سازي موثر و توسعه مهارتهاي ارتباطي از عمده ترين وبژگيهاي عصر دات کام است ؛ عصري که به شدت حوزه مديريت و رهبري را چالش برانگيز ساخته است ( رافوني،2001) به اعتقاد سگال " 90 درصد مشكلات شركتها در فعاليتهاي آنلاين ناشي از مديريت است نه فناوري." تلفيق نظام مديريتي و نظام فناوري مستلزم داشتن رابطه همه جانبه با مشتري، کارکنان و سازمان است. تخمين زده مي شود تا سال 2013 هر يازده ساعت يکبار، اطلاعات دوبرابر شود. به اين سرعت تغيير، افزايش رقابت و تغيير سليقه و ذائقه مشتري نيز بايد اضافه شود. بنابراين در صورت عدم مديريت درست، از دست دادن يک مشتري به قدري سريع اتفاق مي افتد که مي توان آن را به کليک کردن بر موس کامپيوتر تشبيه کرد( برک، 2004).
    مديريت الکترونيک چيزي بيش از يک تلاش گروهي يا اجتماعي براي تحقق اهداف سازمان است و در واقع به اين موضوع اشاره مي کند که چگونه مديريت در پرتو اقتصاد شبکه اي و تجارت الکترونيک تکامل مي‌يابد. نسل الکترونيک، صداي غالب قرن 21 است و مديريت الکترونيک به منزله پلي است که اين افراد را در جهت عملکرد بهتر ياري مي رساند( رهبري الکترونيک در دنياي شبکه، 2000).
    در مديريت الکترونيک اگرچه نقشها تغيير عمده اي مي يابند، اما بسياري از مهارتهاي اصلي مديران همان مهارتهاي متداول و سنتي است. سازماندهي ساز و كار، نظارت، انگيزش، تيم سازي، تضمين كيفيت، رفع نواقص، رسيدگي، نظام مند كردن امور و اقدام در جهت بهبود اوضاع. تفاوت در فرآيند تعامل با كاركنان، كار و مشتريان واقع مي شود.
    افرادي كه ريشه در كاركردهاي سنتي دارند غالبا معتقدند كه مديران بايستي همواره در دسترس و دم دست باشند تا با مسائل سازمان و کارکنان دست و پنجه نرم كنند. اين مورد مي تواند در كارهاي معيني كه راهكارهاي فيزيكي و يدي مي طلبد مصداق داشته باشد، اما براي بسياري از وظايف مديريتي در محيط كاري الكترونيك پايبندي به يك مكان ثابت، کارآمد نيست.
    در رهبري و مديريت الکترونيک، خصوصيات خاص مديران در ايجاد سازگاري، رشد سريع و مهارت نوآوري بسيار حائز اهميت است. عصر اينترنت نياز به تغيير مهارت هاي مديران و نحوه يادگيري آنان ايجاد كرده است. به منظور يكپارچه سازي مديريت و فناوري، لازم است تكنولوژي با تمام سيستمهاي سازماني هماهنگ شود. در چنين فضايي از مديران الکترونيک انتظار مي رود که:
    مرکز توجه و کانون تمرکز تجارت خود را به روشني مشخص سازند. مديران الکترونيک موفق در جهت ايجاد الگويي گام برمي دارند که بتوان به واسطه آن، ايده ها را به درآمد و سود تبديل کرد. آنها بايد استراتژي منسجمي را ترسيم نمايند که تمام بخشها و اهداف شرکت را يکپارچه سازد. در شرايط عصر حاضر، کانون توجه تجارت الکترونيک بيشتر بر مشتري و ارتباط با او متمرکز است تا بر توليدات و فرآيندهاي دروني سازمان. در نتيجه مديران بايد در اتخاذ تصميمات، شجاعت زيادي نشان دهند و به منظور بقا و رشد شرکت در صورت لزوم تغييرات لازم را به سرعت اعمال نمايند.
    در جهت جذب و حفظ کارکنان با استعداد تلاش نمايند. تجارت الکترونيک درصدد جذب، استفاده و حفظ نيروي کار کمتر اما بهتر و مناسبتر است، لذا مديران بايد برنامه هايي را در جهت تکريم کارکنان، شناسايي استعدادها و مهارتها و برآورده ساختن انتظارات آنها اعمال نمايند.
    فرهنگ کاري مناسب در جهت عملکرد بهتر را تقويت نمايند. فرهنگ کار الکترونيک بايد منجر به بهبود عملکرد سازماني و ايجاد مزيت رقابتي شود. همکاري، کار گروهي و ارزشها و هنجارهاي مشترک در موفقيت تجارت الکترونيک بسيار اهميت دارد.
    سازماني شبکه اي و هوشمند ايجاد نمايند. مديران الکترونيک بايد اتحاد و ادغام خارجي را ترويج و تصميم گيري را توزيع نمايند. علاوه بر اين در فضايي تعاملي از ابداعات و فرصتهاي بازار، مشتريان و کارکنان استفاده کنند.
    توسعه و توزيع دانش را ترويج و يادگيري سازماني را تشويق کنند. مديران الکترونيک بايد به منظور دستيابي به فرصتهاي بازار؛ ابتکار، خلاقيت و يادگيري را مورد تشويق قرار دهند و فضاي لازم براي توسعه مهارتهاي آموزش و رشد و بالندگي کارکنان را فراهم سازند(والکر، 2000).
    شرايط لازم براي مديريت الکترونيک

    هر مدير خوبي مي تواند يك مدير الكترونيكي خوب نيز باشد. البته براي تبديل شدن به يك مدير الكترونيكي موفق شرايط و ويژگيهاي لازم است كه در زير به ده مورد از بهترين اين شرايط اشاره مي شود:

    1. سرعت: در جهان امروز، سريع بودن بسيار مهم تر از بزرگ بودن شده است. كوتاه شدن دوره عمر محصولات و خدمات، رشد سريع بازارها، تغييرات فزاينده تكنولوژي، تغييرات روز افزون انتظارات و سليقه مشتريان و مصرف كنندگان و .... منجر به كوتاه شدن تاريخ مصرف تصميمات مديران شده است. براي افزايش سرعت تصميم گيري، لازم است از تكنولوژي مبتني بر اينترنت كمك بگيريد. فراموش نكنيد كه بوروكراسي قاتل سرعت تصميم گيري شماست ، آن‌را كنترل و مهار كنيد.
    2. كاركنان خوب: منابع انساني مهمترين ورودي هاي سازمان هستند. سازمانهاي امروزي به نيروهاي كمتر اما با كيفيت تر نيازمندند. كاركناني با استعداد، مهارتها و نگرشهاي تازه در خصوص كار در خانه نياز مديران امروز است. لازم است شركتها در روشهاي استخدام و گزينش خود براي جذب كاركنان دانشي تجديد نظر نمايند. همچنين بايد روشهاي ارزيابي عملكرد نيز مورد بازنگري قرار گيرد.
    3. صداقت: در كسب و كار الكترونيكي به شركاء تامين كنندگان و حتي مشتريان اجازه داده مي شود به برخي از اطلاعات و پايگاههاي اطلاعاتي آن لاين شركت دسترسي يابند. اين امر مستلزم اعتماد و اطمينان است. صداقت، اساس موفقيت و استراتژي كليدي جذب مشتري است.
    4. مهارتهاي همكاري: اينترنت فرصتهاي جديدي را براي همكاري در اختيار تيم ها و شركتها قرار مي دهد. همكاري با مشتريان، تامين كنندگان وعرضه كنندگان مواد اوليه، شركاء و رقباي تجاري علي‌رغم بعد مكان و زمان از طريق اينترنت امكان پذير مي‌شود. يك مدير الكترونيكي بايد با مزاياي همكاري و مشاركت آشنا بوده و با استفاده از برون‌سپاري، ارزش افروده محصولات و خدمات خود را افزايش دهد.
    5. نظم و انضباط: اينترنت چيزي جز فرآيند‌ها، پروتكل ها و برنامه هاي استاندارد منظم نيست. شركتها بايد وب سايت خود را به گونه اي طراحي كنند كه موجب سردرگمي و گيجي مشتريان نشود. مدير الكترونيكي نيز بايد كليه مراحل ارتباط با مشتري را بر اساس اصول منظمي سازماندهي كند تا حداكثر بهره وري كسب شود.
    6. ارتباطات قوي: با توجه به سرعت تغييرات و پيچيدگي محيط رقابتي، استراتژي‌هاي ارتباطي يكي از مهمترين استراتژي هاي هر سازماني است. ارتباطات نمي تواند در داخل سازمان يا حتي در چارچوب مرزهاي يك كشور محدود باشد. مدير الكترونيكي بايد در برقراري ارتباط اصولي و قوي با كليه مشتريان، تامين كنندگان و ساير شركتهاي ديگر نهايت دقت و توجه را مبذول كند.
    7. مهارتهاي مديريت محتوا: اساس و شالوده وب سايت تمام شركتهاي الكترونيكي اطلاعات است. متاسفانه بسياري از مديران، مديريت سايت تجاري را نمي دانند و يا نمي توانند يك سايت را به خوبي طراحي و اداره نمايند.
    8. تمركز بر مشتري: در دنياي رقابتي امروز فرصتهاي جديدي براي عميق تر كردن ارتباطات شركتها با مشتريان ايجاد شده است. تغيير نگرش مديران از استخدام به نگهداري بالندگي كاركنان ، از توليد محوري به ارائه خدمات و از بازار انبوه به بازارهاي سفارشي و منحصر به‌فرد گوياي اين مطلب است. مدير الكترونيكي بايد بيش از توجه به محصول و مديريت فرآيند، بر مشتري تمركز نمايد و اين مساله جز با تقويت كانالهاي ارتباطي و بهبود استراتژي‌هاي اطلاعاتي، امكان پذير نيست.
    9. مديريت دانش: انقلاب ارتباطات، اهميت مديريت دانش را افزايش داده است. توسعه پايگاههاي داده و گسترش اينترنت به شركتها اين امكان را داده تا بتوانند جهاني فعاليت كنند. اما فعاليت جهاني نياز به كاركنان دانشي دارد كه پيچيدگي و حساسيتهاي بيشتري را براي مديريت و رهبري مي طلبد.
    10. رهبري: بسياري از مديران بخصوص در اروپا و آسيا، نحوه استفاده از اينترنت را نياموخته اند، در حالي‌كه در كسب و كار الكترونيكي مقدار زيادي از وقت مدير صرف ارتباط از طريق پست الكترونيكي، برقراري ارتباطات آنلاين، به روز نگهداشتن وب سايت و .... مي شود. رهبري الكترونيك با شكلهاي ديگر رهبري اثر بخش تفاوت ندارد، جز اينكه به دليل ماهيت رقابتي محيط الكترونيك سازمانها و مشتريان الكترونيك، لازم است سطح بالايي از رهبري تحول گرا اعمال شود. داشتــن نگرش رهبري تحول‌گرا به مدير الكتــرونيكي كمك مي‌كند برترس خود از مــواجهه با محيط الكترونيكي غلبه كرده و با سرعت خـود را با تغييرات رقابتي هماهنگ سازد( کارکنان اکونوميست، 2000).

    نتيجه گيري

    مديريت نوعي هنر است که در جهان متلاطم و رقابتي امروز، نقش و جايگاه آن اهميت بيشتري مي يابد. چالشهاي جهان الکترونيک به قدري پيچيده و بديع هستند که بدون جهش استراتژيک تمام افراد و عناصر سازمان، امکان مقابله و رويارويي با آنها وجود ندارد. در دنياي متلاطم کنوني سازمانهايي که قادرند به‌طور سريع و موثر از فناوري استفاده کرده و الگوهاي جديد موجود در اطلاعات مشتريان، رقبا و کارکنان را تشخيص دهند، داراي مزيت رقابتي مي‌شوند. در اين بين مديريت الکترونيک و فرآيند اداره کسب و کارهاي ديجيتال نيازمند تامل و تعمق ويژه اي است. هر مدير خوبي مي تواند يك مدير الكترونيكي خوب نيز باشد. در مديريت الکترونيک اگرچه نقشها تغيير عمده اي مي يابند اما بسياري از مهارتهاي اصلي مديران همان مهارتهاي متداول و سنتي است و تفاوت تنها در فرآيند تعامل با كاركنان، كار و مشتريان واقع مي شود.
    نویسنده:امیر حسن نژاد
    گردآوري:گروه دانش سايت تبيان زنجان

  11. کاربر مقابل از Bauokstoney عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده است:

    moderator (Sunday 19 December 2010-1)

  12. Top | #223
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.46
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,855 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض انتشارات الکترونیکی و کتابداران

    انتشارات الکترونیکی و کتابداران

    كتابداري و اطلاع رساني — توسط داریوش علیمحمدی در آذر ۶, ۱۳۸۹ در ۰۹:۲۸
    این مقاله ترجمه‌ایست از مقاله زیر:
    Misra, J. and Satyanarayana, N. R. (2003). “Electronic Publications and the Librarian”. In Information Access, Management and Exchange in the Technological Age (pp. 333-339). Edited by M. Bavakuty, M. C. K. Veeran and T. K. Muhammed Salih. New Delhi: Ess Ess Publications.
    مقدمه
    نشر الکترونیکی به دلیل پیشرفت فناوری های اطلاعاتی در سال های اخیر به یکی از عمده ترین مباحث متون علمی تبدیل شده است. اصطلاح انتشارات الکترونیکی به آندسته از انتشاراتی اطلاق می شود که به شکل های الکترونیکی یا رقومی در دسترس قرار می گیرند. انتشارات الکترونیکی و پیوسته اقلام پرتوانی را به کتابخانه ها، به ویژه کتابخانه های دانشگاهی وارد می کنند. این در حالی است که موسسات تحقیق و توسعه قدرتمندتر به طور یکنواخت و به کندی در حال حرکت به سوی انتشارات الکترونیکی از جمله پایگاه های اطلاعاتی مبتنی بر لوح فشرده، مجلات الکترونیکی و پیوسته و نیز اسناد الکترونیکی هستند. انتشارات الکترونیکی ماهیتاً مشکلاتی را در زمینه های شناسایی، گزینش، سازماندهی و بازیابی پیش پای کتابداران قرار می دهند. این مقاله برخی از مسائل مربوط به این نوع از منابع اطلاعاتی را شناسایی کرده و به بحث می گذارد.
    مسائل ایجاد شده توسط انتشارات الکترونیکی
    انتشارات الکترونیکی از لحاظ ماهوی مشکلاتی را در زمینه گزینش، سازماندهی و بازیابی ایجاد می کنند. سازماندهی لوح های فشرده، پرزحمت است. اگر لوح های فشرده همراه کتاب ها را از آنها جدا کرده و مستقلاً در قفسه ها سازماندهی نماییم، کتابدار در امانت دادن یا بازپس گرفتن کتاب ها و نیز گزینش لوح فشرده کتابی که در حال امانت داده شدن است با مسائلی مواجه خواهد شد. از سوی دیگر، اگر لوح فشرده را داخل کتاب نگه داریم، احتمال گم شدن یا صدمه دیدن آن افزایش می یابد. این مسأله ای است که کتابداران در آینده نزدیک باید با آن روبرو شوند.
    گذشته از این موارد، مسائل بیشتری وجود دارد که در مراحل شناسایی، گزینش و فراهم آوری شکل می گیرد. این مسائل به ماهیت منابع الکترونیکی مربوط می شود.
    فراهم آوری
    شناسایی منابع الکترونیکی بالقوه برای مجموعه سازی غالباً نیازمند فرایندها و مسیرهایی متفاوت تر از مواد چاپی هستند. این فرایندها همزمان با ظهور منابع الکترونیکی در چندین شکل متفاوت پیچیده می شوند. بازنمایی محتویات هر بسته فرایندی کاملاً ساده نیست. فراهم آوری منابع الکترونیکی چالش دیگری را ایجاد می کند. زیرا کتابدار مطمئن نیست که خریدشان بهتر است یا اشتراک پیوسته آنها. مدارک الکترونیکی از آن رو که بیشتر از طریق سیم های مخابراتی و نه در قالب بسته ها وارد کتابخانه می شوند با مواد چاپی متفاوتند. نکته دیگر در باب مدارک الکترونیکی آن است که این مدارک از جهت پذیرش نظمی ثابت و پایدار نیز همانند منابع چاپی نیستند. پیامدهای این افتراقات را خود تصور کنید.
    نشریات ادواری چاپی، پیش از فراهم آوری، معمولاً مبتنی بر رویه های مشخصی نظیر درخواست یک نسخه نمونه، ارزیابی، مطالعه نقدها و غیره گزینش می شوند. در محیط الکترونیکی، از قاعده “بیازما پیش از آنکه بخری” و در قالب اشتراکات رایگان و دسترسی به نسخه ای نمایشی از منبع پیروی می شود. اما شکل منبع تحت آزمون ممکن است از تجهیزات رایانه ای در دسترس گزینشگر تبعیت کند. حتی ممکن است ذاتاً با نسخه ای که فراهم آوری خواهد شد تفاوت داشته باشد. بنابراین، شناسایی، ارزیابی، گزینش و سازماندهی مهمترین مسائلی هستند که پیش از گزینش مدارک الکترونیکی و اشتراک مجلات الکترونیکی باید لحاظ شوند.
    دسترس پذیری
    نگرانی دیگر به تصمیمی بازمی گردد که در خصوص قالب و نوع مجلات مورد اشتراک اتخاذ می شود. آیا به اشتراک نسخه چاپی ادامه دهیم، نسخه الکترونیکی را مشترک شویم یا هر دو؟ دسترس پذیری به عنوان قابلیت استفاده یکی از ملاحظات است. این پرسش نوعاً در حوزه مدارک چاپی اظهار نمی شود. به محض اینکه منبعی فهرست نویسی شد و در قفسه جای گرفت، برای تمام کسانی که قادر به استفاده از فهرست هستند موجود و در دسترس خواهد بود. اشتراک منابع از طریق امانت بین کتابخانه ای نیز خدمتی جاافتاده در کتابخانه ها است. بنابراین، کاربر بالقوه برای دسترسی به کتاب ها یا مجلات نباید حتماً عضوی از جامعه کاربران یک کتابخانه خاص باشد. همه این مسلّمات با وجود مدارک الکترونیکی نقض می شوند. قابلیت استفاده می تواند به جامعه کاربران بلاواسطه کتابخانه منحصر شود. می توان در مور دسترسی به منابع برای افراد غیرعضو محدودیت هایی وضع نمود. بُعدِ دیگر دسترس پذیری چگونگی دسترسی به منابع الکترونیکی است. دسترسی ممکن است وابسته به عواملی نظیر زیرساخت فناورانه کتابخانه باشد. زیرساخت فناورانه می تواند هنگام تصمیم گیری در مورد فراهم آوری منابع الکترونیکی مورد توجه قرار گیرد. با استفاده از منابع الکترونیکی، کتابدار می تواند به طور همزمان خدمت دهی به کاربران را توسعه داده و متعهدانه دنبال کند. این بدان معناست که از یکسو می توان تعداد کاربرانی را که می توانند از منزل یا اداره به منابع دسترسی داشته باشند افزایش داد و از دیگرسو تعهد به کاربران اصلی را حفظ کرد.
    در برخی موارد، کیفیت اطلاعات موجود در منبع مورد تأیید است؛ اما تعدادی از کاربران از آن بی اطلاع هستند. گاهی اوقات، اطلاعات مشابه از طریق منابع متفاوت با رابط های کاربری گوناگون در دسترس قرار می گیرد. بنابراین، پرسشی که شکل می گیرد این است که چگونه می توان مزایای نسبی محتوا و ارائه این مدارک را اندازه گیری کرد؟ کتابداران و مدیران اطلاع رسانی مجبور بوده اند به پرسش هایی در باب ابعاد گوناگون دسترس پذیری پاسخ گویند.
    مالکیت
    اگر همه مسائل شناسایی و گزینش نیز حل شده باشد، هنوز تعدادی از عوامل موثر بر فراهم آوری به قوت خود باقی می ماند. اولین مسأله ماهیت فراهم آوری است که عموماً به عنوان خرید یا مالکیت انگاشته می شود. تقریباً همه نسخ چاپی تا روز وجین یا روز رستاخیز در اختیار کاربران یا روی قفسه باقی می مانند. در نقطه مقابل، منابع الکترونیکی را نه بر حسب مالکیت بلکه غالباً بر حسب دسترسی و استفاده می توان توصیف نمود. کتابدار حق یا جواز دسترسی به منابع الکترونیکی را فراهم می کند. از آنجا که آرشیو مجلات روی شبکه ها نگهداری می شوند کتابخانه ها پس از منقضی یا لغو شدن اشتراکات برای دسترسی به دوره های پیشین (که قبلاً مشترک می شدند) ناگزیر از پرداخت هزینه های اضافه دسترسی، گذرواژه یا تجدید اشتراک هستند. این در مورد مجلات چاپی صدق نمی کند. این بدان معناست که حتی پس از پرداخت هزینه های اشتراک مجلات و مدارک الکترونیکی یا پیوسته کتابخانه نمی تواند مالک آنها شود. کتابخانه ها حتی در خلال دوره اشتراک صرفاً دسترسی به اطلاعات مندرج در آنها را فراهم می کنند.
    دوام
    هنگامی که درباره منابع الکترونیکی بحث می کنیم ماهیت سیالشان بیان آنچه را که در حال توصیف است مشکل می سازد. حتی لوح های فشرده با وجود اینکه از لحاظ قالب پایدار به نظر می رسند به محض جابجایی با دیسک روزآمدتر یا واسط کاربر پیشرفته تر تغییر می کنند. این امر هنگام فهرست نویسی این منابع مسائل آزاردهنده ای را ایجاد می کند.
    پردازش
    داده های الکترونیکی از لحاظ شیوه ورود به کتابخانه ها نیز با مواد چاپی تفاوت دارند؛ زیرا الکترون ها تنها یک وجود فیزیکی ناچیز دارند. الکترون ها ترجیح می دهند از طریق لوله الکترونیکی به رایانه ای وارد شوند که حکم آب انبار را دارد. هنگامی که آنها بلااستفاده هستند به صورت بالقوه و نه بالفعل وجود دارند. وضعیت بالفعل الکترون ها برای کاربران به احتمال زیاد از لحاظ ظهور و قابلیت ها تفاوت و به حجم لوله و نوع آب انبار مورد استفاده برای دسترسی به منبع بستگی دارد. ممکن است نسخه ای تمام متن یا نسخه گرافیکی کوچکی از منبع وجود داشته باشد. نسخه ای که روی وب جهانگستر یافت می شود ممکن است با نسخه گرافیکی ای که از طریق تِلنت به دست می آید متفاوت باشد. فهرست نویس به هیچ وجه نمی تواند این تمایزات را هنگام تولید پیشینه های کتابشناختی دائمی برای این منابع بازنمایاند. آیا وی می تواند مدارک را آنگونه که روی صفحه نمایشگر رایانه اش نمایش داده می شود فهرست نویسی کند؟ آیا نسخه های گوناگون را به منظور کشف عناصر مشترک بررسی می کند؟ اگر تجسمات گوناگون یک منبع عناوین متفاوتی داشته باشند، این وضعیت چگونه در پیشینه ها منعکس خواهد شد؟ به بیان دیگر، کتابدار ممکن است کتاب را از روی جلدش نشناسد؛ این در حالی است که کتاب حداقل یک عنوان دارد. با این وصف، قرینه جلد در منابع الکترونیکی چیست؟ پرسش دیگر این است که چه نوع پیشینه کتابشناختی ای برای منبع الکترونیکی ایجاد و کجا قرار داده خواهد شد؟ تدبیر در باب برنامه جایدهی نامبهم، پایدار، با دوام و صحیح این منابع چالش بعدی است.
    خوانایی
    حتی رایانه هایی با بهترین وضوح تصویر نیز هنگام مطالعه نمی توانند با نسخه چاپی رقابت کنند. علاوه بر این، انتشارات سنتی مطالعه پیوسته و مداوم را امکان پذیر می نمایند. رایانه ها گنجایش یک صفحه کامل در آنِ واحد را ندارند و خوانندگان هر چند دقیقه یک بار باید صفحه را پیمایش کنند که این خود باعث کاهش ضریب توجه می شود. باز به همان دلیل وضوح تصویر، کیفیت نمودارها در برونداد چاپی رایانه ها حتی اگر با چاپگر لیزری تهیه شده باشند قابل رقابت با انتشارات چاپی نیست. موارد فوق بعلاوه فقدان صفحه شمار، دشواری استفاده و غیرقابل حمل بودن اثر برای مطالعه سر فرصت در زمان و مکان مناسب هنوز مجله چاپی را نسبت به مجله الکترونیکی مرجح می نمایند.
    معیارین سازی
    در حال حاضر، مجلات الکترونیکی در شکل ها، قالب ها و از طریق نقاط دسترسی گوناگونی قابل استفاده هستند. این امر از لحاظ دسترسی برای استفاده کننده تبدیل به مشکل شده است. برخی از مجلات الکترونیکی صفحه شمار ندارند. زیرا اندازه صفحات در انواع محتلف رایانه ها تفاوت دارد. این اختلاف هنگامی که اثری واحد با تعداد صفحات متفاوت ظاهر می شود برای استناد کننده مسأله آفرینی می کند. همچنین، سخت افزار و نرم افزار مورد استفاده باید استاندارد باشد تا کاربر نهایی را قادر سازد فارغ از سخت افزار و نرم افزار اطلاعات را بازیابی نماید. هم اکنون، کاربران ناچارند با تعداد کثیری از نرم افزارهای بازیابی اطلاعات در پایگاه های اطلاعاتی گوناگون مبتنی بر لوح فشرده آشنا شوند. زبان بازیابی اطلاعات با فرامین متداول که قابل استفاده روی هر سخت افزار و نرم افزاری باشد در چنین مواقعی می تواند موثر واقع شود.
    نتیجه گیری
    کتابخانه ها در عصر فناوارانه کنونی به منظور اداره بهتر تعداد روزافزون منابع الکترونیکی مجموعه ها باید مجدداً سازماندهی شوند. اگر کل پیشینه هایی که منابع موجود را به جامعه کاربران معرفی می کنند با راهنماهای دسترسی و پیشنهادهایی برای استفاده از آنها درهم آمیزند، امکان حداکثر استفاده از هر منبع در اخیتار کاربر قرار داده می شود. در این حالت، فراهم آوری منابع هزینه اثربخش تر خواهد شد.
    همانگونه که امروزه شرکت های تجاری تلاش های خود برای فروش مستقیم اطلاعات به کاربران در اینترنت و وب جهانگستر را افزایش می دهند، کتابخانه هایی که انتظارات کاربران را برآورده نکنند پیشرفت و دوامی نخواهند داشت. طراحی مجدد سازمان کتابخانه گامی است در جهت تأمین آینده ای پویا و ضروری برای کتابداران، کتابخانه ها و کاربران متکی به آنها. تا آنجا که شناسایی، گزینش، سازماندهی و بازیابی منابع الکترونیکی اطلاعات در کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی مورد توجه قرار می گیرد این منابع شغل کتابدار را می سازند. پذیرش و سازماندهی کتابخانه بر اساس این چالش مسوولیت کتابداران است. هر چند انتشارات الکترونیکی به خاطر ماهیت واقعیشان مسائل خاصی را در بردارند، افزایش استفاده از آنها در کتابخانه رواجشان در میان کاربران را ثابت می کند. تحت چنین شرایط متغیری، کتابداران باید بر اساس دیدگاهی کاملاً جدید که باید منطبق با علائق کاربران باشد خدمات و مجموعه های خود را مجدداً سازماندهی نمایند.

  13. کاربر مقابل از Bauokstoney عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده است:

    moderator (Sunday 19 December 2010-1)

  14. Top | #224
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.46
    حالت من : Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,855 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض دستورات کاربردی برای مدیریت اسناد الکترونیکی

    دستورات کاربردی برای مدیریت اسناد الکترونیکی


    چکیده: مقاله حاضر ساخت و توسعه سیستمهای مدیریت اسناد را در دو قالب محتوایی و ساختاری پیشنهاد می کند و به بررسی قواعد مربوط به آنها می پردازد.
    مقدمه: وقتی تکنولوژی و روش جدیدی برای انجام فعالیتهای اداری به سازمانی معرفی می شود روشهای قدیمی و عملیاتی که برای کنترل اسناد در کلیه مراحل( تولید، دریافت، ذخیره سازی، بازیابی و نگهداری) انجام می گرفته اند از اثر بخشی کمتری برخوردار خواهند شد. اما بطور کلی در روشهای جدید و قدیم برای ذخیره و نگهداری اسناد ارزشمند دو شیوه متمرکز و غیر متمرکز اعمال می شود.
    در نظام الکترونیک صرفه نظر از شیوه های متداول ، ساخت و توسعه سیستمهای مدیریت اسناد الکترونیکی باید درقالب دو بخش محتوایی (قواعد اسناد وابسته ) و ساختاری (الزامات اجرایی سیستم ) ملاحظه شوند.
    قواعد اسناد وابسته :
    ۱ – اطلاعات مربوط به فعالیتهای کاری که به روش الکترونیکی انجام می شوند باید فعالانه مدیریت شده و به عنوان مدارکی اصیل و اصلی ، به نحو قابل اعتمادی نگهداری شوند.
    اسناد الکترونیکی که به وسیله یک دوره فعالیت کاری -که بیشتر به صورت خودکار انجام می شود – تولید می گردند، ممکن است به عنوان تنها مدرک موجود از یک فعالیت و یا تنها شاهد از یک تصمیم مشخص ، بکار روند. نگهداری از این مدرک به عنوان سند برای عملیاتی کارآمد و نیز مسئولیت پذیری و وظیفه پاسخگویی یک سازمان ضروری است. این قاعده در ارتباط با مشخص نمودن آن دسته از اطلاعات الکترونیکی است که به عنوان اسناد استنادی و یا مدارک قابل استناد ، وضع شده است.
    ۲- اطلاعات کاری و عملکرد باید با متن و محتوای فعالیت خود، از طریق ابرداده ها مرتبط گردند .
    در حقیقت اطلاعات برای اینکه به عنوان سند از ظرفیت خوبی برخوردار و کارآیی لازم را داشته باشند ، ضروری است با داده های اضافی( مثل ابر داده ها) که در متن فعالیت کاری جای دارند و همچنین با محیط رایانه ای که اطلاعات را تولید کرده مرتبطند ، ممزوج گردند. مثلا در انجام کارهای یکسان ، سیاق و متن کار و ثبت آن از طریق سیستم بطور خودکار انجام می پذیرد (مثلا در نوشتن یک درخواست اداری توسط محیط الکترونیکی رایانه، کلماتی نظیر نام و نام خانوادگی، موضوع ، تاریخ ، متن و امضا و… بطور خودکار پدید می آیند). در سیستمهای دیگر مثل اطلاعات متنی ، باید این اطلاعات به اسناد ضمیمه شوند زیرا برای برجسته کردن فایده و ارزش آنها به عنوان مدارکی از فعالیتهای کاری لازم است این اسناد به مدت کافی قابل استناد باشند.
    ۳- اطلاعات کاری باید نگهداری شده و برای کاربران مجاز ، به هر مدت مورد نیاز ، قابل دسترس باشند.
    آماده سازی و طراحی نرم افزار برای اطلاعات موجود در یک فعالیت کاری باید به صورتی باشد که قابلیت جستجو ، بازیابی و اجرا در شکل و رسانه قابل دسترسی را تأمین کند و این قابلیتها( جستجو ، بازیابی، اجرا) باید به هر مدتی که برای اهداف کاری و یا قانونی لازم است ، ماندگار شوند.
    ۴ – اطلاعات کاری باید قابلیت امحا را بطور سیستماتیک ، حساب شده و با مدیریتی روشمند داشته باشند.
    مشخصه یک سیستم مناسب برای نگهداری اسناد این است که اسناد تولید شده – بر حسب یکسری قواعد معین – در یک دوره فعالیت کاری را نگهداری کرده و به روش مناسب و پس از زوال ارزش نگهداری، امحا کند. سیستم نیازمند است که قابلیت امحای اسناد را روشمند ، قابل محاسبه و پاسخگو با استفاده از مقتضیات و لوازم عملی و حقوقی داشته باشد.
    اطلاعات برای اینکه به عنوان سند از ظرفیت خوبی برخوردار و کارآیی لازم را داشته باشند ، ضروری است با داده های اضافی( مثل ابر داده ها) که در متن فعالیت کاری جای دارند و همچنین با محیط رایانه ای که اطلاعات را تولید کرده مرتبطند ، ممزوج گردند
    قواعد سیستمهای وابسته :
    ۱ - سیستمهای ثبت و مدیریت اطلاعات مربوط به فعالیتهای کاری باید بر ابرداده های استاندارد به عنوان قسمتهای فعال، دینامیک و سازنده ی یک دوره نگهداری اسناد اعتماد کنند.
    روشهای سیستم نگهداری خودکار اسناد ، قابلیتهای توانمندی را برای دست یابی و ضمیمه نمودن اطلاعات متنی استاندارد، به محتوای اسناد در طول زمانهای مختلف تولید سند از طریق طبقه بندی و کلمات مترادف استاندارد، پیشنهاد داده است.
    ۲- سیستم باید تا جای ممکن بر استانداردهای باز و تکنولوژی های بی طرف اعتماد کند.
    بسیاری از محصولات نرم افزاری که اسناد را تولید و یا مدیریت می کنند بر اساس استفاده از ابزارهای اختصاصی ، تولید شده اند همین موجب وابستگی نرم افزارها به سخت افزارهای خاصی شده است که این مسئله می تواند تأثیر نامطلوبی بر دستیابی و نگهداری از مواد آرشیوی بگذارد. البته استفاده از استانداردهای باز این وابستگی تکنولوژیکی را بهبود می بخشد.
    ۳- سیستمها باید برای حجم زیادی از دریافت و صدور ، قابلیت استفاده از فرمتهای باز را داشته باشد.
    اسناد الکترونیکی که محصول یک دوره کاری و مدیریت فعالیتها از طریق نرم افزار نگهداری اسناد می باشند ، ممکن است وابستگی های نرم افزاری و سخت افزاری داشته باشند . نرم افزار نگهداری اسناد باید این قابلیت را داشته باشد که از طریق پشتیبانی برای دوباره سازماندهی کردن قسمتهای صدور و دریافت و یا حداقل از طریق ابرداده های غیر اختصاصی اسناد، این وابستگی را از بین ببرد.
    ۴ - سیستم باید اطلاعات فعالیت کاری را در محیطی امن نگهداری کند.
    از منظر امنیتی، اغلب در سیستم ماشینی برای انجام یک فعالیت کاری ، زمانی که افراد زیادی می توانند با اطلاعات الکترونیکی تعامل داشته باشند- مثل دیدن اطلاعات، چاپ، تصحیح ، کپی کردن و غیره – حصار امنیتی به حداقل می رسد. بنابراین سیستم باید قابلیت ایجاد امنیت لازم برای اسناد را داشته باشد.
    ۵- سیستم تا جای ممکن باید ابرداده تولید کند.
    معیارهای انسانی جستجو، بیان می دارد که استفاده کنندگان نوعا دوست دارند حین انجام کار ، بواسطه کارهای فرعی نسبت به کار اصلی ای که دارند، بیشتر از سه بار دچار وقفه نگردند و از طرفی تهیه مجلدی از ابرداده های نگهداری اسناد، انتظار غیر عملی است که کاربر نهایی، برای آماده کردن این اطلاعات دارد اما سیستم باید به گونه ای طراحی و ساخته شود که بتواند مجموعه خودکاری از فیلدهای ابرداده ای اسناد را بوجود آورد.
    ۶- یک سیستم کارآ برای مدیریت اطلاعات کاری ، به عنوان بخشی ارگانیک از چرخه فعالیت محسوب می شود.
    البته هر سیستم نگهداری اسناد خوب، عضو تشکیل دهنده از یک فرآیند کاری است و هر زمان فرآیندی خودکار و یا ماشینی می شود باید همیشه عاملی، یکپارچگی هم زمان نرم افزار را خردمندانه ارزیابی کند.
    ۷ – کاربران باید بتوانند بسهولت، سندی از فعالیت کاری تولید و یا ثبت نمایند.
    ضروری است، سیستم نرم افزاری که نگهداری اسناد را ماشینی می کند، به نحوی طراحی گردد که کار کردن با آن برای کاربر نهایی کاملا واضح و آسان باشد.
    لوازم اجرایی سیستم:
    لوازم اجرایی سیستم در دو قسمت الف به عنوان اجزای تشکیل دهنده مدیریت سیستم و در قسمت ب به عنوان خطرات و احتمالات جای داده شده اند.
    الف – اجزای تشکیل دهنده مدیریت اطلاعات برای یک فعالیت کاری موفق در محیط الکترونیکی :
    نرم افزار خوب تنها یک جزء سازنده از مدیریت اطلاعات الکترونیکی است مدیریت الکترونیکی موفق اطلاعات در یک سازمان اجزا دیگری دارد که عبارتند از:
    • چارچوب خط مشی ها :
    همراه با آماده سازی نرم افزار با روشهای نگهداری رایانه ای اسناد، ضروری است مدیریت اطلاعات موجود تحلیل شود و سیاستهای امنیتی سیستم بررسی و تدوین گردد و قوانینی برای پرداختن به نواحی که نیاز به بازنگری دارند، بوجود آید و بالاخره فاصله بین قابلیتهای نرم افزاری و سیاستهای مرتبط با مسئولیت نگهداری ، بازیابی و امحا اسناد از دیدگاه های مختلف کارکنان برآورد شود . سیاستهای کاری راهنماهای خوبی برای ساخت نرم افزاری است که می تواند اطلاعات کاری را مدیریت کند و دارای ابزارهایی نظیر طرح توصیفی و مدلهای ابرداده هاست.
    • تحلیل چرخه کاری:
    بازنگری مهندسی سیستم، بر آماده سازی هر تکنولوژی اطلاعاتی مقدم و ارجح است و شامل شناسایی ، بیان نقشها و ظرفیت جایگزینی مسئولیتها می باشد.
    • مدیریت تغییر:
    آماده سازی یک سازمان برای این که بتواند فعالیتهایش را بطور خودکار انجام دهد، تنها منجر به تحول در روشهایی که چرخه فعالیت را به اتمام می رسانند، نمی شود بلکه نقش و وظایف کاربر نهایی را نیز تغییر می دهد. آماده کردن مولفه های انسانی برای این دگر گونی بر هر نوع آماده سازی فنی تقدم و ارجحیت دارد.
    • تداوم و پایداری:
    توسعه و نگهداری از سیستمهای خودکار ، بطور کلی به بودجه سازمانی وابسته است وقتی باید اقدام به نگهداری اسناد به صورت خودکار کرد که به عنوان بخشی از توسعه سازمانی ، ادامه حیات ، فعالیت و نگهداری از سیستم ماشینی وجود داشته باشد.
    • توسعه قابلیت و توانایی:
    نرم افزار ماشینی نیازمند است تا سازمان قابلیتهای کارمندان خود را توسعه و بهبود بخشد. البته ممکن است این مورد کاملا مرتبط با تکنولوژی بنظر نیاید.اما باید توجه داشت که توسعه قابلیت کارکنان به اندازه توسعه قابلیت تکنیکی برای سازمان به جهت حمایت و نگهداری از تلاشهای تکنیکی لازم و ضروری است.
    • مدیریت کیفیت:
    آماده سازی راه حل های فنی نیازمند است که عملکرد نرم افزار از جنبه های مختلف ارزیابی و قابلیتهای ‌آن سنجیده شود تا ضوابط لازم برای تهیه و آماده سازی یک مجموعه ی نرم افزار که چرخه فعالیت را پوشش می دهد، توسعه یابد.
    • مدیریت ترکیب:
    لازم است نه تنها از قابلیتهای نرم افزار در نگهداری اسناد اطمینان حاصل نمود بلکه باید مطمئن شد که این قابلیتها به نحو صحیحی شکل گرفته اند زیرا فقط در این صورت است که می توانند زیر بنای آی تی یک سازمان را اجرا کنند.
    • فرهنگ سازمانی:
    فرهنگ غالب بر یک سازمان همانند بقیه استانداردهایی که مقبولیت همگانی کارکنان را نیاز دارد می باید فرهنگ ارزش و اهمیت نگهداری بهینه اسناد را تقویت نمایند. برای چنین اقبال و قبولی لازم است مدیران اجرایی از طریق کانال مدیریتی خود دائما اهمیت موضوع را برشمرده و به کارمندان گوشزد کنند.
    ب – خطرات و احتمالات:
    خطراتی که نوعا مرتبط با آماده سازی نرم افزار می باشند در چند بخش بر شمرده می شوند که برخی از آنها عبارتند از:
    • انتخاب نرم افزار:
    تعیین نرم افزاری مناسب جهت انجام کارها و فعالیتهای سازمانی به نحو شایسته ، از میان طیف وسیعی از محصولات “کاتز” کار ساده ای نیست و احتمال بروز خطا می رود.
    • توسعه نرم افزار:
    وابستگی به فروشندگان و تولید کنندگان نرم افزاری توأم با مشکلات در فهم و دریافت نرم افزار و یا عدم توانایی فروشندگان در تشخیص وحل به موقع مشکلات ، گرفتاریهای تجربه شده ای است که ضریب موفقیت را بسیار می کاهد.
    • سازگاری تکنیکی:
    عدم شناخت کافی از مشکلات و مسائل مربوط به یکپارچگی و انسجام نرم افزار مدیریت اسناد الکترونیکی در زیر بنای تکنولوژی اطلاعات سازمانی موجب بروز خطراتی خواهد شد.
    • ارتباطات گسترده:
    عدم توانایی در برقراری ارتباط مؤثر در چرخه فعالیتها و یا ناتوانی در برقراری ارتباط بین دستورات و درخواستهای کاربر نهایی ، موجب پدید آمدن مشکلاتی خواهد بود.
    • آموزش:
    عدم آموزش کافی و مؤثر در زمینه بکارگیری نرم افزار می تواند قبول و پذیرش کاربر نهایی را متزلزل و خدشه دار سازد.
    • کاهش بهروری:
    چرخه فعالیتهای ماشینی ممکن است تا مدتی بهره وری را در یک سازمان به علت تغییرات نرم افزاری و عدم آشنایی کاربر نهایی با محصول جدید ، پایین آورد.
    • تغییرات در کارکنان:
    تغییر مدیرکل و یا تغییر مسئولیتهای کارکنان کلیدی در گروهی که موظف به آماده سازی نرم افزار هستند ، تأثیر نامطلوبی بر کل پروژه دارد.
    • کمیت پذیری:
    وسعت عملی که تهیه کننده نرم افزار در ابتدایی ترین قدمهای طراحی در نظر داشته است، میزان اهمیت و درجه بزرگی نرم افزار را تعیین می کند .

    منابع و مآخذ:
    ۱٫ records – related principles
    2. systems – related principles
    3. implementation issues
    4. http://www.archives.gov.ua/Archives/ICA-ADRI-1.pdf.( principles and requirements for records in electronic office environment – module 1 , version:2/3/2008,p .8)
    5. COTS(Commercial Off-The-Shelf = software or hardware products, which are ready-made and available for sale to the general public)
    6. http://www.archives.gov/records-mgmt/policy/pilot-guidance.html#3.1.6

  15. کاربر مقابل از Bauokstoney عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده است:

    moderator (Sunday 19 December 2010-1)

صفحه 28 از 29 نخستنخست ... 18242526272829 آخرینآخرین

کلمات کلیدی این موضوع

پارسیان (شاپرزفا) مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
تبلیغات جذب مدیر
مختصری از ما انجمن پارسیان در حال تغییرات اساسی در روند فعالیت خود می باشد و امید داریم تا دوباره با حضور گرم شما کاربران محترم بتوانیم پارسیان فروم را به جایگاه واقعی خود برسانیم.منتظر خبرهای جدیدی از طرف ما باشید...